Pa-Zande

Kizande

Niger-Kongo

FamiliaNiger-Kongo Wasemaji~1.1M HatiKilatini NchiSudan Kusini, DRC, Jamhuri ya Afrika ya Kati Lugha rasmiSudan Kusini Uhai wa lughasalama ISO 639-3zne

Kizande (kwa jina la asili Pa-Zande) ni lugha ya Kiubangi ya familia ya Niger-Congo, inayozungumzwa na takriban watu milioni 1.1 katika maeneo ya mpakani mwa Sudan Kusini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na Jamhuri ya Afrika ya Kati. Kizande kinajulikana kimataifa kama mada ya monografia ya kale ya kianthropolojia ya mwaka 1937 ya E. E. Evans-Pritchard, "Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande" (Uchawi, Ramli na Uganga miongoni mwa Waazande), mojawapo ya kazi za msingi za anthropolojia ya kijamii ya Uingereza zilizoathiri kwa kina nadharia ya kianthropolojia ya busara na uchawi katika karne ya 20. Ufalme wa Zande (nasaba ya Avongara) ulikuwa dola kuu ya Afrika ya Kati kabla ya ukoloni kuanzia karne ya 18 hadi mwishoni mwa karne ya 19 kabla ya kugawanywa miongoni mwa madola ya kikoloni ya Uingereza, Ufaransa na Ubelgiji. Kiisimu, Kizande ni sehemu ya tawi la Kiubangi la Niger-Congo (SI Kibantu, licha ya mahali pake Afrika ya Kati), likiwa na lugha dada Kinzakara na kundi la mbali zaidi la Ngbandi-Sango.

Maeneo inakozungumzwa

Vaa lugha hii Chagua tu maneno unayopenda — huchapishwa kwa fonti ile ile ya ramani. Tengeneza fulana kwa maneno ya Kizande →

Maneno 87 ya msingi katika Kizande

Maji

ime

ime

Moto

we

we

Jua

uru

uɾu

Mwezi

diwi

diwi

Nyota

kerekuru

kɛɾɛkuɾu

Usiku

yuru

juru

Mvua

mai

mai

Upepo

yuge

juɡe

Udongo

sende

sɛndɛ

Jiwe

mbia

mbia

Mlima

gangara

ɡaŋɡara

Bahari

baime

baime

Mama

na

na

Baba

ba

ba

Mimi

mi

mi

Wewe

mo

mo

Sisi

ani

ani

Jina

rimo

ɾimo

Mtu

boro

boro

Jicho

bangiri

baŋɡiɾi

Sikio

tu

tu

Pua

ho

ho

Mdomo

ngba

ŋɡba

Jino

rinde

rinde

Ulimi

mira

mira

Mkono

be

be

Mguu

kpendu

kpendu

Moyo

ngbaduse

ŋɡbaduse

Mfupa

meme

meme

Damu

kure

kure

Upendo

kpinyemu

kpiɲemu

Mti

ngua

ŋɡua

Mbwa

ango

aŋɡo

Paka

gbabo

ɡbabo

Samaki

tio

tio

Ndege

zire

zire

Kipepeo

fufurafu

fufuɾafu

Yai

para

paɾa

Dubu

urisi

uɾisi

Farasi

farasi

faɾasi

Nyumba

bambu

bambu

Maziwa

momunya

momuɲa

Asali

anyege

aɲeɡe

Chumvi

tikpo

tikpo

Mvinyo

imekakue

imekakue

Mchele

mapunga

mapuŋɡa

Chuma

mara

mara

Gurudumu

ngbagida

ŋɡbaɡida

Kitabu

kitabu

kitabu

Kula

ri

ɾi

Kunywa

mbira

mbiɾa

Kulala

ra

ɾa

Moja

sa

sa

Mbili

ue

uwe

Tatu

biata

biata

Nne

biama

biama

Tano

bisue

bisue

Mia

ngbangbu

ŋɡbaŋɡbu

Habari

mo ima ya

mo ima ja

Asante

oni-tambua

oni-tambua

Nzuri

wene

wene

Mpya

vovo

vovo

Nyekundu

zamba

zamba

Nyeupe

pisi

pisi

Nyeusi

bibiri

bibiɾi

Kijani

nvutanvuta

nvutanvuta

Kompyuta

kompiuta

kompiuta

Kahawa

buni

buni

Sukari

sukari

sukaɾi

Chungwa

oronzi

oɾonzi

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha zenye uainishaji ule ule: Niger-Kongo

Maana KizandeKisangoKikikuyuKikambaKimeruKiembuKimanda
Maji ime /ime/ ngu /ŋɡu/ maaĩ /maːe/ kĩwʼũ /kiwu/ rũũjĩ /ɾoːdʒe/ manjĩ /maɲdʒe/ ࡌࡉࡀ /mia/
Moto we /we/ wa /wa/ mwaki /mwaki/ mwaki /mwaki/ mwanki /mwaŋki/ mwaki /mwaki/ ࡍࡅࡓࡀ /nura/
Jua uru /uɾu/ lâ /la/ riũa /ɾioa/ syũa /sjua/ riũa /ɾioa/ riũa /ɾioa/ ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/
Mwezi diwi /diwi/ nzë /nzɛ/ mweri /mwɛɾi/ mwei /mwei/ mweri /mwɛɾi/ mweri /mwɛɾi/ ࡎࡉࡓࡀ /sira/
Nyota kerekuru /kɛɾɛkuɾu/ tongoro /toŋɡoro/ njata /ɲdʒata/ nzaĩ /nzai/ njota /ndʒɔta/ njata /ɲdʒata/ ࡊࡅࡊࡁࡀ /ˈkukba/
Usiku yuru /juru/ bï /bi/ ũtukũ /otuko/ ũtukũ /utuku/ ũtukũ /otuko/ ũtukũ /otuko/ ࡋࡉࡋࡉࡀ /lilja/
Mvua mai /mai/ ngunzapa /ŋɡunzapa/ mbura /ˈmbura/ mbua /ˈmbua/ ngai /ŋɡai/ mbura /mbura/ —
Upepo yuge /juɡe/ pupu /pupu/ rũhuho /ɾòhùːhɔ̀/ kĩseve /kiseve/ ruuo /ɾuːɔ/ rũkũngi /ɾokoŋɡi/ —
Ukurasa 1/9

Fungua ramani shirikishi: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.

Imetengenezwa na Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Mwanzo wa LangMap