Buang
Kibuang cha Mapos
Kiaustronesia
Mapos Buang ni lugha ya Kioceania ya kundi la lugha za Buang katika Mkoa wa Morobe nchini Papua New Guinea, inayozungumzwa katika bonde la Mto Snake na watu wapatao 10,000 katika maeneo ya jamii ya Mapos na Manga. Lahaja za Buang (Mapos, Manga, Mumeng) zinaunda mfululizo wa lahaja ambapo uelewano wa pamoja hupungua kadiri umbali unavyoongezeka. Kama lugha ya Kioceania ya Magharibi, Buang inahifadhi sifa za kawaida za Kioceania (viashiria vya kuonyesha vya digrii tatu za umbali, viashiria vya kiima vya kabla ya kitenzi, na sentensi zenye kitenzi mwishoni), huku ikionyesha athari fulani ya msingi wa lugha za Nyanda za Juu za New Guinea. Jamii ya Mapos Buang ina utamaduni imara wa masimulizi ya mdomo, na Agano Jipya lilitafsiriwa katika Mapos Buang mwaka 1989 (lilirekebishwa mwaka 2005).
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kibuang cha Mapos
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiaustronesia
| Maana | Kibuang cha Mapos | Kicham cha Kale | Kihote | Kimalei cha Kale | Kiwarlpiri | Kibicolano cha Iriga | Kiitbayaten |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | bël /ᵐbel̪/ | ie /ʔiə/ | ŋaŋ /ŋaŋ/ | air /air/ | ngapa /ŋapa/ | tubig /tubiɡ/ | ranom /ranom/ |
| Moto | nengwah /nəŋʷaʁ/ | apuy /ʔapuj/ | atum /atum/ | api /api/ | warlu /waɭu/ | kalayo /kalajɔ/ | hapoy /hapoj/ |
| Jua | hes /ʁɛtʃ/ | huriy /hurij/ | wak /wak/ | matari /matari/ | wanta /wanta/ | aldəw /aldəw/ | araw /araw/ |
| Mwezi | kwev /kʷɛβ/ | bulan /bulan/ | ayôŋ /ajoŋ/ | bulan /bulan/ | kirntangi /kiɳʈaŋi/ | bulən /bulən/ | voxan /voɣan/ |
| Nyota | betuheng /ᵐbətuʁəŋ/ | bituk /bituʔ/ | vuliŋ /vuliŋ/ | bintang /bintaŋ/ | yanjilypiri /jaɲɟiʎpiɻi/ | bitóon /bituʔon/ | vitoen /vitoɨn/ |
| Usiku | buk /ᵐbuk/ | malam /malam/ | bôlôvôŋ /bolovoŋ/ | malam /malam/ | munga /muŋa/ | gabʼi /ɡabʔi/ | aʼxep /aʔɣɨp/ |
| Mvua | hob /ʁoᵐb/ | — | ôthôm /otʰom/ | — | minyira /miɲiɻa/ | uran /uran/ | timoy /timoj/ |
| Theluji | beggob /ᵐbəɣoᵐb/ | — | — | — | — | — | — |
| Upepo | sanġ /tʃaɴ/ | — | lovak /lɔvak/ | — | warlpa /waɭpa/ | angín /aˈŋin/ | sarawsaw /sarawsaw/ |
| Udongo | dob /ⁿdoᵐb/ | — | pik /pik/ | — | walya /walja/ | ragaʼ /raɡaʔ/ | tana /tana/ |
| Jiwe | ġelönġ /ᶰɢəl̪ɔɴ/ | batau /batau/ | valu /valu/ | batu /batu/ | pirli /piɭi/ | gapo /ɡaˈpoʔ/ | vato /vato/ |
| Mlima | ḳedu /qəⁿdu/ | — | dum /dum/ | — | pamarrpa /pamaɾpa/ | bukid /bukid/ | — |
| Bahari | loo /l̪oː/ | — | — | — | mangkuru /maŋkuɻu/ | dágat /ˈdaɡat/ | hawa /hawa/ |
| Mama | ata /ata/ | inā /ina/ | talêbô /talebo/ | ibu /ibu/ | ngati /ŋati/ | ina /ina/ | ina /ina/ |
| Baba | ama /ama/ | amā /ama/ | lambô /lambo/ | bapa /bapa/ | kirda /kiɖa/ | ama /ama/ | ama /ama/ |
| Binti | nalu avëh /nal̪u aβeʁ/ | — | nalavi /nalavi/ | — | yurntalpa /juɳʈalpa/ | — | — |
| Mimi | sa /tʃa/ | ku /ku/ | ya /ja/ | aku /aku/ | ngaju /ŋaɟu/ | akó /ʔako/ | yaken /jakɨn/ |
| Wewe | honġ /ʁoɴ/ | hã /haː/ | o /ɔ/ | kamu /kamu/ | nyuntu /ɲuntu/ | ikā /ʔika/ | ʼimo /ʔimo/ |
| Sisi | hil / he /ʁil̪ / ʁɛ/ | — /—/ | yêlô / alalô /jelo / alalo/ | kita / kami /kita / kami/ | ngalipa / nganimpa /ŋalipa / ŋanimpa/ | kitā / kamī /kita / kami/ | yaten / yamen /jatɨn / jamɨn/ |
| Jina | arë /aɾe/ | angan /aŋan/ | athêŋ /atʰeŋ/ | ngaran /ŋaran/ | yirdi /jiɖi/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ |
| Mtu | mehö /meʁɔ/ | urāṅ /uraːŋ/ | anyô /aɲo/ | — | yapa /japa/ | tawó /taˈwo/ | tawo /tawo/ |
| Kichwa | yu /ju/ | — | wakadôk /wakadok/ | — | jurru /ɟuru/ | payo /paˈjo/ | oxo /oɣo/ |
| Jicho | mala /mal̪a/ | matā /mata/ | madaluk /madaluk/ | mata /mata/ | milpa /milpa/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Sikio | nenga /nəŋa/ | — | limbuk /limbuk/ | — | langa /laŋa/ | talinga /taˈliŋa/ | talinya /taliɲa/ |
| Pua | neru /nəɾu/ | idung /iduŋ/ | thohav /tʰɔhav/ | — | mulyu /muʎu/ | oróng /oˈɾoŋ/ | mohdan /mohdan/ |
| Mdomo | avi /aβi/ | — | abôlêk /abolek/ | — | lirra /liɾa/ | ngangá /ŋaˈŋa/ | vivih /vivih/ |
| Jino | nevu /nəβu/ | tagai /taɡaj/ | kalalaŋ /kalalaŋ/ | gigi /ɡiɡi/ | kartirdi /kaʈiɖi/ | ngipən /ŋipən/ | nyipen /ɲipɨn/ |
| Ulimi | daggen /ⁿdaɣɛn/ | dalah /dalah/ | dahalaŋ /dahalaŋ/ | lidah /lidah/ | jalanypa /ɟalaɲpa/ | riraʼ /riraʔ/ | rila /rila/ |
| Mkono | nema /nəma/ | taŋin /taŋin/ | baŋ /baŋ/ | tangan /taŋan/ | rdaka /ɖaka/ | kamət /kamət/ | lima /lima/ |
| Mguu | vaha /βaʁa/ | takai /takai/ | va /va/ | — | wirliya /wiɭija/ | — | ayi /aji/ |
| Moyo | newa bib /nəˠwa ᵐbiᵐb/ | hatai /hatai/ | kapô /kapo/ | hati /hati/ | rduku-rduku /ɖukuɖuku/ | puso /puso/ | tawor /tawor/ |
| Mfupa | seḳë /tʃəqe/ | talang /talaŋ/ | lokwaŋ /lɔkwaŋ/ | tulang /tulaŋ/ | larrpa /laɾpa/ | tulang /tuʔˈlaŋ/ | toʼxang /toʔɣaŋ/ |
| Damu | ḳöḳ /qɔq/ | darah /darah/ | thalaleŋ /tʰalalɛŋ/ | darah /darah/ | yalyu /jaʎu/ | rugoʼ /ruɡoʔ/ | raya /raja/ |
| Kinyesi | laa /l̪aː/ | — | — | — | kuna /kuna/ | — | — |
| Upendo | ahë ving /aʁe βiŋ/ | klɛn /klɛn/ | — /—/ | sayang /sajaŋ/ | yulkami /julkami/ | pagkaibəg /paɡkaʔibəɡ/ | — /—/ |
| Mti | ḳele /qəl̪ɛ/ | phuəŋ /pʰuəŋ/ | alokwaŋ /alɔkwaŋ/ | kayu /kaju/ | watiya /watija/ | kahoy /kahɔj/ | kayoh /kajoh/ |
| Mbwa | anöö /anɔː/ | asuv /asuw/ | avuŋ /avuŋ/ | anjing /andʒiŋ/ | jarntu /ɟaɳʈu/ | ayam /ajam/ | tito /tito/ |
| Paka | busip /ᵐbutʃip/ | mɛw /mɛw/ | pus /pus/ | — /—/ | mungalpa /muŋalpa/ | kuting /kutiŋ/ | — /—/ |
| Samaki | ġël /ᶰɢel̪/ | ikan /ikan/ | alim /alim/ | ikan /ikan/ | yawu /jawu/ | isira /ʔiˈsiɾaʔ/ | among /amoŋ/ |
| Ndege | soḳ /tʃoq/ | cim /tʃim/ | menak /mɛnak/ | burung /buruŋ/ | jurlpu /ˈɟuɭpu/ | bayóng /baˈjoŋ/ | kangkang /kaŋkaŋ/ |
| Kipepeo | beluk /ᵐbəl̪uk/ | — | — | — | pinta-pinta /pintapinta/ | — | — |
| Yai | ġahis /ᶰɢaʁitʃ/ | — | daluk /daluk/ | — | ngipiri /ŋipiɻi/ | itlog /ʔitloɡ/ | ittiiyoy /ittiijoj/ |
| Dubu | bëa /ᵐbea/ | — | bea /bɛa/ | — | piira /piːɻa/ | — | — |
| Farasi | hoos /ʁoːtʃ/ | — | bokhos /bɔkhɔs/ | — | nantuwu /nantuwu/ | — | — |
| Nyumba | begganġ /ᵐbəɣaɴ/ | sɔŋ /sɔŋ/ | unyak /uɲak/ | rumah /rumah/ | yuwarli /juwaɭi/ | baləy /baləj/ | vaxay /vaɣaj/ |
| Maziwa | rur /ɾuɾ/ | — | sum /sum/ | susu /susu/ | lampurnu /lampuɳu/ | gatas /ˈɡatas/ | — |
| Asali | beggoh /ᵐbəɣoʁ/ | — | bio thôk /biɔ tʰok/ | — | ngarlu /ŋaɭu/ | — | — |
| Chumvi | mamireng /mamiɾəŋ/ | — | ŋgwêk /ŋɡwek/ | garam /ɡaram/ | jarlti /ɟaɭti/ | asin /aˈsin/ | asin /asin/ |
| Mvinyo | wain /wain/ | — | waiŋ /waiŋ/ | — | pama /pama/ | — | parek /parɨk/ |
| Mchele | padi /paⁿdi/ | — | — | — | — | bəgas /bəɡas/ | paray /paraj/ |
| Chokoleti | bööḳ atë /ᵐbɔːq ate/ | — | — | — | — | — | — |
| Chuma | aën /aen/ | — | aeŋ /aɛŋ/ | — | yayini /jajini/ | — | — |
| Kitabu | ḳapiya /qapija/ | — | kapya /kapja/ | — | pipa /pipa/ | libro /libˈɾo/ | — |
| Kula | gga /ɣa/ | bɔh /bɔh/ | yaŋ /jaŋ/ | makan /makan/ | ngarni /ŋaɳi/ | kaən /kaʔən/ | koman /koman/ |
| Kunywa | num /num/ | mɛnum /mɛnum/ | num /num/ | minum /minum/ | purrami /puɾami/ | inum /inum/ | ominom /ominom/ |
| Kulala | ggëp /ɣep/ | — | êk sôm /ek som/ | tidur /tidur/ | jarda ngunami /ɟaɖa ŋunami/ | turog /tuɾoɡ/ | makahicex /makahitʃɨɣ/ |
| Moja | ti /ti/ | sa /sa/ | doŋtom /dɔŋtɔm/ | sa /sa/ | jinta /ɟinta/ | əsad /əsad/ | aʼsa /aʔsa/ |
| Mbili | luu /l̪uː/ | dua /dua/ | ju /ju/ | dua /dua/ | jirrama /ɟiɾama/ | darwā /darwaː/ | doha /doha/ |
| Tatu | löö /l̪ɔː/ | klau /klau/ | lô /lo/ | tlu /tlu/ | jirrama-kari-jinta /ɟiɾamakaɾiɟinta/ | tolō /toloː/ | atlo /atlo/ |
| Nne | lubeluu /l̪uᵐbəl̪uː/ | pāt /paːt/ | ayova /ajɔva/ | mpat /əmpat/ | jirrama-kari-jirrama-kari /ɟiɾamakaɾiɟiɾamakaɾi/ | əpat /əpat/ | aʼpat /aʔpat/ |
| Tano | nemadvahi /nəmaⁿdβaʁi/ | lima /lima/ | baheŋvi /bahɛŋvi/ | lima /lima/ | rdaka-pala /ɖakapala/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Mia | mehödahis nemadvahi /meʁɔⁿdaʁitʃ nəmaⁿdβaʁi/ | — | — | ratus /ratus/ | — | sanggatos /saŋɡaˈtos/ | omyatos /omjatos/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kumusta /kumusta/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | dyos mabalos /djos mabalos/ | — /—/ |
| Nzuri | nivesa /niβətʃa/ | siam /siam/ | mavi /mavi/ | baik /baik/ | ngurrju /ŋuɾɟu/ | marhəy /maɾhəj/ | mapia /mapia/ |
| Mpya | mewis /məˠwitʃ/ | — | lukmuk /lukmuk/ | — | jalangu-warnu /ɟalaŋuwaɳu/ | bago /baˈɡo/ | vaʼyo /vaʔjo/ |
| Nyekundu | niḳöḳ /niqɔq/ | mưriah /mɨriah/ | thalaleŋ /tʰalalɛŋ/ | merah /merah/ | yalyu-yalyu /jaʎujaʎu/ | pula /puˈla/ | mavayah /mavajah/ |
| Nyeupe | veroo /βəɾoː/ | patih /patih/ | thapuk /tʰapuk/ | putih /putih/ | kardirri /kaɖiɾi/ | maputi /maˈputiʔ/ | mahilak /mahilak/ |
| Nyeusi | veriik /βəɾiːk/ | hitam /hitam/ | loŋgavu /lɔŋɡavu/ | hitam /hitam/ | kirdily /kiɖiʎ/ | itom /iˈtom/ | mavaeng /mavaɨŋ/ |
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap