پارسی
Persiano classico
indoeuropeo (Iranica, sud-occidentale Iranica, neopersiano) · varietà storica / nascosta
Il persiano classico (پارسی pārsī o فارسی کلاسیک fārsī-ye kelāsik) è la forma letteraria del neopersiano che fiorì dal IX al XV secolo d.C., originatasi alla corte samanide (819–999) a Bukhara come una deliberata rinascita dell'identità persiana preislamica in scrittura perso-araba. È la lingua dello Shahnameh di Ferdowsi (1010 ca.), del Masnavi di Rumi (~1273), del Gulistan e del Bustan di Saadi (1258–1259), del Divan di Hafez (~1370), delle Rubaiyat di Khayyam e della Khamsa di Nizami — che insieme costituiscono uno dei grandi corpora letterari della civiltà mondiale. Si distingue dal persiano moderno (fa) per: la /xʷ/ labializzata conservata ("khw" in xʷāhar "sorella", xʷurdan "mangiare"; perduta nel persiano occidentale moderno, mantenuta in dari/tagico); il contrasto conservato tra le vocali lunghe /ē oː/ e /iː uː/ (perduto nel persiano di Teheran; mantenuto in dari/tagico); la distinzione conservata /ɣ/–/q/ (fusa nel persiano occidentale moderno); e le vocali brevi /i u/ in sillabe che in seguito si abbassarono a /e o/ nel persiano di Teheran (pidar→pedar, dil→del, gurba→gorbe, čišm→čašm). È il canone pedagogico dell'educazione letteraria in tutto l'Iran, l'Afghanistan, il Tagikistan e storicamente nell'India moghul — letto ininterrottamente dall'XI secolo a oggi, con una sintassi e un vocabolario di base relativamente stabili lungo tutto quell'arco di tempo.
Dove si parla
87 parole essenziali in persiano classico
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: indoeuropeo (Iranica, sud-occidentale Iranica, neopersiano)
| Significato | Persiano classico | Medio-persiano | Dari | Partico | Tagico | Hazaragi | Giudeo-persiano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | آب /aːb/ | 𐭠𐭯 /aːb/ | آب /ɑːb/ | āb /aːb/ | об /ob/ | آو /ɑːw/ | אב /ɒːb/ |
| Fuoco | آتش /aːtaʃ/ | 𐭠𐭲𐭱 /aːtaʃ/ | آتش /ɑːtaʃ/ | ādar /aːdar/ | оташ /otaʃ/ | آتش /ɑːtaʃ/ | אתש /ɒːteʃ/ |
| Sole | خورشید /xʷarʃeːd/ | 𐭧𐭥𐭫𐭱𐭩𐭲 /xwarʃeːd/ | خورشید /xoɾʃed/ | xwar /xwar/ | офтоб /oftob/ | آفتو /ɑːftow/ | חורשיד /xorʃiːd/ |
| Luna | ماه /maːh/ | 𐭬𐭠𐭧 /maːh/ | ماه /mɑːh/ | māh /maːh/ | моҳ /moh/ | مه /maː/ | מאה /mɒːh/ |
| Stella | ستاره /sitaːra/ | 𐭮𐭲𐭠𐭫𐭪 /staːraɡ/ | ستاره /setɑːˈɾa/ | astārag /asˈtaːraɡ/ | ситора /sitoˈra/ | ستاره /sitɑra/ | סתארה /setɒre/ |
| Notte | شب /ʃab/ | 𐭱𐭯 /ʃab/ | شب /ʃaw/ | ʾxšp /xʃap/ | шаб /ʃab/ | شو /ʃaw/ | שב /ʃab/ |
| Pioggia | باران /baːˈraːn/ | 𐭥𐭠𐭫𐭠𐭭 /waːraːn/ | باران /bɑːˈɾɑːn/ | wārān /waːraːn/ | борон /boˈron/ | باران /bɒɾɒn/ | — |
| Neve | برف /barf/ | 𐭥𐭯𐭫 /wafr/ | برف /barf/ | wafr /wafr/ | барф /barf/ | برف /barf/ | ברף /bæɾf/ |
| Vento | باد /baːd/ | 𐭥𐭠𐭲 /waːd/ | باد /bɑːd/ | wād /waːd/ | бод /bod/ | باد /bɒd/ | באד /bɒd/ |
| Terra | خاک /xaːk/ | 𐭡𐭥𐭬 /buːm/ | خاک /xɑːk/ | zamīg /zamiːɡ/ | хок /xok/ | خاک /xɑk/ | — |
| Pietra | سنگ /saŋɡ/ | 𐭮𐭭𐭢 /saŋɡ/ | سنگ /saŋɡ/ | sang /saŋɡ/ | санг /saŋɡ/ | سنگ /saŋ/ | סנג /sæŋɡ/ |
| Montagna | کوه /koːh/ | 𐭢𐭫 /ɡar/ | کوه /koːh/ | kōf /koːf/ | кӯҳ /kɵh/ | کوه /koh/ | — |
| Mare | دریا /darˈjaː/ | 𐭣𐭫𐭩𐭣𐭠 /drajaː/ | بحر /bahr/ | zrēh /zreːh/ | баҳр /bahr/ | دریا /darjɒ/ | — |
| Madre | مادر /maːdar/ | 𐭬𐭠𐭲𐭫 /maːdar/ | مادر /mɑːdaɾ/ | mād /maːd/ | модар /modar/ | آبه /ɑːba/ | מאדר /mɒːdær/ |
| Padre | پدر /pidar/ | 𐭯𐭩𐭲𐭫 /pidar/ | پدر /padaɾ/ | pid /pid/ | падар /padar/ | آته /ɑːta/ | פדר /pedær/ |
| Figlia | دختر /duxtar/ | 𐭣𐭥𐭧𐭲 /duxt/ | دختر /duxˈtaɾ/ | duxt /duxt/ | духтар /duxtar/ | دختر /duxtar/ | דוכתר /doxˈtær/ |
| Io | من /man/ | 𐭠𐭭 /an/ | من /man/ | az /az/ | ман /man/ | مه /ma/ | מן /man/ |
| Tu | تو /toː/ | 𐭲𐭥 /toː/ | تو /to/ | tu /tuː/ | ту /tu/ | تو /tu/ | תו /to/ |
| Noi | ما /maː/ | 𐭠𐭬𐭠𐭧 /amaːh/ | ما /mɑː/ | amāh /amaːh/ | мо /mo/ | ما /mɒ/ | מא /mɒ/ |
| Nome | نام /naːm/ | 𐭭𐭠𐭬 /naːm/ | نام /nɑːm/ | nām /naːm/ | ном /nom/ | نام /nɑm/ | נאם /nɒm/ |
| Persona | کس /kas/ | 𐭬𐭫𐭲𐭥𐭬 /mardoːm/ | انسان /insɑːn/ | mrd /mard/ | одам /oˈdam/ | انسان /insɒn/ | — |
| Testa | سر /sar/ | 𐭮𐭫 /sar/ | سر /sar/ | sar /sar/ | сар /sar/ | سر /sar/ | — |
| Occhio | چشم /tʃaʃm/ | 𐭰𐭱𐭬 /tʃaʃm/ | چشم /tʃaʃm/ | čašm /tʃaʃm/ | чашм /tʃaʃm/ | چم /tʃam/ | צ׳שם /tʃeʃm/ |
| Orecchio | گوش /ɡuːʃ/ | 𐭢𐭥𐭱 /ɡoːʃ/ | گوش /ɡuʃ/ | gōš /ɡoːʃ/ | гӯш /ɡɵʃ/ | گوش /ɡoʃ/ | גוש /ɡuʃ/ |
| Naso | بینی /biːniː/ | 𐭥𐭩𐭭𐭩𐭪 /weːniːɡ/ | بینی /biːˈniː/ | — | бинӣ /biˈni/ | بینی /bini/ | — |
| Bocca | دهان /dahaːn/ | — | دهان /dahɑːn/ | rumb /rumb/ | даҳон /daˈhon/ | دان /dɒn/ | — |
| Dente | دندان /dandaːn/ | 𐭣𐭭𐭣𐭠𐭭 /dandaːn/ | دندان /dandɑːn/ | dndʾn /dandaːn/ | дандон /dandon/ | دندان /dandɒn/ | דנדאן /dandɒn/ |
| Lingua | زبان /zabaːn/ | 𐭦𐭥𐭠𐭭 /zuwaːn/ | زبان /zabɑːn/ | ʾzbʾn /izβaːn/ | забон /zaˈbon/ | زبان /zabɒn/ | זבאן /zabɒn/ |
| Mano | دست /dast/ | 𐭣𐭮𐭲 /dast/ | دست /dast/ | dast /dast/ | даст /dast/ | دست /dast/ | דסת /dæst/ |
| Piede | پای /paːj/ | 𐭯𐭠𐭣𐭩 /paːj/ | پا /pɑː/ | pʾd /paːð/ | пой /poj/ | پای /pɒj/ | פא /pɒ/ |
| Cuore | دل /dil/ | 𐭣𐭩𐭫 /dil/ | دل /dil/ | zyrd /zird/ | дил /dil/ | دل /dil/ | דל /del/ |
| Osso | استخوان /ustuˈxaːn/ | 𐭠𐭮𐭲 /ast/ | استخوان /ustuˈxɑːn/ | ʾstg /astaɡ/ | устухон /ustuˈxon/ | استخوان /ustuxɒn/ | אסתכואן /ostoxɒn/ |
| Sangue | خون /xuːn/ | 𐭧𐭥𐭭 /xoːn/ | خون /xuːn/ | gwhn /ɡuxn/ | хун /xun/ | خون /xuːn/ | כון /xun/ |
| Cacca | گه /ɡuh/ | 𐭢𐭥𐭧 /ɡoːh/ | گه /ɡuːh/ | — | гӯҳ /ɡɵh/ | — | — |
| Amore | عشق /ʔiʃq/ | 𐭲𐭥𐭱𐭩 /doːʃiː/ | عشق /eʃq/ | friyādan /frijaːdan/ | ишқ /iʃq/ | عشق /eʃq/ | עשק /eʃq/ |
| Albero | درخت /diraxt/ | 𐭣𐭫𐭧𐭲 /draxt/ | درخت /daɾaxt/ | dār /daːr/ | дарахт /daraxt/ | درخت /daɾaxt/ | דרכת /deræxt/ |
| Cane | سگ /saɡ/ | 𐭮𐭢 /saɡ/ | سگ /saɡ/ | spag /spaɡ/ | саг /saɡ/ | سگ /seɡ/ | סג /sæɡ/ |
| Gatto | گربه /ɡurba/ | 𐭢𐭥𐭫𐭡𐭢 /ɡurbaɡ/ | پشک /puʃak/ | — /—/ | гурба /ɡurˈba/ | پشک /poʃak/ | גורבה /ɡorbe/ |
| Pesce | ماهی /maːˈhiː/ | 𐭬𐭠𐭧𐭩𐭪 /maːhiːɡ/ | ماهی /mɑːˈhiː/ | mʾsyg /maːsjaɡ/ | моҳӣ /moˈhi/ | ماهی /maːˈhiː/ | מאהי /mɒːhi/ |
| Uccello | مرغ /murɣ/ | 𐭬𐭥𐭫𐭥𐭠 /murw/ | پرنده /parinda/ | murw /murw/ | паранда /paranda/ | پرنده /paɾanda/ | — |
| Farfalla | پروانه /parwaːna/ | — | پروانه /parwɑːna/ | — | шапалак /ʃapalak/ | — | — |
| Uovo | خایه /xaːja/ | 𐭧𐭠𐭣𐭪 /xaːjaɡ/ | تخم‌مرغ /toxme morɣ/ | — | тухм /tuxm/ | خیگینه /xajɡina/ | — |
| Orso | خرس /xirs/ | 𐭧𐭫𐭮 /xirs/ | خرس /xirs/ | — | хирс /xirs/ | خرس /xirs/ | — |
| Cavallo | اسپ /asp/ | 𐭠𐭮𐭯 /asp/ | اسپ /asp/ | ʾsp /asp/ | асп /asp/ | آس /ɒs/ | — |
| Casa | خانه /xaːna/ | 𐭧𐭠𐭭𐭪 /xaːnaɡ/ | خانه /xɑːna/ | xānag /xaːnaɡ/ | хона /xona/ | خانه /xɑːna/ | כאנה /xɒːne/ |
| Latte | شیر /ʃiːr/ | 𐭱𐭩𐭫 /ʃir/ | شیر /ʃiːr/ | šift /ʃift/ | шир /ʃir/ | شیر /ʃiːr/ | שיר /ʃir/ |
| Miele | انگبین /aŋɡubiːn/ | 𐭠𐭭𐭢𐭯𐭩𐭭 /aŋɡubeːn/ | عسل /asal/ | ʾngwbyn /anɡubeːn/ | асал /aˈsal/ | عسل /asal/ | — |
| Sale | نمک /namak/ | 𐭭𐭬𐭪 /namak/ | نمک /namak/ | nmydk /nameːdk/ | намак /naˈmak/ | نمک /namak/ | נמך /næmæk/ |
| Vino | می /maj/ | 𐭬𐭣𐭩 /maj/ | شراب /ʃaˈrɑːb/ | my /maj/ | шароб /ʃarob/ | شراب /ʃaˈrɑːb/ | — |
| Riso | برنج /biˈrindʒ/ | 𐭡𐭫𐭭𐭰 /brindʒ/ | برنج /birindʒ/ | — | биринҷ /biˈrindʒ/ | برنج /birindʒ/ | — |
| Ferro | آهن /aːhan/ | 𐭠𐭧𐭭 /aːhan/ | آهن /ɑːhan/ | ʾswn /aːsun/ | оҳан /ohan/ | آهن /ɑːhan/ | — |
| Ruota | چرخ /tʃarx/ | 𐭰𐭫𐭧𐭪𐭠 /tʃaxraɡ/ | چرخ /tʃarx/ | čaxr /tʃaxr/ | чарх /tʃarx/ | چرخ /tʃarx/ | — |
| Seta | ابریشم /abreːˈʃam/ | 𐭠𐭯𐭫𐭩𐭱𐭥𐭬 /abreːʃom/ | ابریشم /abreːʃam/ | — | абрешим /abreˈʃim/ | ابریشم /abreːˈʃam/ | — |
| Libro | کتاب /kiˈtaːb/ | 𐭭𐭠𐭬𐭪 /naːmaɡ/ | کتاب /kiˈtɑːb/ | nibēg /nibeːɡ/ | китоб /kiˈtob/ | کتاب /kitɒb/ | — |
| Mangiare | خوردن /xʷurdan/ | 𐭧𐭥𐭫𐭲𐭭 /xwardan/ | خوردن /xoɾdan/ | xward- /xward/ | хӯрдан /xɵrˈdan/ | خوردو /xoɾdoː/ | חורדן /xordæn/ |
| Bere | آشامیدن /aːʃaːmiːdan/ | 𐭭𐭥𐭱𐭩𐭲𐭭 /noːʃiːdan/ | نوشیدن /noʃidan/ | pī- /piː/ | нӯшидан /nɵʃidan/ | نوشیدو /noʃidoː/ | נושידן /nuːʃidæn/ |
| Dormire | خفتن /xuftan/ | 𐭧𐭥𐭯𐭲𐭭 /xuftan/ | خوابیدن /xɑːbiˈdan/ | xwsp- /xusp/ | хобидан /xobiˈdan/ | خوابیدو /xɒbidoː/ | — |
| Uno | یک /jak/ | 𐭠𐭩𐭪 /eːk/ | یک /jak/ | ēw /eːw/ | як /jak/ | یک /jak/ | יך /jek/ |
| Due | دو /doː/ | 𐭣𐭥 /doː/ | دو /du/ | dō /doː/ | ду /du/ | دو /du/ | דו /do/ |
| Tre | سه /sih/ | 𐭮𐭧 /seː/ | سه /se/ | hry /hreː/ | се /se/ | سه /se/ | סה /se/ |
| Quattro | چهار /tʃahaːr/ | 𐭰𐭧𐭠𐭫 /tʃahaːr/ | چهار /tʃahɑːr/ | čafār /tʃafaːr/ | чор /tʃor/ | چار /tʃɒr/ | — |
| Cinque | پنج /pandʒ/ | 𐭯𐭭𐭰 /pandʒ/ | پنج /pandʒ/ | panj /pandʒ/ | панҷ /pandʒ/ | پنج /pandʒ/ | — |
| Cento | صد /sad/ | 𐭮𐭣 /sad/ | صد /sad/ | sad /sad/ | сад /sad/ | صد /sad/ | — |
| Ciao | درود /duruːd/ | 𐭣𐭫𐭥𐭲 /droːd/ | سلام /salɑːm/ | drōd /droːd/ | салом /salom/ | سلام /salɑm/ | שלום /ʃɒːlom/ |
| Grazie | سپاس /sipaːs/ | 𐭮𐭯𐭠𐭮 /spaːs/ | تشکر /taʃakkoɾ/ | spās /spaːs/ | раҳмат /rahˈmat/ | تشکر /taʃakkur/ | ספאס /sepɒːs/ |
| Buono | نیک /neːk/ | 𐭥𐭩𐭧 /weh/ | خوب /xob/ | nēw /neːw/ | хуб /xub/ | خو /xoː/ | חוב /xuːb/ |
| Nuovo | نو /naw/ | 𐭭𐭥𐭪𐭩 /noːɡ/ | نو /naw/ | nawāg /nawaːɡ/ | нав /nav/ | نو /naw/ | — |
| Rosso | سرخ /surx/ | 𐭮𐭥𐭧𐭫 /suxr/ | سرخ /soɾx/ | swxr /suxr/ | сурх /surx/ | سرخ /suɾx/ | סורך /suɾx/ |
| Bianco | سپید /sɛpiːd/ | 𐭮𐭯𐭩𐭲 /speːd/ | سفید /safeːd/ | ispēd /ispeːd/ | сафед /safed/ | سفید /safed/ | ספיד /sefiːd/ |
| Nero | سیاه /sijaːh/ | 𐭮𐭩𐭣 /sjaː/ | سیاه /sijɑːh/ | syʾw /sjaːw/ | сиёҳ /sijoh/ | سیاه /sijɒ/ | — |
| Verde | سبز /sabz/ | 𐭮𐭯𐭦 /sabz/ | سبز /sabz/ | — | сабз /sabz/ | سبز /sabz/ | — |
| Blu | کبود /kabuːd/ | 𐭧𐭱𐭩𐭭 /xaʃeːn/ | آبی /ɑːbi/ | — | обӣ /obi/ | — | — |
| Sushi | شورماهی /ʃuːr maːˈhiː/ | — | سوشی /suːʃi/ | — | суши /suʃi/ | — | — |
| Caffè | قهوه /qahˈwa/ | — | قهوه /qahˈwa/ | — | қаҳва /qahˈva/ | — | — |
| Zucchero | شکر /ʃakar/ | 𐭱𐭪𐭥 /ʃakar/ | بوره /boːˈɾa/ | — | шакар /ʃaˈkar/ | — | — |
| Arancia | نارنج /naːrandʒ/ | — | پرتقال /poɾtaɣɑːl/ | — | афлесун /afleˈsun/ | پرتقال /poɾtaɣɒl/ | — |
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap