Tz'unun K'iche'
Uspantekisch
Maya
Das Uspantekische (Eigenbezeichnung Tz'unun K'iche', „die Sprache von Uspantán“) ist eine zum K'iche'-Zweig gehörende Maya-Sprache des Hochlands der Cuchumatanes in Guatemala, die von etwa 5.000 Menschen vor allem in der Gemeinde Uspantán im Departamento El Quiché gesprochen wird. In der Sprachtypologie ist das Uspantekische bemerkenswert, da es eine der wenigen Maya-Sprachen mit Ton ist und sich durch seinen grammatischen Ton auszeichnet: Die meisten Maya-Sprachen haben die ursprünglichen tonalen Kontraste des Proto-Maya verloren, doch das Uspantekische hat ein neues Tonsystem entwickelt, das grammatischen Zwecken dient (konkret der Markierung des perfektiven Aspekts bei bestimmten Verben). Sprachgeschichtlich gehört das Uspantekische zusammen mit dem K'iche' (quc), Tz'utujil (tzj), Kaqchikel (cak) und Sakapultekischen (skp) zum K'iche'-Zweig, weist jedoch eigene phonologische und lexikalische Merkmale auf. Die Gemeinschaft der Uspanteken überlebte den Völkermord während des guatemaltekischen Bürgerkriegs der 1980er Jahre und bewahrte ihre Sprache durch die Abgeschiedenheit in den Bergtälern der Cuchumatanes.
Wo die Sprache gesprochen wird
Uspantekisch: 87 Kernwörter
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Sprachen: Maya
| Bedeutung | Uspantekisch | Kʼicheʼ | Kaqchikel | Pocomchí | Urmaya | Qʼeqchiʼ | Aguacateco |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | *haʔ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ |
| Feuer | qʼaaqʼ /qʼaːqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaaqʼ /qʼaːqʼ/ | *qʼaaqʼ /qʼaaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaq /qʼaq/ |
| Sonne | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼij /qʼix/ | qʼiij /qʼiːx/ | *qʼiinh /qʼiinh/ | saqʼe /saqʼe/ | qʼijl /qʼihl/ |
| Mond | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | poh /poh/ | *uːh /uːh/ | po /po/ | xahaw /ʃahaw/ |
| Stern | chʼumil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chʼumiil /tʃʼumiːl/ | *eʼq /eʼq/ | chahim /tʃahim/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ |
| Nacht | laqʼabʼ /laqʼaɓ/ | aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | aqʼaʼ /aqʼaʔ/ | aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | *aqʼabʼ /aqʼaɓ/ | qʼojyin /qʼoχjin/ | aqʼbʼal /aqʼɓal/ |
| Regen | jabʼ /haɓ/ | jabʼ /xaɓ/ | jobʼ /xoɓ/ | jabʼ /xaɓ/ | *nhabʼ /ŋaɓ/ | habʼ /haɓ/ | abʼal /aɓal/ |
| Schnee | chun tew /tʃun tew/ | saq tew /saq tew/ | nieve /ˈnjebe/ | miik /miːk/ | — | xchuʼi keh /ʃtʃuʔi keh/ | — |
| Wind | tew /tew/ | iqʼ /iqʼ/ | kaqʼiqʼ /kaqʼiqʼ/ | teew /teːw/ | *ʔiʔqʼ /ʔiʔqʼ/ | iqʼ /iqʼ/ | kyeqʼeqʼ /kjeqʼeqʼ/ |
| Erde | ulew /uleːw/ | ulew /ulew/ | ulew /uleːw/ | akʼal /akʼal/ | *chʼohchʼ /tʃʼohtʃʼ/ | chʼochʼ /tʃʼotʃʼ/ | txʼotxʼ /tʃʼotʃʼ/ |
| Stein | ábʼaj /ˈáɓax/ | abʼaj /aɓax/ | abäj /aˈɓəx/ | abʼaj /aɓax/ | *ʔaʔbʼaj /ʔaʔbʼaj/ | pek /pek/ | kʼubʼ /kʼuɓ/ |
| Berg | witz /wits/ | juyubʼ /xujuɓ/ | juyuʼ /xuˈjuʔ/ | yuuqʼ /juːqʼ/ | *witz /wits/ | tzuul /tsuːl/ | witz /wits/ |
| Meer | mar /mar/ | plo /plo/ | palow /palow/ | palaw /palaw/ | — | palaw /palaw/ | pitzʼpuj aʼ /pitsʼpuh aʔ/ |
| Mutter | nan /nan/ | nan /nan/ | teʼ /teʔ/ | tuut /tuːt/ | *naʔ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naa /naː/ |
| Vater | tat /tat/ | tat /tat/ | tataʼ /tataʔ/ | ajaaw /axaːw/ | *taat /taat/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Tochter | rabʼin /raɓin/ | miʼal /miʔal/ | meʼal /meʔal/ | ixqʼuun /iʃqʼuːn/ | — | rabʼin /raɓin/ | meʼal /meʔal/ |
| Ich | in /in/ | in /in/ | rïn /rɪn/ | hin /hin/ | *in /in/ | laaʼin /laːʔin/ | in /in/ |
| Du | at /at/ | at /at/ | rat /rat/ | hat /hat/ | *ʔat /ʔat/ | laaʼat /laːʔat/ | naʼ /naʔ/ |
| Wir | oj /ox/ | uj /ux/ | röj /rʊx/ | hoj /hox/ | — /—/ | laaʼo /laːʔo/ | oʼ /oʔ/ |
| Name | bʼii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼihnaal /ɓihnaːl/ | *bʼih /bʼih/ | kʼabʼaʼej /kʼaɓaʔeχ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ |
| Mensch | kristyan /kristjan/ | winaq /winaq/ | winäq /wiˈnəq/ | kʼachareel /kʼatʃareːl/ | *winaq /winaq/ | poyanam /pojanam/ | wunaq /wunaq/ |
| Kopf | bʼaa /ɓaː/ | jolom /xolom/ | jolom /xolom/ | nahis /nahis/ | — | jolom /χolom/ | wiʼaj /wiʔah/ |
| Auge | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | runaqʼ ruwäch /runaqʼ ruwətʃ/ | naqʼwachis /naqʼwatʃis/ | *Haty /hatʲ/ | xnaqʼ u /ʃnaqʼ u/ | witzʼ /witsʼ/ |
| Ohr | xikiin /ʃikiːn/ | xikin /ʃikin/ | xikin /ʃikin/ | xikin /ʃikin/ | *xikin /ʃikin/ | xik /ʃik/ | xhchin /ʃtʃin/ |
| Nase | tzaʼm /tsaʔm/ | tzaʼm /tsaʔm/ | tzaʼn /tsaʔn/ | juʼ /xuʔ/ | *nhiiʔ /ŋiːʔ/ | uʼuj /uʔuχ/ | juʼ /χuʔ/ |
| Mund | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼhis /tʃiʔhis/ | *tyiiʔ /tʲiːʔ/ | e /e/ | tziʼaj /tsiʔah/ |
| Zahn | e /e/ | ware /waɾe/ | ey /ej/ | ehis /ehis/ | *ʔeeh /ʔeːh/ | ruuch e /ruːtʃ e/ | eʼ /eʔ/ |
| Zunge | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | *aaqʼ /aːqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ | aqʼ /aqʼ/ |
| Hand | qʼaabʼ /qʼaːɓ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | *qʼabʼ /qʼabʼ/ | uqʼm /uqʼm/ | qʼab /qʼab/ |
| Fuß | aqan /aqan/ | aqan /aqan/ | aqän /aqən/ | ooq /oːq/ | *ʔooq /ʔoːq/ | oq /oq/ | aqan /aqan/ |
| Herz | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | kʼuxliis /kʼuʃliːs/ | — /—/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼuum /kʼuːm/ |
| Knochen | bʼaaq /ɓaːq/ | bʼaq /ɓaq/ | bʼaq /ɓaq/ | bʼaq /ɓaq/ | *bʼaaq /ɓaːq/ | bʼaq /ɓaq/ | bʼaq /ɓaq/ |
| Blut | kikʼ /kikʼ/ | kikʼ /kikʼ/ | kïkʼ /kɪkʼ/ | kikʼ /kikʼ/ | *kikʼ /kikʼ/ | kikʼ /kikʼ/ | chichʼ /tʃitʃʼ/ |
| Liebe | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahaal /rahaːl/ | — /—/ | rahok /rahok/ | xajan /ʃahan/ |
| Baum | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheeʼ /tʃeːʔ/ | *teʔ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ |
| Hund | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | *tzʼiʔ /tzʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ |
| Katze | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mes /mes/ | mees /meːs/ | — /—/ | mes /mes/ | mis /mis/ |
| Fisch | kar /kar/ | kar /kaɾ/ | kar /kar/ | kar /kar/ | *kar /kar/ | kar /kar/ | kay /kaj/ |
| Vogel | tzʼikin /tsʼikin/ | tzʼikin /tsʼikin/ | tzʼikin /tsʼikin/ | tzʼikin /tsʼikin/ | *tzʼikin /tzʼikin/ | tzʼik /tsʼik/ | chʼuʼl /tʃʼuʔl/ |
| Ei | saqmolobʼ /saqmoloɓ/ | saqmoʼl /saqmoʔl/ | saqmoloʼ /saqmoloʔ/ | miloj /milox/ | — | mol /mol/ | kʼolobʼ /kʼoloɓ/ |
| Pferd | kwaʼy /kwaʔj/ | kej /kex/ | kej /kex/ | kawaay /kawaːj/ | — | kawaay /kawaːj/ | chej /tʃeh/ |
| Haus | jaa /haː/ | ja /xa/ | jay /xaj/ | paat /paːt/ | *nah /nah/ | ochoch /otʃotʃ/ | nya /ɲa/ |
| Milch | lech /letʃ/ | leche /letʃe/ | leche /ˈletʃe/ | chʼuuchʼ /tʃʼuːtʃʼ/ | — | leech /leːtʃ/ | lech /letʃ/ |
| Honig | kabʼ /kaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kaabʼ /kaːɓ/ | *kaabʼ /kaːɓ/ | xyaʼal kabʼ /ʃjaʔal kaɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Salz | atzʼam /atsʼam/ | atzʼam /atsʼam/ | atzʼam /atsʼam/ | atzʼaam /atsʼaːm/ | *ʔaʔtzʼaam /ʔaʔtsʼaːm/ | atzʼam /atsʼam/ | aatzʼum /aːtsʼum/ |
| Wein | vin /bin/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | — | bʼiin /ɓiːn/ | win /win/ |
| Eisen | chʼiichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼihchʼ /tʃʼihtʃʼ/ | — | chʼiichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ |
| Buch | wuuj /wuːx/ | wuj /wux/ | wuj /wux/ | huuj /huːx/ | *huʔnh /huʔŋ/ | hu /hu/ | liwr /liwr/ |
| Essen | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | waʼin /waʔin/ | wiʼk /wiʔk/ | *waʔ /waʔ/ | waʼak /waʔak/ | wii /wiː/ |
| Trinken | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːx/ | kumun /kumun/ | uukʼ /uːkʼ/ | *ʔukʼ /ʔukʼ/ | ukʼak /ukʼak/ | uuk /uːk/ |
| Schlafen | war /war/ | war /waɾ/ | war /war/ | wirik /wirik/ | *war /war/ | wark /wark/ | watl /waːtl/ |
| Eins | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /xun/ | jinaj /xinax/ | *jun /jun/ | jun /χun/ | jun /hun/ |
| Zwei | quiibʼ /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | kiʼibʼ /kiʔiɓ/ | *kaʼ /kaʼ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ |
| Drei | oxibʼ /oʃiɓ/ | oxibʼ /oʃiɓ/ | oxiʼ /oʃiʔ/ | ixibʼ /iʃiɓ/ | *ʼoxibʼ /ʔoʃiɓ/ | oxibʼ /oʃiɓ/ | oxox /oʃoʃ/ |
| Vier | kajibʼ /kaxiɓ/ | kajibʼ /kaxiɓ/ | kajiʼ /kaxiʔ/ | kijibʼ /kixiɓ/ | *kaŋibʼ /kaŋiɓ/ | kaahibʼ /kaːhiɓ/ | kyaj /kjah/ |
| Fünf | joobʼ /hoːɓ/ | jobʼ /xoɓ/ | woʼoʼ /woʔoʔ/ | hoʼoobʼ /hoʔoːɓ/ | *hoʔ /hoʔ/ | oobʼ /oːɓ/ | oʼ /oʔ/ |
| Hundert | jun cient /hun sjent/ | jokʼal /xokʼal/ | wokʼal /wokʼal/ | hoʼkʼahl /hoʔkʼahl/ | — | oʼkʼaal /oʔkʼaːl/ | jun cient /hun sjent/ |
| Hallo | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | utz iwäch /uts iwətʃ/ | ma chaa /ma tʃaː/ | — /—/ | ma saʼ laachʼool /ma saʔ laːtʃʼoːl/ | kʼamta /kʼamta/ |
| Danke | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | matyox /matjoʃ/ | tioxlaab /tjoʃlaːb/ | — /—/ | bantyox /bantjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ |
| Gut | tzi /tsi/ | utz /uts/ | ütz /ʊts/ | holohik /holohik/ | *utz /utz/ | us /us/ | balaj /balah/ |
| Neu | akʼ /akʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼaʼ /kʼakʼaʔ/ | akʼ /akʼ/ | *ʔa(a)kʼ /ʔakʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼaj /aːkʼah/ |
| Rot | kyeq /kjeq/ | kaq /kaq/ | käq /kəq/ | kaq /kaq/ | *kaq /kaq/ | kaq /kaq/ | kyaq /kjaq/ |
| Weiß | saq /saq/ | saq /saq/ | säq /səq/ | saq /saq/ | *saq /saq/ | saq /saq/ | saq /saq/ |
| Schwarz | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ | *ʔejqʼ /ʔejqʼ/ | qʼeq /qʼeq/ | qʼeq /qʼeq/ |
| Grün | rax /raʃ/ | rax /raʃ/ | räx /rəʃ/ | rax /raʃ/ | *raʔx /raʔʃ/ | rax /raʃ/ | txaʼx /tʃaʔʃ/ |
| Blau | xaar /ʃaːr/ | xar /ʃaɾ/ | räx /rəʃ/ | rax /raʃ/ | — | rax /raʃ/ | xew /ʃew/ |
| 99 | junmuchʼ bʼelejlajuj /hunmutʃʼ ɓelexlaxux/ | junmuchʼ bʼelej lajuj /xunmutʃʼ ɓelex laxux/ | — | belejlaj roʼkʼahl /belexlax roʔkʼahl/ | — | — | jun mutxʼ tu belujlaj /hun muʈʂʼ tu beluhlah/ |
Seite 1/9
Die interaktive Karte öffnen: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.
Erstellt von Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap Startseite