Hñöñho
Otomi di Querétaro
oto-mangue (Otomian)
L'otomi di Querétaro (autonimo Hñöñho) è una lingua otomi della famiglia otomangue, parlata da circa 30.000 persone nello Stato di Querétaro, nel Messico centrale. Dal punto di vista linguistico, fa parte del gruppo della macrolingua otomi insieme all'otomi del Mezquital (ote) e a diverse altre varietà otomi; l'ISO 639-3 la distingue con il codice «otq». L'otomi di Querétaro è una delle varietà otomi più vitali, con una forte trasmissione intergenerazionale nei comuni di Amealco de Bonfil e Tolimán. La comunità otomi di Querétaro ha mantenuto la propria identità e lingua indigene attraverso secoli di pressione coloniale post-azteca e spagnola, con una significativa rivitalizzazione nel XX secolo grazie a programmi di istruzione bilingue gestiti dall'INALI e dal governo dello Stato di Querétaro.
Dove si parla
87 parole essenziali in otomi di Querétaro
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: oto-mangue (Otomian)
| Significato | Otomi di Querétaro | Otomí | Mazahua | Mingrelio | Shipibo-Conibo | Laz | Tojolabal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | dehe /tehe/ | dehe /dehe/ | ndeje /ndehe/ | წყარი /tsʼqʼari/ | jene /hɨnɨ/ | წკარი /tsʼkari/ | jaʼ /haʔ/ |
| Fuoco | tsibi /tsibi/ | tsibi /tsibi/ | sibi /sibi/ | დაჩხირი /datʃxiri/ | chii /tʃiː/ | დაჩხური /datʃxuri/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Sole | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | jyarü /hjaɾɨ/ | ბჟა /bʒa/ | bari /baɾi/ | მჟორა /mʒora/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ |
| Luna | zänä /zãnã/ | zänä /zãnã/ | zana /zana/ | თუთა /tʰutʰa/ | oxe /oʂɨ/ | თუთა /tʰutʰa/ | ixaw /iʃaw/ |
| Stella | tsꞌe /tsʼe/ | tsøhø /tsøhø/ | seje /sehe/ | მურიცხი /muritsxi/ | wishti /wiʃtĩ/ | მურუცხი /murutsxi/ | kʼanal /kʼanal/ |
| Notte | nxui /nʃui/ | xui /ʃui/ | xomü /ʃomɨ/ | სერი /seri/ | yame /jamɨ/ | სერი /seri/ | aʼkwal /aʔkʷal/ |
| Neve | tꞌaxtse̱ /tʼaʃtsɛ/ | tse̲ /tsɛ/ | xitsji /ʃitsʰi/ | თირი /tʰiri/ | — | მთვირი /mtviri/ | sakal kʼinal /sakal kʼinal/ |
| Vento | ndähi /ndæhi/ | ndähi /ndãhi/ | ndajma /ndahma/ | ბორია /boria/ | niwe /niwɨ/ | იხი /ixi/ | ikʼ /ʔikʼ/ |
| Terra | hai /hai/ | hai /hai/ | jõmü /hõmɨ/ | დიხა /dixa/ | mai /mai/ | ლეტა /letʼa/ | luʼum /luʔum/ |
| Pietra | do /do/ | do /do/ | ndojo /ndoho/ | ქუა /kʰua/ | makan /makan/ | ქვა /kʰva/ | ton /ton/ |
| Montagna | tꞌoho /tʼoho/ | tʼøhø /tʼøhø/ | tʼeje /tʼehe/ | გვალა /ɡvala/ | manan /manan/ | დაღი /daɣi/ | wits /wits/ |
| Mare | ñhonthe /ɲ̥ontʰe/ | lamä /lamã/ | mar /maɾ/ | ზუღა /zuɣa/ | aniparo /anipaɾo/ | ზუღა /zuɣa/ | niwan paman jaʼ /niwan paman haʔ/ |
| Madre | mu /mu/ | nänä /nãnã/ | nana /nana/ | დიდა /dida/ | tita /tita/ | ნანა /nana/ | nan /nan/ |
| Padre | dada /dada/ | dada /dada/ | tata /tata/ | მუმა /muma/ | papa /papa/ | ბაბა /baba/ | tat /tat/ |
| Figlia | tꞌinxu /tʼinʃu/ | tʼixu /tʼiʃu/ | xuntʼi /ʃuntʼi/ | ცირა /tsira/ | bake ainbo /bake ãĩbo/ | ბოზომოთა /bozomotʰa/ | ʼixukil /ʔiʃukil/ |
| Io | nugä /nuɡæ/ | nugä /nuɡã/ | nutsʼko /nutsʼko/ | მა /ma/ | ea /ea/ | მა /ma/ | keʼn /keʔn/ |
| Tu | nuꞌi /nuʔi/ | nuʼi /nuʔi/ | nutskʼe /nutskʼe/ | სი /si/ | mia /mia/ | სი /si/ | weʼn /weʔn/ |
| Noi | nugähu / nugähe /nuɡæhu / nuɡæhe/ | nugähʉ / nugähe /nuɡãhɨ / nuɡãhe/ | nuzgöji / nuzgöjme /nuzɣøhi / nuzɣøhme/ | ჩქი /tʃkʰi/ | noa /noa/ | ჩქუ /tʃku/ | keʼntik / keʼntikon /keʔntik / keʔntikon/ |
| Nome | thuuhu /tʰũːhũ/ | thuhu /tʰũhũ/ | chjuʼu /tʃʰũʔũ/ | ჯოხო /dʒoxo/ | jane /hanɨ/ | ჯოხო /dʒoxo/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ |
| Persona | jäꞌi /hãʔi/ | jäʼi /hãʔi/ | nte /nte/ | კოჩი /kʼotʃi/ | joni /honi/ | კოჩი /kʼotʃi/ | winkil /winkil/ |
| Testa | ñä /ɲã/ | ñä /ɲã/ | ñi /ɲi/ | დუდი /dudi/ | mapo /mapo/ | თი /tʰi/ | ʼolom /ʔolom/ |
| Occhio | da /da/ | da /da/ | chö /tʃø/ | თოლი /tʰoli/ | bero /bɨɾo/ | თოლი /tʰoli/ | satej /sateh/ |
| Orecchio | gu /ɡu/ | gu /ɡu/ | ngõʼõ /ŋɡõʔõ/ | ჸუჯი /ʔudʒi/ | pabíki /pabiki/ | უჯი /udʒi/ | chikin /tʃikin/ |
| Bocca | ne /ne/ | ne /ne/ | neʼe /neʔe/ | პიჯი /pʼidʒi/ | kexa /kɨʂa/ | პიჯი /pʼidʒi/ | tiʼ /tiʔ/ |
| Dente | tsꞌi /tsʼi/ | tsʼi /tsʼi/ | sʼibi /sʼibi/ | კიბირი /kʼibiri/ | xeta /ʂɨta/ | კიბირი /kʼibiri/ | ex /eʃ/ |
| Lingua | xäne /ʃɐne/ | jäne /hãne/ | cʼijñi /kʼihɲi/ | ნინა /nina/ | jana /hana/ | ნენა /nena/ | akʼ /akʼ/ |
| Mano | ꞌye /ʔje/ | ʼye /ʔje/ | ye /je/ | ხე /xe/ | meken /mɨkɨn/ | ხე /xe/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ |
| Piede | wa /wa/ | wa /wa/ | ngua /ŋɡwa/ | კუჩხი /kʼutʃxi/ | tae /taɨ/ | კუჩხე /kʼutʃxe/ | ok /ok/ |
| Cuore | mui /mui/ | mu̲i /mɨi/ | müʼbü /mɨʔbɨ/ | გური /ɡuri/ | joínti /hointi/ | გური /ɡuri/ | altzil /altsil/ |
| Osso | ndoꞌyo /ndoʔjo/ | ndoʼyo /ndoʔjo/ | ndotyʼe /ndotjʔe/ | ძვალი /dzvali/ | xao /ʂao/ | ყვილი /qʼvili/ | bakel /ɓakel/ |
| Sangue | khi /kʰi/ | ji /hi/ | kjii /kʰiʔi/ | ზისხირი /zisxiri/ | jimi /himi/ | დიცხირი /ditsxiri/ | chikʼel /tʃikʼel/ |
| Amore | mädi /mãdi/ | mädi /mãdi/ | sʼiya /sʼija/ | ჸოროფა /ʔoropʰa/ | noi /noi/ | ოროფა /oropa/ | skʼana /skʼana/ |
| Albero | za /za/ | za /za/ | za /za/ | ჯა /dʒa/ | jiwi /hiwi/ | ჯა /dʒa/ | teʼ /teʔ/ |
| Cane | ꞌyo /ʔjo/ | ʼyo /ʔjo/ | dyoʼo /djoʔo/ | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ochiti /otʃiti/ | ჯოღორი /dʒoɣori/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Gatto | mishi /miʃi/ | mixi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | კატუ /kʼatʼu/ | mishito /miʃito/ | კატუ /kʼatʼu/ | mis /mis/ |
| Pesce | xwa /ʃwa/ | hua /hwa/ | jmõʼõ /xmõʔõ/ | ჩხომი /tʃxomi/ | yapa /japa/ | ჩხომი /tʃxomi/ | chay /tʃaj/ |
| Uccello | tsꞌintsꞌu /tsʼintsʼu/ | tsʼintsʼu̲ /tsʼintsʼɨ/ | sʼü /sʼɨ/ | ჩიტი /tʃitʼi/ | isa /isa/ | კინჩი /kʼintʃi/ | yal chan /jal tʃan/ |
| Uovo | tꞌaxi /tʼaʃi/ | mädo /mãdo/ | blanquillo /blaŋˈkijo/ | მარქვალი /markʰvali/ | bachi /batʃi/ | მაქვალი /makvali/ | nolobʼ /noloɓ/ |
| Orso | oso /oso/ | ʼmuhu /ʔmuhu/ | oso /oso/ | თუნთი /tʰuntʰi/ | oso /oso/ | მთუთი /mtʰutʰi/ | oso /oso/ |
| Cavallo | fani /fani/ | fani /fani/ | pjadü /pʰadɨ/ | ცხენი /tsxeni/ | kabayo /kabajo/ | ნცხენი /ntsxeni/ | kawu /kawu/ |
| Casa | ngu /ŋɡu/ | ngu /ŋɡu/ | ngumü /ŋɡumɨ/ | ოხორი /oxori/ | xobo /ʂobo/ | ოხორი /oxori/ | naj /nah/ |
| Latte | ꞌba /ʔba/ | ʼba /ʔba/ | bʼaa /bʼaː/ | ბჟა /bʒa/ | xoma /ʂoma/ | ბჯა /bdʒa/ | lech /letʃ/ |
| Miele | tꞌafi /tʔafi/ | tʼafi /tʼafi/ | õtʼapjü ngüjnü /õtʼapʰɨ ŋɡɨhnɨ/ | თოფური /tʰopʰuri/ | bona jene /bona hɨnɨ/ | თოფური /tʰopʰuri/ | chab /tʃaɓ/ |
| Sale | u /u/ | u /u/ | õʼõ /õʔõ/ | ჯიმუ /dʒimu/ | tashi /taʃi/ | მცუმუ /mtsumu/ | atsʼam /atsʼam/ |
| Vino | ixkatꞌafi /iʃkatʼafi/ | vinu /ˈbinu/ | vino /ˈbino/ | ღვინი /ɣvini/ | vino /ˈbino/ | ღვინი /ɣvini/ | yaalel tzʼusub /jaːlel tsʼusub/ |
| Ferro | bojä /bohã/ | bo̲jä /bøhã/ | — | რკინა /rkʼina/ | yami /jami/ | ერკინა /erkʼina/ | takʼin /takʼin/ |
| Libro | heꞌmi /heʔmi/ | he̲ʼmi /hɛʔmi/ | libro /ˈlibɾo/ | წინგი /tsʼinɡi/ | kirika /kiɾika/ | სუპარა /supʼara/ | juʼun /huʔun/ |
| Mangiare | shi /ʃi/ | ñuni /ɲuni/ | ñe /ɲe/ | ჭკომუა /tʃʼkʼomua/ | piti /piti/ | ჩამუ /tʃamu/ | waʼel /waʔel/ |
| Bere | tsi /tsi/ | tsi /tsi/ | sii /siː/ | წუმა /tsʼuma/ | xeati /ʂɨati/ | ხცემა /xtsema/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Dormire | ähä /ãhã/ | ähä /ãhã/ | ĩjĩ /ĩhĩ/ | — | oxa /oʂa/ | ონჯირუ /ondʒiru/ | wayel /wajel/ |
| Uno | ꞌna /ʔna/ | ʼna /ʔna/ | ʼnaja /ʔnaha/ | ართი /artʰi/ | westíora /wɨstioɾa/ | არ /ar/ | jun /hun/ |
| Due | yoho /joho/ | yoho /joho/ | yeje /jehe/ | ჟირი /ʒiri/ | rabé /ɾabɨ/ | ჟურ /ʒur/ | chabʼ /tʃaɓ/ |
| Tre | hñu /ɲ̥u/ | hñu /hɲu/ | nʼii /ɲ̥iʔi/ | სუმი /sumi/ | kimisha /kimiʃa/ | სუმ /sum/ | oxe /oʃe/ |
| Quattro | goho /ɡoho/ | goho /ɡoho/ | nziyo /nzijo/ | ოთხი /otʰxi/ | chosko /tʃosko/ | ოთხო /otxo/ | chane /tʃane/ |
| Cinque | kʉtꞌa /kɨtʔa/ | kʉtʼa /kɨtʼa/ | tsiʼchʼa /tsiʔtʃʼa/ | ხუთი /xutʰi/ | pichika /pitʃika/ | ხუთ /xutʰ/ | joʼe /hoʔe/ |
| Cento | nthebe /ntʰebe/ | nthebe /ntʰebe/ | ciento /ˈsjento/ | ოში /oʃi/ | pacha /patʃa/ | ოში /oʃi/ | joʼ winkeʼ /hoʔ winkeʔ/ |
| Ciao | hä /hã/ | hatsi /hatsi/ | kjamadhi /kjamaði/ | გომორძგუა /ɡomordzɡua/ | jakon raoma /hakon raoma/ | ბრუნდი /brundi/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ |
| Grazie | jamädi /hamãdi/ | jamädi /hamãdi/ | ndios /ndios/ | მარდი /mardi/ | irake /iɾake/ | ბერეკეთი /berekʰetʰi/ | yuj /juh/ |
| Buono | hño /hɲo/ | hño /hɲo/ | nzhomu /nʒomu/ | ჯგირი /dʒɡiri/ | jakon /hakon/ | ჯურა /dʒura/ | lek /lek/ |
| Nuovo | ꞌraꞌyo /ʔraʔjo/ | ʼraʼyo /ʔɾaʔjo/ | dadyo /dadjo/ | ახალი /axali/ | bena /bɨna/ | აღანი /aɣani/ | yajkʼachil /jahkʼatʃil/ |
| Rosso | theni /tʰeni/ | the̲ni /tʰɛni/ | mbaja /mbaha/ | ჭითა /tʃʼitʰa/ | joshin /hoʃin/ | მჭითა /mtʃʼitʰa/ | chak /tʃak/ |
| Bianco | tꞌaxi /tʼaʃi/ | tʼaxi /tʼaʃi/ | tʼöxü /tʼøʃɨ/ | ჩე /tʃe/ | joxo /hoʂo/ | ქჩე /kʰtʃe/ | sak /sak/ |
| Verde | kꞌangi /kʼaŋi/ | kʼantsʼi /kʼantsʼi/ | cʼanga /kʼaŋɡa/ | წვანე /tsʼvane/ | yãkõ /jãkõ/ | ხანჭელი /xantʃʼeli/ | yaʼax /jaʔaʃ/ |
| Blu | kꞌangi /kʼaŋi/ | kʼangi /kʼaŋɡi/ | cʼanga /kʼaŋɡa/ | ლურჯი /lurdʒi/ | yãkõ /jãkõ/ | ჯღატა /dʒɣatʼa/ | yaʼax /jaʔaʃ/ |
Pagina 1/8
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap