Gedeʼuffa
Gedeo
Afroasiatisch
Gedeo (Gedeʼuffa, „Gedeo-Sprache“) ist eine hochländische ostkuschitische Sprache im Süden Äthiopiens, Schwestersprache von Sidamo (sid), Hadiyya und Kembata. Die Gedeo sind landwirtschaftliche Bauern im Hochland südlich des Awasa-Sees mit einem berühmten System des Kaffee- und Enset-Anbaus (Falsche Banane), das 2023 von der UNESCO als Gedeo-Kulturlandschaft gelistet wurde — eine nachhaltige Agroforstpraxis. Sprachlich weist Gedeo typische Merkmale des hochländischen Ostkuschitischen auf: genusbasierte Subjekt-Verb-Kongruenz, Fokusmarker und komplexe Verbkonjugation. Die äthiopische Volkszählung von 2007 erfasste etwa 986.000 ethnische Gedeo, von denen die meisten auch Amharisch sprechen (zweisprachig).
Wo die Sprache gesprochen wird
Gedeo: 87 Kernwörter
chokkoleete
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Sprachen: Afroasiatisch
| Bedeutung | Gedeo | Sidamo | Oromo | Konso | Wolaytta | Saho | Afar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | wodeʼe /wodeʔe/ | waa /waː/ | bishaan /biʃaːn/ | pisha /piʃa/ | haatta /haːtːa/ | laye /laje/ | lee /leː/ |
| Feuer | giira /ɡiːɾa/ | giira /ɡiːra/ | ibidda /ibidːa/ | apitta /apitːa/ | tama /tama/ | gira /ɡira/ | gira /ɡira/ |
| Sonne | arishsho /ariʃːo/ | arrishsho /arːiʃːo/ | aduu /aduː/ | piirtuta /piːrtuta/ | awa /awa/ | ayro /ajɾo/ | ayró /ajro/ |
| Mond | agenjo /aɡendʒo/ | agana /aɡana/ | jiʼa /dʒiʔa/ | leya /leja/ | aginaa /aɡinaː/ | alsa /alsa/ | alsá /alsa/ |
| Stern | urje /urdʒe/ | beeddakko /beːdːakko/ | urjii /urdʒiː/ | hikkitta /hikːitːa/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | xutuk /ħutuk/ | cutuk /ħutuk/ |
| Nacht | hashsha /haʃːa/ | hashsha /haʃːa/ | halkan /halkan/ | halkeetta /halkeːtːa/ | qamma /kʼamːa/ | bar /bar/ | bar /bar/ |
| Regen | xeena /tʼeːna/ | xeena /tʼeːna/ | bokkaa /ˈbokːaː/ | roopa /roːpa/ | iraa /iraː/ | rob /rob/ | rob /rob/ |
| Wind | diidallo /diːdalːo/ | bubbe /bubːe/ | bubbee /ˈbubːeː/ | puppeeta /pupːeːta/ | carkko /tsʼarkːo/ | xaaxat /ħaːħat/ | caacay /ħaːħaj/ |
| Erde | buttina /butːina/ | uulla /uːlla/ | lafa /lafa/ | piita /piːta/ | saʼaa /saʔaː/ | baarho /baːɽo/ | árdi /ardi/ |
| Stein | kinjo /kindʒo/ | kincho /kintʃo/ | dhagaa /ɖaˈɡaː/ | daka /ɗaka/ | shuchcha /ʃutʃːa/ | dhaa /ɖaː/ | xáa /ɖaː/ |
| Berg | kooba /koːba/ | gaara /ɡaːra/ | tulluu /tulːuː/ | irroota /irːoːta/ | deriya /derija/ | kooma /koːma/ | qale /ʕale/ |
| Meer | abbaayya /abːaːjːa/ | baare /baːre/ | galaana /ɡalaːna/ | pakateeta /pakateːta/ | abbaa /abːaː/ | bad /bad/ | bad /bad/ |
| Mutter | ama /ama/ | ama /ama/ | haadha /haːɗa/ | aayyaa /aːjːaː/ | aayyiyo /aːjːijo/ | ina /ina/ | iná /iˈna/ |
| Vater | anna /anːa/ | anna /anːa/ | abbaa /abːaː/ | aappaa /aːpːaː/ | aawa /aːwa/ | abba /abba/ | abbá /abːa/ |
| Tochter | belto /belto/ | beetto /beːtːo/ | intala /intala/ | enenta /enenta/ | naʼiyo /naʔijo/ | barhä /baˈɽa/ | baxá /baˈɖa/ |
| Ich | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | anti /anti/ | taani /taːni/ | anu /anu/ | anu /anu/ |
| Du | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | atti /atti/ | neeni /neːni/ | atu /atu/ | atu /atu/ |
| Wir | noʼo /noʔo/ | ninke /ninke/ | nuti /nuti/ | ino /ino/ | nuuni /nuːni/ | nanu /nanu/ | nanu /nanu/ |
| Name | summa /sumːa/ | suʼma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | maxxa /maχːa/ | sunttaa /suntːaː/ | migac /miɡaʕ/ | migáq /miɡaʕ/ |
| Mensch | manjo /mandʒo/ | mancho /mantʃo/ | nama /nama/ | nama /nama/ | asaa /asaː/ | xiyaw /ħijaw/ | núm /num/ |
| Kopf | umo /umo/ | umo /umo/ | mataa /mataː/ | matta /matːa/ | huuphiya /huːpʼija/ | amo /amo/ | amó /amo/ |
| Auge | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ilta /ilta/ | ayfee /ajfeː/ | inti /inti/ | intí /inti/ |
| Ohr | mansha /manʃa/ | macca /matʃʼːa/ | gurra /ɡurra/ | napahata /napahata/ | hayttaa /hajtːaː/ | cokka /ʕokka/ | ayti /ajti/ |
| Nase | sana /sana/ | sano /sano/ | funyaan /fuɲaːn/ | sina /sina/ | siiriya /siːrija/ | san /san/ | san /san/ |
| Mund | afoʼo /afoʔo/ | afo /afo/ | afaan /afaːn/ | afa /afa/ | doonaa /doːnaː/ | af /af/ | af /af/ |
| Zahn | isso /isːo/ | hinko /hinko/ | ilkaan /ilkaːn/ | ilkitta /ilkitːa/ | achcha /atʃːa/ | iko /iko/ | boddiná /bodːina/ |
| Zunge | arrabo /arːabo/ | arrawo /arːawo/ | arraba /arːaba/ | arrapa /arːapa/ | inxxarssa /intʼarsːa/ | anrab /anrab/ | arraabá /arːaːba/ |
| Hand | anga /aŋɡa/ | anga /anɡa/ | harka /haɾka/ | harka /harka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | gaba /ɡaba/ | gabá /ɡaba/ |
| Fuß | lekka /lekːa/ | lekka /ˈlekːa/ | miilla /miːlːa/ | loʛta /loʛta/ | tohuwa /tohuwa/ | iba /iba/ | iba /iba/ |
| Herz | wodana /wodana/ | wodana /wodana/ | onnee /onːeː/ | sataʔta /sataʔta/ | wozanaa /wozanaː/ | qalbe /qalbe/ | lubbí /lubːi/ |
| Knochen | micco /mitʃʼːo/ | miqicho /mikʼitʃo/ | lafee /lafeː/ | lafta /lafta/ | meqetta /mekʼetːa/ | lafa /lafa/ | lafa /lafa/ |
| Blut | munde /munde/ | munde /munde/ | dhiiga /ɖiːɡa/ | diika /ɗiːka/ | suutta /suːtːa/ | biilo /biːlo/ | qabal /ʕabal/ |
| Kacke | cilo /tʃʼilo/ | ciilo /tʃʼiːlo/ | udaan /udaːn/ | utaa /utaː/ | shiyaa /ʃijaː/ | — | caara /ħaːra/ |
| Liebe | eeyya /eːjːa/ | baxa /batʼa/ | jaalala /dʒaːlala/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | siiqaa /siːqaː/ | kaxano /kaħano/ | kacanú /kaħanu/ |
| Baum | haqqa /hakʼːa/ | haqqe /hakʼːe/ | muka /muka/ | qoyra /ʛojra/ | mittaa /mitːaː/ | xarha /ħaɽa/ | caxá /ħaɖa/ |
| Hund | kaneessa /kaneːsːa/ | woshichcho /woʃitʃːo/ | saree /saɾeː/ | kuta /kuta/ | kanaa /kanaː/ | kare /kaɾe/ | kuta /kuta/ |
| Katze | adurre /aduɾːe/ | basu /basu/ | adurree /adurːeː/ | aturraata /aturːaːta/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | dummu /dummu/ | dummú /dumːu/ |
| Fisch | qulxuʼme /kʼultʼuʔme/ | qulxuʼme /kʼultʼuʔme/ | qurxummii /qurxummiː/ | murkuja /murkuʄa/ | moliya /molija/ | caasa /ʕaːsa/ | kullúnta /kulːunta/ |
| Vogel | ciʼa /tʃʼiʔa/ | ceʼa /tʃʼeʔa/ | simbirroo /simbirroː/ | xampira /χampira/ | kafo /kafo/ | kimbir /kimbir/ | kimbiró /kimbiro/ |
| Ei | quuphe /kʼuːpʼe/ | quuphichcho /kʼuːpʼːitʃːo/ | hanqaaquu /hanqaːquː/ | hukuukka /hukuːkːa/ | phuuphulliya /pʼuːpʼulːija/ | lalim /lalim/ | naala /naːla/ |
| Bär | dibi /dibi/ | dibi /dibi/ | — | tipeeta /tipeːta/ | beere /beːre/ | dibbi /dibbi/ | — |
| Pferd | fadhado /faɗado/ | farashsho /faraʃːo/ | farda /farda/ | farta /farta/ | paraa /paraː/ | faras /faras/ | faras /faras/ |
| Haus | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | tika /tika/ | keettaa /keːtːaː/ | care /ʕare/ | qarí /ʕari/ |
| Milch | ado /ado/ | ado /ado/ | aannan /aːnːan/ | aanna /aːnːa/ | maatta /maːtːa/ | xan /ħan/ | cán /ħan/ |
| Honig | malebo /malebo/ | malawo /malawo/ | damma /damːa/ | takma /takma/ | eessaa /eːsːaː/ | baska /baska/ | malab /malab/ |
| Salz | maxine /matʼine/ | maxine /matʼine/ | soogidda /soːɡidːa/ | sookitta /soːkitːa/ | maxiniyaa /matʼinijaː/ | mulxu /mulħu/ | qasbó /ʕasbo/ |
| Wein | woyine /wojine/ | woyinete xajje /wojinete tʼadʒːe/ | daadhii wayinii /daːɗiː wajiniː/ | taadeta wayneeta /taːɗeta wajneːta/ | woine eessa /woine eːsːa/ | wayni /wajni/ | qinabak bicsen kamri /ʕinabak biħsen kamri/ |
| Schokolade | chokkoleete | chokkoleete /tʃokːoleːte/ | chekoleetii | — | — | — | — |
| Eisen | sibiljo /sibildʒo/ | siwiila /siwiːla/ | sibiila /sibiːla/ | sipla /sipla/ | birataa /birataː/ | birit /birit/ | birta /birta/ |
| Rad | mole /mole/ | qale /kʼale/ | geengoo /ɡeːnɡoː/ | — | irzzuwaa /irzːuwaː/ | — | — |
| Buch | maxaafa /matʼaːfa/ | maxaafa /matʼaːfa/ | kitaaba /kitaːba/ | mataafa /mataːfa/ | maxaafaa /matʼaːfaː/ | kitaab /kitaːb/ | kitab /kitab/ |
| Essen | ita /ita/ | ita /ita/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | miya /miːja/ | niitan /niːtan/ | akmé /akme/ |
| Trinken | haʼwa /haʔwa/ | aga /aɡa/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ikiyaa /ikijaː/ | uyiya /ujija/ | yaaqab /jaːʕab/ | ooqobé /oːʕobe/ |
| Schlafen | diipha /diːpʼa/ | goxa /ɡotʼa/ | rafuu /rafuː/ | — | xiskkiya /tʼiskːija/ | dhin /ɖin/ | xiiné /ɖiːne/ |
| Eins | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | takka /takːa/ | issuwa /isːuwa/ | inki /inki/ | iník /inik/ |
| Zwei | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | lakki /lakːi/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | lamma /lamma/ | nammáy /namːaj/ |
| Drei | sase /sase/ | sase /sase/ | sadii /sadiː/ | sessa /sesːa/ | heezza /heːzːa/ | adox /adoħ/ | sidóc /sidoħ/ |
| Vier | shoole /ʃoːle/ | shoole /ʃoːle/ | afur /afur/ | afur /afur/ | oydda /ʔoidːa/ | afar /afar/ | ferey /ferej/ |
| Fünf | onde /onde/ | onte /onte/ | shan /ʃan/ | ken /ken/ | ichchasha /itʃːaʃa/ | koon /koːn/ | konoy /konoj/ |
| Hundert | dhibba /ɗibːa/ | xibbe /tʼibːe/ | dhibba /ɗibba/ | dippa /ɗipːa/ | xeeta /tʼeːta/ | bool /boːl/ | bool /boːl/ |
| Hallo | mooye /moːje/ | nagaa yiʼne /naɡaː jiʔne/ | akkam /akːam/ | nakayta /nakajta/ | saro /saro/ | malaal /malaːl/ | nagá /naɡa/ |
| Danke | galaata /ɡalaːta/ | maganu oohe /maɡanu oːhe/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | kalata /kalata/ | galatay /ɡalataj/ | galatto /ɡalatto/ | qungúsa /ʕuŋɡusa/ |
| Gut | elo /elo/ | dancha /dantʃa/ | gaarii /ɡaːriː/ | paxaara /paχaːra/ | loʼo /loʔo/ | mece /meʕe/ | meqé /meʕe/ |
| Neu | haaro /haːro/ | haaro /haːro/ | haaraa /haːraː/ | haraya /haraja/ | ooratta /oːratːa/ | cusub /ʕusub/ | qusbá /ʕusba/ |
| Rot | diimmo /diːmːo/ | duume /duːme/ | diimaa /diːmaː/ | tiima /tiːma/ | zoʼo /zoʔo/ | casa /ʕasa/ | qasá /ʕasa/ |
| Weiß | golalo /ɡolalo/ | waajjo /waːdʒːo/ | adii /adiː/ | ata /ata/ | bootta /boːtːa/ | cado /ʕado/ | qado /ʕado/ |
| Schwarz | xillo /tʼilːo/ | kolishsho /koliʃːo/ | gurraacha /ɡurːaːtʃaː/ | poora /poːra/ | karetta /karetːa/ | dat /dat/ | datá /data/ |
| Grün | haanja /haːndʒa/ | hanja /handʒa/ | magariisa /maɡariːsa/ | ilaawa /ilaːwa/ | — | andharh /anɖaɽ/ | anxaxiní /anɖaɖini/ |
| 99 | sallane tommenna sallane /salːane tomːenːa salːane/ | honsayina honse /honsajina honse/ | sagaltamii sagal /saɡaltamiː saɡal/ | — | uddufun tammanne uddufuna /udːufun tamːanːe udːufuna/ | — | sagla taban kee sagaal /saɡla taban keː saɡaːl/ |
Die interaktive Karte öffnen: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.
Erstellt von Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap Startseite