Na vosa vakaviti
Kifiji
Kiaustronesia
Kifiji (Na Vosa Vakaviti) ni lugha ya Kiaustronesia ya tawi la Kifiji cha Mashariki, rasmi nchini Fiji (pamoja na Kiingereza na Kihindi cha Fiji) chini ya Katiba ya 2013, yenye wazungumzaji wapatao 640,000 katika visiwa vipatavyo 330 vya nchi hiyo. Kifiji sanifu kinaegemea lahaja ya Bau (Kisiwa cha Bau, kitovu cha kisiasa cha kihistoria). Kiisimu kinajitokeza kwa kutofautisha kiwakilishi cha nafsi ya kwanza jumuishi na tengefu (keimami “sisi bila wewe” dhidi ya eda “sisi pamoja na wewe”), kwa idadi ya uchache (paucal, ambayo maelezo ya zamani huiita ya watatu) inayoongezwa kwa umoja, uwili na wingi na kutoa tofauti ya njia nne, kwa mfumo tata wa viainishi vya umiliki unaotenganisha kinacholiwa, kinachonywewa, cha kifamilia na cha kawaida, na kwa mfumo tata wa hali za kuita na za mahali. Maandishi ya Kilatini yaliandaliwa na wamishonari wa Kimethodisti miaka ya 1830, na sifa yake ya kuvutia zaidi ni kwamba huandika vizuizi vyenye unazali wa awali kwa herufi moja badala ya herufi mbili: b /ᵐb/, d /ⁿd/, q /ᵑɡ/, pamoja na g kwa /ŋ/ ya kawaida na c kwa /ð/; makroni huonyesha urefu wa irabu. Biblia ya Kifiji ya Kimethodisti (Agano Jipya 1847, Biblia kamili 1864) ilisanifisha lugha ya maandishi. Mapokeo imara ya masimulizi ya mdomo ya meke (masimulizi ya ngoma na uimbaji) na bati (utenzi wa mashujaa) huhifadhi maarifa ya jadi.
Maeneo inakozungumzwa
Maneno 87 ya msingi katika Kifiji
jokeliti
sushi
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Kiaustronesia
| Maana | Kifiji | Kituvalu | Kiniue | Kitonga | Kisamoa | Kipukapuka | Kitokelau |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ |
| Moto | buka /mbuka/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | awi /awi/ | afi /afi/ |
| Jua | matanisiga /matanisiŋa/ | laa /laː/ | lā /laː/ | laʻā /laʔaː/ | lā /laː/ | la /la/ | lā /laː/ |
| Mwezi | vula /βula/ | masina /masina/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ | māsina /maːsina/ | malama /malama/ | māhina /maːhina/ |
| Nyota | kalokalo /kalokalo/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetū /fetuː/ | wetū /wetuː/ | fetū /fetuː/ |
| Usiku | bogi /mboŋi/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ |
| Mvua | uca /uða/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ʻuha /ʔuha/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ |
| Theluji | uca vulavula /uða βulaβula/ | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ | sinou /sinou/ | kiona /kiona/ | kīona /kiːona/ | kiona /kiona/ |
| Upepo | cagi /ðaŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ |
| Udongo | qele /ᵑɡele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ |
| Jiwe | vatu /vatu/ | fatu /fatu/ | maka /maka/ | maka /maka/ | maʻa /maʔa/ | watu /watu/ | fatu /fatu/ |
| Mlima | ulunivanua /uluniβanua/ | mauga /mauŋa/ | mouga /mouŋa/ | moʻunga /moʔuŋa/ | mauga /mauŋa/ | maunga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ |
| Bahari | wasawasa /wasawasa/ | tai /tai/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ | sami /sami/ | tai /tai/ | moana /moana/ |
| Mama | tina /tina/ | maatua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ | faʻē /faʔeː/ | tinā /tinaː/ | matua wawine /matua wawine/ | mātua /maːtua/ |
| Baba | tama /tama/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ | tamai /tamai/ | tamā /tamaː/ | matua tāne /matua taːne/ | tamana /tamana/ |
| Binti | luve yalewa /luβe jalewa/ | tama fafine /tama fafine/ | tama fifine /tama fifine/ | ʻofefine /ʔofefine/ | afafine /afafine/ | tamāwine /tamaːwine/ | afafine /afafine/ |
| Mimi | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | aʻu /aʔu/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | iko /iko/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | ʻoe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Sisi | keda / keimami /kenda / kejmami/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tautolu / mautolu /tautolu / mautolu/ | kitautolu / kimautolu /kitautolu / kimautolu/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ |
| Jina | yaca /jaða/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ |
| Mtu | tamata /tamata/ | tino /tino/ | tagata /taŋata/ | tangata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tangata /taŋata/ | tagata /taŋata/ |
| Kichwa | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ʻulu /ʔulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Sikio | daliga /ndaliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | telinga /teliŋa/ | taliga /taliŋa/ | talinga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ |
| Pua | ucu /uðu/ | isu /isu/ | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ | iyu /iðu/ | ihu /ihu/ |
| Mdomo | gusu /ŋusu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | ngutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | ngutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ |
| Jino | bati /mbati/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nio /nio/ | nifo /nifo/ |
| Ulimi | yame /jame/ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ | ʻelelo /ʔelelo/ | laulaufaiva /laulaufaiva/ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ |
| Mkono | liga /liŋa/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /nima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Mguu | yava /java/ | vae /vae/ | hui /hui/ | vaʻe /vaʔe/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ |
| Moyo | uto /uto/ | fatu /fatu/ | atevili /atevili/ | loto /loto/ | loto /loto/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ |
| Mfupa | sui /sui/ | ivi /ivi/ | hui /hui/ | hui /hui/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ |
| Damu | dra /ndra/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ |
| Kinyesi | de /nde/ | tae /tae/ | tē /teː/ | taʻe /taʔe/ | tae /tae/ | tūtae /tuːtae/ | tae /tae/ |
| Upendo | loloma /loloma/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | ʻofa /ʔofa/ | alofa /alofa/ | aloa /aloa/ | alofa /alofa/ |
| Mti | kau /kau/ | laakau /laːkau/ | akau /akau/ | ʻakau /ʔakau/ | laʻau /laʔau/ | lākau /laːkau/ | lākau /laːkau/ |
| Mbwa | koli /koli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuliː/ | maile /maile/ | kulī /kuliː/ | maile /maile/ |
| Paka | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | puhi /puhi/ |
| Samaki | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | iʻa /iʔa/ | ika /ika/ | ika /ika/ |
| Ndege | manumanu /manumanu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manupuna /manupuna/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ |
| Kipepeo | bēbē /ᵐbeːᵐbeː/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | — | pepe /pepe/ |
| Yai | yaloka /jaloka/ | fuamoa /fuamoa/ | fua moa /fua moa/ | foʻi moa /foʔi moa/ | fuamoa /fuamoa/ | wuamoa /wuamoa/ | fuāmoa /fuaːmoa/ |
| Dubu | bea /mbea/ | pea /pea/ | urosa /urosa/ | pea /pea/ | pea /pea/ | pea /pea/ | pea /pea/ |
| Farasi | ose /ose/ | solofanua /solofanua/ | solofanua /solofanua/ | hoosi /hoːsi/ | solofanua /solofanua/ | oloenua /oloenua/ | holofanua /holofanua/ |
| Nyumba | vale /βale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | wale /wale/ | fale /fale/ |
| Maziwa | sucu /suðu/ | susu /susu/ | huhu /huhu/ | huʻakau /huʔakau/ | susu /susu/ | wū /wuː/ | huāhuhu /huaːhuhu/ |
| Asali | oni /oni/ | hani /hani/ | meli /meli/ | hone /hone/ | meli /meli/ | meli /meli/ | meli /meli/ |
| Chumvi | masima /masima/ | masima /masima/ | masima /masima/ | māsima /maːsima/ | masima /masima/ | miti /miti/ | māhima /maːhima/ |
| Mvinyo | waini /waini/ | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ | uaine /uaine/ | uaina /uaina/ | uwaina /uwaina/ | uaina /uaina/ |
| Mchele | raisi /raisi/ | laisi /laisi/ | laisi /laisi/ | laise /laise/ | alaisa /alaisa/ | — | — |
| Chokoleti | jokeliti | tiokaleti | — | sokoleti /sokoleti/ | sukalati /sukalati/ | — | — |
| Chuma | kaukamea /kaukamea/ | fiti /fiti/ | lapatoa /lapatoa/ | ukamea /ukamea/ | uʻamea /uʔamea/ | āuli /aːuli/ | ukamea /ukamea/ |
| Gurudumu | yava /java/ | teka /teka/ | veli /veli/ | veʻeteka /veʔeteka/ | uili /uili/ | — | uili /uili/ |
| Hariri | silika /silika/ | silika /silika/ | silika /silika/ | silika /silika/ | silika /silika/ | tilika /tilika/ | hilika /hilika/ |
| Kitabu | ivola /ivola/ | tusi /tusi/ | tohi /tohi/ | tohi /tohi/ | tusi /tusi/ | puka /puka/ | tuhi /tuhi/ |
| Kula | kana /kana/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Kunywa | gunu /ŋunu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Kulala | moce /moðe/ | moe /moe/ | mohe /mohe/ | mohe /mohe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ |
| Moja | dua /ndua/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tayi /taði/ | tahi /tahi/ |
| Mbili | rua /rua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| Tatu | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ |
| Nne | vā /vaː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | wā /waː/ | fā /faː/ |
| Tano | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /nima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Mia | drau /ndrau/ | selau /selau/ | teau /teau/ | teau /teau/ | selau /selau/ | lau /lau/ | helau /helau/ |
| Habari | bula /mbula/ | taalofa /taːlofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | talofa /talofa/ | kia orana /kia oɾana/ | mālō ni /maːloː ni/ |
| Asante | vinaka /βinaka/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | mālō /maːloː/ | faʻafetai /faʔafetai/ | meitaki /meitaki/ | fakafetai /fakafetai/ |
| Nzuri | vinaka /βinaka/ | lei /lei/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ |
| Mpya | vou /βou/ | fou /fou/ | foou /foou/ | foʻou /foʔou/ | fou /fou/ | wou /wou/ | fōu /foːu/ |
| Nyekundu | damudamu /ndamundamu/ | kula /kula/ | kula /kula/ | kulokula /kulokula/ | mūmū /muːmuː/ | kula /kula/ | kukula /kukula/ |
| Nyeupe | vulavula /βulaβula/ | kena /kena/ | tea /tea/ | hinehina /hinehina/ | paʻepaʻe /paʔepaʔe/ | tea /tea/ | paepae /paepae/ |
| Nyeusi | loaloa /loaloa/ | uli /uli/ | uli /uli/ | ʻuliʻuli /ʔuliʔuli/ | uliuli /uliuli/ | uli /uli/ | uli /uli/ |
| Kijani | drokadroka /ndrokandroka/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ | lanu laukou /lanu laukou/ | lanu mata /lanu mata/ | lanumeamata /lanumeamata/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | lanu meamata /lanu meamata/ |
| Buluu | karakarawa /karakarawa/ | lanu moana /lanu moana/ | lanu moana /lanu moana/ | lanu moana /lanu moana/ | lanumoana /lanumoana/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | lanumoana /lanumoana/ |
| Kompyuta | kompiuta /kompiuta/ | komupiuta /komupiuta/ | komopiuta /komopiuta/ | komipiuta /komipiuta/ | komipiuta /komipiuta/ | — | komepiuta /komepiuta/ |
| Sushi | sushi | — | — | sushi | — | — | — |
| Chai | tī /tiː/ | tī /tiː/ | tī /tiː/ | tī /tiː/ | tī /tiː/ | — | — |
| Kahawa | kofi /kofi/ | kofe /kofe/ | kofe /kofe/ | kofi /kofi/ | kofe /kofe/ | — | — |
| Sukari | suka /suka/ | suka /suka/ | suka /suka/ | suka /suka/ | suka /suka/ | — | — |
| Chungwa | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | — | moli /moli/ |
| 99 | ciwasagavulu ka ciwa /ðiwasaŋavulu ka ðiwa/ | iva sefulu iva /iva sefulu iva/ | — | hivangofulu mā hiva /hivaŋofulu maː hiva/ | ivasefulu ma le iva /ivasefulu ma le iva/ | — | iva hefuluiva /iva hefuluiva/ |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha za uainishaji ule ule
Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.
Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap