Makuxi
Idioma makushi
familia caribe
El makushi (makuxi) es una lengua caribe hablada por unas 30.000 personas en las sabanas de Roraima, en el norte de Brasil, y al otro lado de la frontera en Guyana y Venezuela. Es la lengua caribe más hablada del norte de la Amazonía y se usa en la educación bilingüe indígena.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en el idioma makushi
Fuentes
- UT Austin Hunter-Gatherer Language Database #75
- Glottolog macu1259; ISO 639-3 mbc
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: familia caribe
| Significado | Idioma makushi | Akawaio | Pemón | Idioma trumai | Idioma baniwa | Idioma dâw | Caribe galibi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | misu /misu/ | óoni /óoni/ | nǝ̌x /nə̌x/ | tuna /tuna/ |
| Fuego | apóó /apóó/ | apok /apok/ | apok /apok/ | so /so/ | ttídzee /t̪ídzee/ | bohõ̂ /bohõ̂/ | wàto /wahto/ |
| Sol | wéi /wéi/ | wïi /wɨi/ | wei /wei/ | atetla /atetla/ | kámoi /kámoi/ | xɨtɨ̂m /xɨtɨ̂m/ | weju /weju/ |
| Luna | kapói /kapói/ | kapïi /kapɨi/ | kapüi /kapɨi/ | atetlpak /atetlpak/ | kéeri /kéeɻi/ | xɨtɨ̂m /xɨtɨ̂m/ | nuno /nuno/ |
| Estrella | sírikɨ́ /sírikɨ́/ | sirikɨ /siɾikɨ/ | chirikö /tʃiɾikə/ | asih /asih/ | hiwírhi /hiwíɻhi/ | mʼæ̃̌h /mʼæ̃̌h/ | siriko /siɾiko/ |
| Noche | ewaron /ewaron/ | ewarupɨ /ewaɾupɨ/ | ewaron /ewaɾon/ | ʃanixnis /ʃanixnis/ | déepi /déepi/ | cem /cem/ | koko /koko/ |
| Lluvia | konoʔ /konoʔ/ | — | konok /konok/ | kʔawixu /kʔawixu/ | íidza /íidza/ | doɟ /doɟ/ | konopo /konopo/ |
| Nieve | — /—/ | sino /sino/ | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
| Viento | aʔsitun /aʔsitun/ | aʼsetun /aʔsetun/ | aʼchitun /aʔtʃitun/ | sut /sut/ | káwaaɺe /káwaaɺe/ | hǒt /hǒt/ | pepeito /pepeito/ |
| Tierra | non /non/ | non /non/ | non /non/ | tenexne /tenexne/ | híipai /híipai/ | cax /cax/ | nono /nono/ |
| Piedra | tɨʔ /tɨʔ/ | tɨʼ /tɨʔ/ | ötök /ətək/ | itak /itak/ | hiipada /hiipada/ | pǎʃ /pǎʃ/ | topu /topu/ |
| Montaña | wɨʔ /wɨʔ/ | wïʼ /wɨʔ/ | wük /wɨk/ | — | hidzápa /hidzápa/ | — | wypy /wɨpɨ/ |
| Mar | pɨranna /pɨranːa/ | parau /paɾau/ | — | — | — | — | parana /paɾana/ |
| Madre | maʔmá /maʔmá/ | saŋ /saŋ/ | mamã /mamɑ̃/ | atle /atle/ | hádoa /hádoa/ | mɛ̃ʔ /mɛ̃ʔ/ | sano /sano/ |
| Padre | paʔpá /paʔpá/ | papai /papai/ | papai /papai/ | ao /ao/ | hániɻi /hániɻi/ | ʔǐp /ʔǐp/ | papa /papa/ |
| Hija | yensi /jensi/ | ensi /ensi/ | ensi /ensi/ | atadi /atadi/ | — | — | emyiry /emɨiɾɨ/ |
| Yo | urɨ /urɨ/ | urɨ /uɾɨ/ | yuurö /juːɾə/ | ha /ha/ | nhóa /nhóa/ | ʔãh /ʔãh/ | au /au/ |
| Tú | ámɨrɨ́ /ámɨrɨ́/ | amɨrɨ /amɨɾɨ/ | amörö /aməɾə/ | hi /hi/ | phía /pʰía/ | ʔãm /ʔãm/ | amoro /amoɾo/ |
| Nosotros | uurɨʔnɨkon / anna /uurɨʔnɨkon / anna/ | urɨʼnokon / ina /uɾɨʔnokon / ina/ | urönokon / ina /uɾənokon / ina/ | ka wan / ha wan /ka wan / ha wan/ | wha /wha/ | ʔid /ʔid/ | kʉʼkaron / naʼna /kəʔkaɾon / naʔna/ |
| Nombre | yeseʔ /jeseʔ/ | eseʼ /eseʔ/ | itesek /itesek/ | taak /taak/ | iipítana /iipítana/ | xǎt /xǎt/ | eeti /eːti/ |
| Persona | pemonkon /pemoŋkoŋ/ | kaʼpon /kaʔpon/ | pemon /pemon/ | iau /iau/ | newíki /newíki/ | — | kariʼna /kaɾiʔna/ |
| Cabeza | puʔpai /puʔpai/ | puʼpai /puʔpai/ | pupai /pupai/ | kut /kut/ | hiwída /hiwída/ | nũh /nũh/ | upuʼpo /upuʔpo/ |
| Ojo | énu /énu/ | enu /enu/ | enu /enu/ | xon /xon/ | thi /thi/ | tɨm /tɨm/ | enu /enu/ |
| Oreja | pana /pana/ | pana /pana/ | pana /pana/ | faptɨ /faptɨ/ | héeni /héeni/ | xũ̂j /xũ̂j/ | panari /panari/ |
| Nariz | yeuna /jeuna/ | enna /enna/ | yeuna /jeuna/ | laʃa /laʃa/ | hitáko /hitáko/ | tôɟ /tôɟ/ | anàta /anahta/ |
| Boca | mutá /mutá/ | mïta /mɨta/ | müta /mɨta/ | xop /xop/ | nóma /nóma/ | nɔ̃h /nɔ̃h/ | pota /pota/ |
| Diente | yé /jé/ | ɨ /ɨ/ | ye /je/ | iʃa /iʃa/ | eétsha /eétʃa/ | tǝg /təɡ/ | yerï /jelə/ |
| Lengua | nu /nu/ | ani /ani/ | unu /unu/ | ano /ano/ | eenéne /eenéne/ | nɔ̃hkæ̂d /nɔ̃hkæ̂d/ | nuru /nuɾu/ |
| Mano | míá /míá/ | emiyaʼ /emijaʔ/ | yenna /jenːa/ | kat /kat/ | káapi /káapi/ | ʃôb /ʃôb/ | aina /aina/ |
| Pie | puu /puu/ | pïta /pɨta/ | pʉta /pɨta/ | pitsʔ /pitsʔ/ | híipa /híipa/ | cɨ̌m /cɨ̌m/ | pupu /pupu/ |
| Corazón | yewan /jewan/ | ewan /ewan/ | sïköpoka /sikəpoka/ | hotʔaput /hotʔaput/ | kaale /kaaɺe/ | hæ̃g tôj /hæ̃ɡ tôj/ | emanga /emaŋɡa/ |
| Hueso | yeʔpɨ /jeʔpɨ/ | eʼpï /eʔpɨ/ | epʉ /epɨ/ | daʃ /daʃ/ | áapi /áapi/ | kɛg /kɛɡ/ | yepo /jepo/ |
| Sangre | mɨ́ŋ /mɨ́ŋ/ | mïn /mɨn/ | mün /mɨn/ | du /du/ | iiránaa /iiɻánaa/ | jɨ̂w /jɨ̂w/ | mʉnʉ /mənə/ |
| Caca | — /—/ | — | watö /watə/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
| Amor | saʔnama /saʔnama/ | — /—/ | kemenü /kemenɨ/ | puʔdits /puʔdits/ | — /—/ | — /—/ | kataneko /kataneko/ |
| Árbol | yéi /jéi/ | yïi /jɨi/ | yöi /jəi/ | dei /dei/ | háiko /háiko/ | təg /təɡ/ | wewe /wewe/ |
| Perro | areimaraaká /areimaraaká/ | pero /peɾo/ | arimaraka /aɾimaɾaka/ | kasoro /kasoro/ | tsíino /tsíino/ | jãm /jãm/ | pero /peɾo/ |
| Gato | pisana /pisana/ | — /—/ | pichana /pitʃana/ | — /—/ | pitsána /pitsána/ | — /—/ | meu /meu/ |
| Pez | moróʔ /moróʔ/ | moro /moɾo/ | morok /moɾok/ | kaʔte /kaʔte/ | kóphe /kúpʰe/ | hãːp /hãːp/ | woto /woto/ |
| Pájaro | toron /toron/ | toron /toɾon/ | toron /toɾon/ | uraʔi /uraʔi/ | áadaro /áadaɻo/ | təwə́t /təwə́t/ | tonoro /tonoɾo/ |
| Mariposa | peppeʔ /pepːeʔ/ | wagau /waɡau/ | wakau /wakau/ | tumu tumu /tumu tumu/ | makálo /makálo/ | mem /mem/ | palanpalan /palanpalan/ |
| Huevo | pomói /pomói/ | pïmoi /pɨmoi/ | pumoi /pumoi/ | taf /taf/ | éewhe /éewhe/ | tɨ̌p /tɨ̌p/ | iʼmo /iʔmo/ |
| Oso | urso /urso/ | — | — | — | — | — | — |
| Caballo | kaware /kaware/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | — | — | — | kaware /kawaɾe/ |
| Casa | wɨttɨ /wɨttɨ/ | — /—/ | tapüi /tapɨi/ | dat /dat/ | pántti /pánt̪i/ | tɔp /tɔp/ | paty /pati/ |
| Leche | paaka manatɨ yekku /paaka manatɨ jekːu/ | — | — | — | — | — | manaty aikuru /manatɨ aikuɾu/ |
| Miel | wan /wan/ | teusan /teusan/ | wan /wan/ | aus tsʔa /aus tsʔa/ | doni /doni/ | — | wano /wano/ |
| Sal | pan /pan/ | waiyo /waijo/ | inönek /inənek/ | iakɨr /iakɨr/ | íiwi /íiwi/ | — | wajo /wajo/ |
| Vino | wuku /wuku/ | waain /waːin/ | vino /bino/ | — | — | — | winu /winu/ |
| Arroz | arosi /arosi/ | — | — | arosa /arosa/ | — | — | — |
| Rueda | tararan pisaʔsaʔ /tararan pisaʔsaʔ/ | — | — | — | — | — | tarara /tarara/ |
| Seda | seeta /seeta/ | — | — | — | — | — | — |
| Libro | kaareta /kaareta/ | kareta /kaɾeta/ | — | — | — | — | kareta /kaɾeta/ |
| Comer | entamoʔka /entamoʔka/ | — /—/ | manepotaro /manepotaɾo/ | ma /ma/ | íiñha /íiɲha/ | wæ̂d /wæ̂d/ | onökö /onøkø/ |
| Beber | enɨrɨ /enɨrɨ/ | ensi /ensi/ | atü /atɨ/ | sone /sone/ | íira /íiɻa/ | ʔǝg /ʔəɡ/ | ëne /ɘne/ |
| Dormir | wetun /wetun/ | — | — | iotl /iotl/ | ímaa /ímaa/ | ʔã̂ /ʔã̂/ | ònyky /ohnɨkɨ/ |
| Uno | tiwíŋ /tiwíŋ/ | tikin /tikin/ | taukin /taukin/ | mihin /mihin/ | aapa /aapa/ | mʼæ̃ʔ /mʼæ̃ʔ/ | o:wi /oːwi/ |
| Dos | sáákɨné /sáákɨné/ | asaʼrɨ /asaʔɾɨ/ | saköne /sakəne/ | uuʃ /uuʃ/ | dzáma /dzáma/ | tɨ̌m /tɨ̌m/ | oko /oko/ |
| Tres | séúruné /séúruné/ | osorïwau /osoɾɨwau/ | eseurau /eseuɾau/ | uʃtaxme /uʃtaxme/ | madali /madali/ | mũtwáp /mũtwáp/ | oruwa /oɾuwa/ |
| Cuatro | saakɨrɨrɨ /saakɨrɨrɨ/ | — | saköröroʼne /sakəɾəɾoʔne/ | — | — | — | okupaen /okupaen/ |
| Cinco | miaʔtaikin /miaʔtaikin/ | — | — | nekatkelan /nekatkelan/ | — /—/ | — /—/ | ainatone /ainatone/ |
| Hola | — /—/ | kapon /kapon/ | apî /api/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mary /maɾi/ |
| Gracias | — /—/ | tenki /tenki/ | waküpe man /wakɨpe man/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | irombo /iɾombo/ |
| Bueno | morɨ /morɨ/ | wagï /waɡɨ/ | mïratö /miɾatə/ | deta /deta/ | mátsia /mátsia/ | jæ̃̂w /jæ̃̂w/ | epoja /epoja/ |
| Nuevo | amenan /amenan/ | emennaʼ /emennaʔ/ | amennak /amenːak/ | xodae /xodae/ | éemi /éemi/ | — | asery /aseɾɨ/ |
| Rojo | suyú /sujú/ | suweyu /suweju/ | suweyu /suweju/ | tsiomat /tsiomat/ | íirai /íiɻai/ | nô /nô/ | tapyre /tapɨɾe/ |
| Blanco | áímutun /áímutun/ | aimuʼnan /aimuʔnan/ | aimutun /aimutun/ | tsitore /tsitore/ | háale /háaɺe/ | hô /hô/ | tamuʼne /tamuʔne/ |
| Negro | arikkɨtun /arikːɨtun/ | — | rikutun /ɾikutun/ | tsidat /tsidat/ | íitta /íit̪a/ | câ /câ/ | tykaraije /tɨkaɾaije/ |
| Verde | rora /rora/ | — | rorape /ɾoɾape/ | — | hípole /hípole/ | mɨ̃̂ /mɨ̃̂/ | — |
| Azul | rora /rora/ | — | — | tsiauu /tsiauu/ | — | — | tupulu /tupulu/ |
| Cuco | — /—/ | pika /piˈka/ | pika /ˈpika/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | pika /piˈka/ |
| Guau | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
| Computadora | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | computa |
| Sushi | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
| Té | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
| Naranja | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | apyrysina /apɨɾɨsina/ |
| Dopamina | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
| Arroba (@) | — /—/ | — | — | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — |
Página 1/10
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap