Mongghul
Lingua Monguor
Mongolica
Il mongghul, o monguor di Huzhu (ISO 639-3: mjg), è una lingua mongolica parlata da circa 50.000 persone, soprattutto nella contea autonoma tu di Huzhu, nel Qinghai, e da comunità più piccole nel vicino Gansu, in Cina. È associato al gruppo etnico tu ufficialmente riconosciuto in Cina, ma va distinto dal mangghuer di Minhe, che molti linguisti considerano una lingua separata e non mutuamente intelligibile. Il mongghul è agglutinante e generalmente SOV; il contatto prolungato con il tibetano dell'Amdo e il mandarino nordoccidentale ne ha profondamente rimodellato il lessico e la grammatica. Negli anni Ottanta fu sviluppato un alfabeto latino non ufficiale basato sul pinyin cinese, ma il cinese resta dominante nell'istruzione e nell'alfabetizzazione. Il numero di parlanti e la trasmissione stanno diminuendo e la lingua è in pericolo.
Dove si parla
87 parole essenziali in Lingua Monguor
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: Mongolica
| Significato | Lingua Monguor | Mongghul | Yugur orientale | Mongolo medio | Proto-mongolico | Mongolo classico | Lingua dongxiang |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | szu /stsu/ | szu /ʂdzu/ | qusun /qusun/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | *usun /usun/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | usu /usu/ |
| Fuoco | ghal /ʁal/ | ghal /ɢal/ | ʁal /ʁal/ | ᠭᠠᠯ /qal/ | *gal /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ | qan /qɑn/ |
| Sole | nara /ˈnɑrɑ/ | nara /nara/ | naran /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | *naran /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | naran /nɑrən/ |
| Luna | sara /sara/ | sara /sara/ | sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | *sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | sara /sɑrə/ |
| Stella | — /—/ | foodi /foodə/ | hodən /hodən/ | ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ | *hodun /hodun/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ | hodun /hodun/ |
| Notte | suani /swani/ | soni /sonə/ | søønə /søːnə/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | *söni /søni/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | shieni /ɕiəni/ |
| Pioggia | huraa /xuraː/ | huraa /xuraa/ | xura /χura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | *kura /kura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | ghura /ɢura/ |
| Neve | qasi /tɕasɿ/ | qasi /ʨasə/ | tʃasən /tʃasən/ | ᠴᠠᠰᠤᠨ /tʃasun/ | *časun /tʃasun/ | ᠴᠠᠰᠤ /tʃasu/ | chasun /tʂasun/ |
| Vento | kii /kiː/ | kii /kii/ | salɢən /salɢən/ | ᠬᠡᠢ /kei/ | *salkïn /salkin/ | ᠰᠠᠯᠬᠢ /salki/ | kei /kəi/ |
| Terra | ghajari /ʁadʑari/ | — | ʃəruu /ʃəruː/ | ᠬᠠᠵᠠᠷ /qadʒar/ | *gaǰar /ɡadʒar/ | ᠭᠠᠵᠠᠷ /ɡadʒar/ | ghazha /ɢadʐa/ |
| Pietra | taashi /taːʂi/ | tash /taʂ/ | tʃəluu /tʃəluː/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaun/ | *čilaɣun /tʃilaɣun/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaɣun/ | tashi /taʂi/ |
| Montagna | ghada /ʁada/ | ula /ula/ | uula /uːla/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aula/ | *huɣula /huɣula/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aɣula/ | ula /ula/ |
| Mare | dalii /daliː/ | dalii /dalii/ | dalii /daliː/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | *dalai /dalai/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | hai /xai/ |
| Madre | aama /aːma/ | aama /aama/ | hge /hɡe/ | ᠡᠭᠡ /eke/ | *eke /eke/ | ᠡᠬᠡ /eke/ | ana /ɑnə/ |
| Padre | aaba /aːba/ | aaba /aaba/ | tʃiɣe /tʃiɣe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | *ečige /etʃiɡe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | ada /ada/ |
| Figlia | xjun /ɕtɕun/ | — | — | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | *ökin /økin/ | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | oqin /otɕin/ |
| Io | bu /pu/ | bu /bu/ | bə /bə/ | ᠪᠢ /bi/ | *bi /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | bi /pi/ |
| Tu | qi /tɕʰi/ | qi /ʨə/ | tʃə /tʃə/ | ᠴᠢ /tʃi/ | *či /tʃi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | chi /tɕi/ |
| Noi | buda /puda/ | budangula /budaŋɡula/ | budas / buda /budas / buda/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | *bida / *ba /bida / ba/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | matan / bijien /matan / pitɕiən/ |
| Nome | nira /nira/ | nire /nəre/ | nere /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | *nere /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | niere /niərə/ |
| Persona | kun /kun/ | kun /kun/ | kuun /kuːn/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | *kümün /kymyn/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | kun /kun/ |
| Testa | tulighui /tuliʁui/ | — | toloʁui /toloʁui/ | — | *tolagaï /tolaɡai/ | ᠲᠣᠯᠣᠭᠠᠢ /toloɣai/ | qierun /tɕʰjəˈrun/ |
| Occhio | nudi /nudi/ | nudu /nudu/ | nudun /nudun/ | ᠨᠢᠳᠦᠨ /nidyn/ | *nidün /nidyn/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ | udun /udun/ |
| Orecchio | qigi /tɕʰiɡi/ | qigi /ʨiɡə/ | tʃəʁən /tʃəʁən/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | *čikin /tʃikin/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | chighin /tʃiʁin/ |
| Naso | hawari /xawari/ | hawar /xavar/ | xawar /χawar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | *kamar /kamar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | khawa /kʰawa/ |
| Bocca | ama /ama/ | ama /ama/ | aman /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | *aman /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | aman /aman/ |
| Dente | shdi /ʂdi/ | shdi /ʂdə/ | ʃdən /ʃdən/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | *sidün /sidyn/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | shidun /ʂidun/ |
| Lingua | kilee /kileː/ | kile /kəle/ | kelen /kelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | *kelen /kelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | kielien /kʰjəˈljən/ |
| Mano | ghari /ʁari/ | ghar /ɢar/ | ʁar /ʁar/ | ᠭᠠᠷ /qar/ | *gar /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ | qa /qɑ/ |
| Piede | kol /kol/ | kol /kol/ | køl /køl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | *köl /køl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | kon /kon/ |
| Cuore | jirihga /tɕirixɡa/ | jirge /ʥirɡe/ | dʒyrɣen /dʒyrɣen/ | ᠵᠢᠷᠦᠭᠡ /dʒiryke/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ | — /—/ |
| Osso | yaasi /jaːsɿ/ | yasi /jasə/ | yasən /jasən/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | *yasun /jasun/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | yasun /jasun/ |
| Sangue | qizi /tɕʰizɿ/ | qisi /ʨisə/ | tʃusun /tʃusun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | *čisun /tʃisun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | chusun /tʂusun/ |
| Cacca | basi /basɿ/ | — | — | — | — | ᠪᠠᠭᠠᠰᠤ /baɣasu/ | — |
| Amore | durala /durala/ | duraala /duraala/ | — /—/ | ᠳᠤᠷᠠ /dura/ | — /—/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /qajira/ | khotula- /xoːtulə/ |
| Albero | xjuzi /ɕtɕuzɿ/ | xjoosi /ɕʥoosə/ | mɔːdən /mɔːdən/ | ᠮᠣᠳᠤᠨ /modun/ | *modun /modun/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ | mutun /mutun/ |
| Cane | nuhui /nuxui/ | nuhui /nuxui/ | noxqui /noχqui/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | *nokai /nokai/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | noghoi /noɣəi/ |
| Gatto | muuxi /muːɕi/ | mauxi /mauɕi/ | — /—/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | bisalai /biːsəlai/ |
| Pesce | jighasi /tɕiʁasɿ/ | jaghasi /ʥaɢasə/ | dʒaʁasən /dʒaʁasən/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | zhagvasun /tʂɑʁɑˈsun/ |
| Uccello | xuu /ɕuː/ | — | ʃuun /ʃuːn/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤᠨ /ʃibaun/ | *sibaɣun /sibaɣun/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤ /ʃibaɣu/ | bunzhu /bundʐu/ |
| Farfalla | xanbalaxji /ɕanbalaɕtɕi/ | — | — | — | *herbekei /herbekei/ | ᠡᠷᠪᠡᠬᠡᠢ /erbekei/ | — |
| Uovo | dige /diɡe/ | ndige /ndəɡe/ | bala /bala/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡᠨ /øndeɡen/ | *öndegen /øndeɡen/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡ /ɵndeɡe/ | endegvei /əndəɣəi/ |
| Orso | haxun /xaɕun/ | — | — | — | — | ᠪᠠᠭᠠᠪᠠᠭᠠᠢ /baɣabaɣai/ | gouxin /kəwˈɕin/ |
| Cavallo | mori /mori/ | mori /mori/ | — | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | *morïn /morin/ | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | morei /morəi/ |
| Casa | ger /ɡer/ | ger /ɡer/ | ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | *ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | gie /ɡiə/ |
| Latte | sun /sun/ | — | — | — | *sün /syn/ | ᠰᠦᠨ /syn/ | neizi /neitsɿ/ |
| Miele | zangna bali /tsaŋna pali/ | — | — | — | *bal /bal/ | ᠪᠠᠯ /bal/ | shimei /ʂimei/ |
| Sale | darishizi /dariʂizɿ/ | dabsi /dabsə/ | daabsən /daːbsən/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | *dabusun /dabusun/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | dansun /dansun/ |
| Ferro | timuri /timuri/ | tumur /tumur/ | — | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | *temür /temyr/ | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | qiemu /tɕiemu/ |
| Ruota | guli /ɡuli/ | — | — | — | — | ᠬᠦᠷᠳᠦ /kyrdy/ | — |
| Seta | tiriga /tiriɡa/ | — | — | — | — | ᠲᠣᠷᠭᠠ /torɣa/ | — |
| Libro | pujiu /pʰudʑiu/ | — | — | ᠪᠢᠴᠢᠭ /bitʃiɡ/ | — | ᠨᠣᠮ /nom/ | shu /ʂu/ |
| Mangiare | rde /rde/ | ide /ide/ | ede /ede/ | ᠢᠳᠡ /ide/ | *ide- /ide/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ | ijie- /idʑiə/ |
| Bere | wuqi /wutɕʰi/ | uqu /uʨu/ | uu /uː/ | ᠤᠭᠤ /uɣu/ | *uu- /uu/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ | otsu- /otʂɯ/ |
| Dormire | qaa /tɕʰaː/ | ntiraa /ntəraa/ | nda /nda/ | ᠤᠨᠲᠠ /unta/ | *unta- /unta/ | ᠤᠨᠲᠠ- /unta-/ | hhuntura- /huntura/ |
| Uno | nige /ˈniɡe/ | nige /nəɡe/ | niɣe /niɣe/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | *nigen /nigen/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | nie /niə/ |
| Due | ghoori /ʁoːri/ | ghoor /ɢoor/ | ʁuur /ʁuːr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | *koyar /kojar/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | ghua /ʁua/ |
| Tre | ghuran /ɣuran/ | ghuraan /ɢuraan/ | ʁurwan /ʁurwan/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /qurban/ | *gurban /ɡurban/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /ɡurban/ | ghuran /ʁuran/ |
| Quattro | deeran /deːran/ | deeren /deeren/ | dørwen /dørwen/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | *dörben /dørben/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | jieran /dʑiəran/ |
| Cinque | tawun /tawuŋ/ | taawun /taavun/ | taawən /taːwən/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | *tabun /tabun/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | tawun /tawuŋ/ |
| Cento | nige jang /niɡe tɕaŋ/ | jong /ʥoŋ/ | dʒuun /dʒuːn/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaun/ | *ǰagun /dʒaɡun/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaɡun/ | be /bə/ |
| Ciao | qi sainiisa /tɕʰi sainiːsa/ | — /—/ | — /—/ | ᠠᠮᠤᠷ /amur/ | — /—/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ | — /—/ |
| Grazie | — /—/ | hgerli /xɡerlə/ | — /—/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠪᠠ /bajarlaba/ | — /—/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ | — /—/ |
| Buono | saina /saina/ | sain /sain/ | sain /sajn/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sain/ | *sajin /sajin/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ | sain /sain/ |
| Nuovo | xni /ɕni/ | xini /ɕinə/ | ʃənə /ʃənə/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃini/ | *sine /sine/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃine/ | shini /ʂini/ |
| Rosso | fulaan /fuˈlɑːn/ | fulaan /fulaan/ | ɬaan /ɬaːn/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /hulaan/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /ulaɣan/ | hulan /xulan/ |
| Bianco | qighaan /tɕiʁaːn/ | qighaan /ʨaɢaan/ | tʃaʁaan /tʃaʁaːn/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaqaan/ | *čagaɣan /tʃaɡaɣan/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaɣan/ | chighan /tʂiɢan/ |
| Nero | hara /xara/ | hara /xara/ | xara /χara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | *kara /kara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | khara /kʰara/ |
| Verde | nughuun /nuʁuːn/ | noghoon /noɢoon/ | noʁoon /noʁoːn/ | ᠨ᠋ᠣᠬᠤᠬᠠᠨ /noqoan/ | *noguɣan /noɡuɣan/ | ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ /noɣuɣan/ | noghon /noɣon/ |
| Tè | qa /tɕʰa/ | — | — | — | — | ᠴᠠᠢ /tʃai/ | — |
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap