Na:tinixwe Mixine:whe’

Hupa

Na-Dené (atabascano, costa del Pacífico)

ClasificaciónNa-Dené (atabascano, costa del Pacífico) Hablantes~10 L1 + ~100 L2 (revitalización en curso) Escrituraalfabeto latino (históricamente Unifon; ahora ortografía americanista estándar) PaísesEE. UU. (valle de Hoopa, condado de Humboldt, California) Lengua oficialNo (reconocida por la tribu Hoopa Valley) ISO 639-3hup Glottocodehupa1239

El hupa (Na:tinixwe Mixine:whe', «la lengua del pueblo del valle de Hoopa») es una lengua atabascana de la costa del Pacífico del noroeste de California, hermana del chilula y el whilkut. Posee un sistema verbal clasificatorio atabascano típico, con morfología prefijante, fricativas laterales (ɬ) y eyectivas. Hoy solo cuenta con un puñado de hablantes nativos (L1) ancianos, pero es objeto de una intensa revitalización tribal que incluye escuelas de inmersión.

Dónde se habla

Ponte este idioma Elige las palabras que quieras: se estampan con la misma tipografía del mapa. Camiseta con palabras en hupa →

87 palabras esenciales en hupa

Agua

taʼna:n

taʔnaːn

Fuego

xongʼ

xoŋʔ

Sol

wha

hʷa

Luna

hwa-ʼangʼ

hwaʔɑŋʔ

Estrella

tsingʼ

tsiŋʔ

Noche

xiłeʼ

xiɬeʔ

Nieve

nundil

nʊndɪl

Tierra

ninʼ

nɪnʔ

Madre

-anʼ

-anʔ

Padre

-taʼ

-taʔ

Hija

-tse:ʼ

-tseːʔ

Yo

whe

hʷe

Tú

ning

nɪŋ

Nosotros

nehe

nehe

Nombre

-ooziʼ

oːzɪʔ

Persona

kʼiwinyaʼa:n

kʲʼiwinjaʔaːn

Ojo

-na:ʼ

-nɑːʔ

Oreja

-chiwʼ

-tʃiwʔ

Boca

-daʼ

-daʔ

Diente

-woʼ

-woʔ

Lengua

sastan

sastan

Mano

-laʼ

-laʔ

Pie

-xeʼ

-xeʔ

Corazón

-ping

-piŋ

Hueso

-tsʼinʼ

-tsʼinʔ

Sangre

tse:lin

tseːlin

Caca

chwungʼ

tʃʷuŋʔ

Amor

na-wh-ʼishtʼeʼn

nɑwʔɪʃtʼɛʔn

Árbol

kin

kɪn

Perro

łingʼ

ɬiŋʔ

Gato

—

—

Pez

ło:qʼ

ɬoːqʼ

Oso

sa:tsʼ

saːtsʼ

Caballo

łingʼ

ɬiŋʔ

Casa

xontah

xontɑh

Sal

łehqʼonchʼ

ɬehqʼontʃʼ

Comer

na-ya:n

nɑjɑːn

Beber

na-ʼa:n

nɑʔɑːn

Uno

łaʼ

ɬaʔ

Dos

nahx

nahx

Tres

ta:qʼ

taːqʼ

Cuatro

dinkʼ

dinkʼ

Cinco

chwolaʼ

tʃʷolaʔ

Cien

łaʼ-dikin

ɬaʔdikʲin

Hola

tsʼehdiyaʼ

tsʼɛhdɪjaʔ

Gracias

na:nehs-ʼe:n

nɑːnɛhsʔɛːn

Bueno

niwhong

nɪwhoŋ

Rojo

łitsʼ

ɬitsʼ

Blanco

łiqay

ɬɪqɑj

Verde

łitsow

ɬitsow

Fuentes

Palabras comparadas

Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: Na-Dené (atabascano, costa del Pacífico)

Significado HupaKoyukonApache occidentalNavajoWichitaCarrierChipewyan
Agua taʼna:n /taʔnaːn/ too /toː/ tú /tú/ tó /tʰó/ kicʔa /kitsʔa/ too /tu/ tu /tu/
Fuego xongʼ /xoŋʔ/ kkunʼ /kːunʔ/ kǫʼ /kṍʔ/ kǫʼ /kʰõ̀ʔ/ heːcʔa /heːtsʔa/ kwun /kʷun/ kón /kón/
Sol wha /hʷa/ so /so/ yaʼáí /jaʔáí/ jóhonaaʼéí /tʃóhònàːʔéí/ saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ sa /sa/ sa /sa/
Luna hwa-ʼangʼ /hwaʔɑŋʔ/ dołtʼolee /doɬtʼoliː/ tłʼéʼgonaʼáí /tɬʼéʔɡonaʔáí/ tłʼéhonaaʼéí /tɬʼéhònɑ̀ːʔéí/ waːh /waːh/ ʼulhdzis oozaʼ /ʔuɬdzis oːzaʔ/ ɂełdzi /ʔeɬdzi/
Estrella tsingʼ /tsiŋʔ/ tłoonʼ /tɬoːnʔ/ tsʼiłsǫǫsé /tsʼiɬsõːsé/ sǫʼ /sõ̀ʔ/ hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ sum /sum/ tthë́n /tθén/
Noche xiłeʼ /xiɬeʔ/ łida /ɬida/ tłʼéʼ /tɬʼéʔ/ tłʼééʼ /tɬʼéːʔ/ ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ ʼulhdzis /ʔuɬdzis/ tëdhe /teðe/
Nieve nundil /nʊndɪl/ tseetl /tsʰiːtɬʰ/ zas /zas/ yas /jɑ̀s/ hiraːʔa /hiɾaːʔa/ yus̲ /jus/ yath /jaθ/
Tierra ninʼ /nɪnʔ/ ninʼ /ninʔ/ niʼ /niʔ/ łeezh /ɬèːʒ/ — yun /jun/ ní /ní/
Página 1/7

Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.

Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap