Yumplatok
Creolo dello Stretto di Torres
creolo a base inglese (Pacifico, famiglia pijin melanesiana)
Il creolo dello Stretto di Torres (yumplatok, noto anche come brokan o broken English) è un creolo a base inglese parlato nelle isole dello Stretto di Torres, tra l'Australia e la Papua Nuova Guinea, oltre che dalla diaspora nella terraferma del Queensland settentrionale (Cairns, Townsville). È emerso nel commercio di manodopera degli isolani del Pacifico e nell'industria della raccolta delle perle del XIX secolo, condividendo tratti di substrato con il tok pisin (tpi) e il bislama come parte della famiglia del pidgin melanesiano, ma con peculiari influssi di substrato australiani e papuani dello Stretto di Torres orientale (meriam mir). Il nome comunitario «yumplatok» («you+me+altogether+talk», ovvero «tu+io+tutti insieme+parlare») riflette la sua identità inclusiva. Riconosciuto come lingua a sé stante dai quadri normativi australiani sulle lingue indigene a partire dagli anni '80 del Novecento.
Dove si parla
87 parole essenziali in creolo dello Stretto di Torres
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: creolo a base inglese (Pacifico, famiglia pijin melanesiana)
| Significato | Creolo dello Stretto di Torres | Bislama | Pijin | Tok Pisin | Krio | Pidgin nigeriano | Creolo del Belize |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | woda /woda/ | wota /wota/ | wata /wata/ | wara /waɾa/ | wata /ˈwata/ | wọtá /wɔta/ | waata /waːta/ |
| Fuoco | paya /paja/ | faea /faea/ | faea /faja/ | paia /paja/ | faya /ˈfaja/ | faya /faja/ | faiya /faija/ |
| Sole | san /san/ | san /san/ | san /san/ | san /san/ | san /san/ | sọn /sɔn/ | son /son/ |
| Luna | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | moon /muːn/ |
| Stella | sta /sta/ | sta /sta/ | sta /sta/ | sta /sta/ | sta /sta/ | star /staː/ | staar /staːr/ |
| Notte | nait /nait/ | naet /naet/ | naet /naet/ | nait /nait/ | nɛt /nɛt/ | nait /nait/ | nait /nait/ |
| Pioggia | ren /ren/ | ren /rɛn/ | ren /ren/ | ren /ren/ | ren /rɛn/ | rain /reːn/ | rayn /reːn/ |
| Vento | win /win/ | win /win/ | win /win/ | win /win/ | briz /briz/ | win /win/ | breez /briːz/ |
| Terra | graun /ɡraun/ | graon /ɡraon/ | graon /ɡraon/ | graun /ɡraun/ | gron /ɡrɔn/ | graun /ɡraʊn/ | grong /ɡroŋ/ |
| Pietra | ston /ston/ | ston /ston/ | ston /ston/ | ston /ston/ | ston /stɔn/ | ston /ston/ | stoan /stoːn/ |
| Montagna | maunten /maunten/ | maunten /maunten/ | maonden /maonden/ | maunten /maunten/ | mawnten /ˈmawnten/ | mountin /maʊntin/ | mongtin /moŋtin/ |
| Mare | solwata /solwata/ | solwora /solwora/ | solwata /solwata/ | solwara /solwaɾa/ | si /si/ | sea /si/ | see /siː/ |
| Madre | ama /ama/ | mama /mama/ | mami /mami/ | mama /mama/ | mama /ˈmama/ | mama /mama/ | mada /mada/ |
| Padre | papa /papa/ | papa /papa/ | dadi /dadi/ | papa /papa/ | papa /ˈpapa/ | papa /papa/ | faada /faːda/ |
| Figlia | gel /ɡel/ | gel /ɡel/ | dota /dota/ | pikinini meri /pikinini meri/ | gyal pikin /ɡjal pikin/ | girl pikin /ɡɛl pikin/ | daata /daːta/ |
| Io | ai /ai/ | mi /mi/ | mi /mi/ | mi /mi/ | mi /mi/ | A /a/ | ai /ai/ |
| Tu | yu /ju/ | yu /ju/ | iu /iu/ | yu /ju/ | yu /ju/ | you /ju/ | yu /ju/ |
| Noi | yumpla / mipla /jumpla / mipla/ | yumi / mifala /jumi / mifala/ | iumi / mifala /jumi / mifala/ | yumi / mipela /jumi / mipela/ | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ |
| Nome | nem /nem/ | nem /nem/ | nem /nem/ | nem /nem/ | nem /nɛm/ | nem /nɛm/ | naym /neːm/ |
| Testa | ed /ed/ | hed /hed/ | hed /hed/ | het /het/ | ed /ed/ | head /hɛd/ | hed /hed/ |
| Occhio | ai /aj/ | ae /ae/ | ae /ae/ | ai /aj/ | ay /aj/ | ai /aɪ/ | aiy /aij/ |
| Orecchio | talinga /taliŋa/ | ia /ia/ | ia /ia/ | yau /jau/ | yes /jes/ | ear /ia/ | ayz /eːz/ |
| Naso | nus /nus/ | nus /nus/ | nos /nos/ | nus /nus/ | nos /nɔs/ | nose /noːs/ | noaz /noːz/ |
| Bocca | maut /maut/ | maot /maot/ | maot /maot/ | maus /maus/ | mɔt /mɔt/ | mout /maʊt/ | mowt /mout/ |
| Dente | tit /tit/ | tut /tut/ | titi /titi/ | tit /tit/ | tit /tit/ | tit /tit/ | teet /tiːt/ |
| Lingua | tang /taŋ/ | tang /taŋ/ | tang /taŋ/ | tang /taŋ/ | tɔŋ /tɔŋ/ | tong /tɔŋ/ | tong /toŋ/ |
| Mano | an /an/ | han /han/ | han /han/ | han /han/ | an /an/ | hand /hand/ | han /han/ |
| Piede | put /put/ | leg /leɡ/ | leg /leɡ/ | lek /lek/ | fut /fut/ | leg /lɛɡ/ | fut /fut/ |
| Cuore | at /at/ | bel /bel/ | hat /hat/ | bel /bel/ | at /at/ | hat /hat/ | haat /haːt/ |
| Osso | bon /bon/ | bun /bun/ | bon /bon/ | bun /bun/ | bon /bɔn/ | bón /bɔn/ | boan /boːn/ |
| Sangue | blad /blad/ | blad /blad/ | blad /blad/ | blut /blut/ | blɔd /blɔd/ | blod /blɔd/ | blod /blod/ |
| Cacca | kaka /kaka/ | kaka /kaka/ | kaka /kaka/ | pekpek /pɛkpɛk/ | kaka /kaˈka/ | shit /ʃit/ | — |
| Amore | lavem /lavem/ | laekem /laekem/ | lavem /lavem/ | laikim /lajkim/ | lɛk /lɛk/ | lọv /lɔv/ | lov /lov/ |
| Albero | tri /tri/ | tri /tri/ | tri /tri/ | diwai /diwaj/ | tik /tik/ | tri /tɾi/ | chree /tʃriː/ |
| Cane | dog /doɡ/ | dog /doɡ/ | dogi /doɡi/ | dok /dok/ | dɔg /dɔɡ/ | dọg /dɔɡ/ | daag /daːɡ/ |
| Gatto | pusiket /pusiket/ | pusi /pusi/ | puskat /puskat/ | pusi /pusi/ | pus /pus/ | pus /pus/ | kyat /kjat/ |
| Pesce | pis /pis/ | fis /fis/ | fis /fis/ | pis /pis/ | fis /fis/ | fish /fiʃ/ | fish /fiʃ/ |
| Uccello | pizin /pizin/ | pijin /pidʒin/ | bed /bed/ | pisin /ˈpisin/ | bɔd /bɔd/ | bird /bɛd/ | berd /berd/ |
| Farfalla | bataplai /bataplai/ | bataflae /bataflae/ | bataflae /bataflae/ | bataplai /bataplaj/ | bɔtaflay /bɔtaflaj/ | — | botaflai /botaflai/ |
| Uovo | eg /eɡ/ | eg /ɛɡ/ | eg /eɡ/ | kiau /kiau/ | eg /ɛɡ/ | egg /ɛɡ/ | eg /eɡ/ |
| Orso | bea /bea/ | bea /bea/ | bea /bea/ | bea /bea/ | bia /ˈbia/ | bear /bɛ/ | byaa /bjaː/ |
| Cavallo | os /os/ | hos /hos/ | hos /hos/ | hos /hos/ | ɔs /ɔs/ | horse /hɔs/ | haas /haːs/ |
| Casa | haus /haus/ | haos /haos/ | haos /haos/ | haus /haus/ | os /os/ | haus /haʊs/ | hows /hous/ |
| Latte | susu /susu/ | melek /melek/ | susu /susu/ | susu /susu/ | milk /milk/ | milk /milk/ | milk /milk/ |
| Miele | ani /ani/ | hani /hani/ | hani /hani/ | hani /hani/ | ɔni /ˈɔni/ | honey /hɔni/ | honi /honi/ |
| Sale | solt /solt/ | sol /sol/ | sol /sol/ | sol /sol/ | sɔl /sɔl/ | salt /sɔlt/ | saalt /saːlt/ |
| Vino | wain /wain/ | waen /waen/ | waen /waen/ | wain /wain/ | wayn /wain/ | wine /waɪn/ | wain /wain/ |
| Riso | rais /rais/ | raes /raes/ | raes /raes/ | rais /rais/ | rɛs /rɛs/ | rais /rais/ | rais /rais/ |
| Ferro | aian /aian/ | aean /aean/ | aean /aean/ | ain /ain/ | ayɛn /ˈajɛn/ | iron /aiɔn/ | aiyan /aijan/ |
| Ruota | wil /wil/ | wil /wil/ | wil /wil/ | wil /wil/ | wil /wil/ | wil /wil/ | weel /wiːl/ |
| Seta | silk /silk/ | silik /silik/ | silk /silk/ | slika /slika/ | silk /silk/ | silk /silk/ | silk /silk/ |
| Libro | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ |
| Mangiare | kaikai /kajkaj/ | kakae /kakae/ | kaikai /kajkaj/ | kaikai /kajkaj/ | it /it/ | chọp /tʃɔp/ | eet /iːt/ |
| Bere | dringk /driŋk/ | dring /driŋ/ | drinkim /driŋkim/ | dring /dɾiŋ/ | drink /driŋk/ | drink /dɾiŋk/ | jrink /dʒriŋk/ |
| Dormire | slip /slip/ | slip /slip/ | slip /slip/ | slip /slip/ | slip /slip/ | slip /slip/ | sleep /sliːp/ |
| Uno | wan /wan/ | wan /wan/ | wanfala /wanfala/ | wanpela /wanpɛla/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ |
| Due | tu /tu/ | tu /tu/ | tufala /tufala/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | too /tuː/ |
| Tre | tri /tri/ | tri /tri/ | trifala /trifala/ | tripela /tripɛla/ | tri /tri/ | tri /tri/ | chree /tʃriː/ |
| Quattro | fo /fo/ | fo /fo/ | fofala /fofala/ | fopela /fopɛla/ | fo /fo/ | fo /fɔ/ | foa /foː/ |
| Cinque | faiv /faiv/ | faev /faev/ | faefala /faefala/ | faiv /faiv/ | fayv /faiv/ | faiv /faiv/ | faiv /faiv/ |
| Cento | andred /andred/ | handred /handred/ | handred /handred/ | handet /handet/ | ɔndrɛd /ˈɔndrɛd/ | hundred /hɔndrɛd/ | honjrid /hondʒrid/ |
| Ciao | wis wei /wis wej/ | halo /halo/ | halo /halo/ | halo /halo/ | kushɛ /kuˈʃɛ/ | how far /haʊ faː/ | heloa /heloː/ |
| Grazie | eso /eso/ | tangkyu /taŋkju/ | tagio /taɡio/ | tenkyu /tɛŋkju/ | tɛnki /ˈtɛŋki/ | tenki /tɛnki/ | tanks /taŋks/ |
| Buono | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | gutpela /ɡutpɛla/ | gud /ɡud/ | fain /faɪn/ | gud /ɡud/ |
| Nuovo | niu /niu/ | niufala /niufala/ | niu /niu/ | nupela /nupɛla/ | nyu /nju/ | new /nju/ | nyoo /njuː/ |
| Rosso | red /red/ | red /red/ | red /red/ | retpela /retpela/ | rɛd /rɛd/ | red /rɛd/ | red /red/ |
| Bianco | wait /wait/ | waet /waet/ | waet /waet/ | waitpela /waitpela/ | wayt /wajt/ | white /waɪt/ | wait /wait/ |
| Nero | blak /blak/ | blak /blak/ | blak /blak/ | blakpela /blakpela/ | blak /blak/ | black /blak/ | blak /blak/ |
| Verde | grin /ɡrin/ | grin /ɡrin/ | grin /ɡrin/ | grinpela /ɡrinpela/ | grin /ɡrin/ | green /ɡrin/ | green /ɡriːn/ |
| Blu | blu /blu/ | blu /blu/ | blu /blu/ | blupela /blupela/ | blu /blu/ | blue /blu/ | bloo /bluː/ |
| 99 | nainti nain /nainti nain/ | naenti naen /naenti naen/ | naenti-naen /naenti naen/ | nainpela ten nain /nainpela ten nain/ | naynti-nayn /nainti nain/ | ninty-nine /nainti nain/ | nainti-nain /nainti nain/ |
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap