Itzaj T'an
Maya itzá
Maya
Il maya itzá (autonimo Itzaj T'an, scritto anche Itza o Itzá) è una lingua maya yucateca del Petén, in Guatemala — l'ultima lingua superstite degli storici itzá maya, il popolo che fondò il regno di Tayasal sul lago Petén Itzá. Il regno di Tayasal fu celebre per essere stato l'ultimo Stato maya indipendente, conquistato dagli spagnoli soltanto nel 1697 — più di 200 anni dopo la caduta del resto del mondo maya. Il regno itzá mantenne una continuità politica precolombiana dall'era maya postclassica fino al periodo coloniale grazie all'isolamento geografico nella giungla del Petén. Oggi rimangono solo circa 1.000 parlanti anziani, soprattutto nel villaggio di San José, sulla sponda settentrionale del lago Petén Itzá; le generazioni più giovani di itzá maya sono passate allo spagnolo. Dal punto di vista linguistico, l'itzá è strettamente imparentato con il maya yucateco (yua) ma presenta un lessico distinto che conserva tratti yucatechi postclassici perduti nel dialetto yucateco moderno.
Dove si parla
87 parole essenziali in maya itzá
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: Maya
| Significato | Maya itzá | Maya yucateco | Maya classico | Chontal di Tabasco | Tojolabal | Tzeltal | Chol |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Fuoco | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ | kʼahkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | kʼajk /kʼahk/ |
| Sole | kʼin /kʼin/ | kʼiin /kʼiːn/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | kʼiñ /kʼiɲ/ |
| Luna | uj /uh/ | uj /uh/ | uh /uh/ | ä /æ/ | ixaw /iʃaw/ | u /u/ | uw /uw/ |
| Stella | ekʼ /ekʼ/ | eekʼ /eːkʼ/ | ekʼ /eːkʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ | kʼanal /kʼanal/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ |
| Notte | akʼabʼ /akʼaɓ/ | áakʼabʼ /aːkʼaɓ/ | akʼabʼ /akʼaɓ/ | akʼäb /akʼɨb/ | aʼkwal /aʔkʷal/ | ajkʼabal /ahkʼaɓal/ | akʼälel /akʼɨlel/ |
| Vento | ikʼ /ikʼ/ | iikʼ /iːkʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | — | ikʼ /ʔikʼ/ | ikʼ /ʔikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ |
| Terra | luʼum /luʔum/ | luʼum /luʔum/ | kab /kab/ | lum /lum/ | luʼum /luʔum/ | lum /lum/ | lum /lum/ |
| Pietra | tunich /tunitʃ/ | tuunich /tuːˈnitʃ/ | tuun /tuːn/ | jiʼtun /hiʔtun/ | ton /ton/ | ton /ton/ | xajlel /ʃahlel/ |
| Madre | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | meʼ /meʔ/ | ñaʼ /ɲaʔ/ |
| Padre | tat /tat/ | taata /taːta/ | yuum /juːm/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Io | ten /ten/ | teen /teːn/ | hiin /hiːn/ | noʼon /noʔon/ | keʼn /keʔn/ | joʼon /hoʔon/ | joñoñ /hoɲoɲ/ |
| Tu | tech /tetʃ/ | teech /teːtʃ/ | hat /hat/ | neʼet /neʔet/ | weʼn /weʔn/ | jaʼat /haʔat/ | jatyet /hatʲet/ |
| Noi | toʼon /toʔon/ | toʼon /toʔon/ | — /—/ | noʼonla /noʔonla/ | keʼntik / keʼntikon /keʔntik / keʔntikon/ | joʼotik / joʼotikon /hoʔotik / hoʔotikon/ | joñonla / joñon lojon /hoɲonla / hoɲon lohon/ |
| Nome | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼaabaʼ /kʼaːɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaˈɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ | biil /ɓiːl/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ |
| Occhio | ich /itʃ/ | ich /itʃ/ | ut /ut/ | wich /witʃ/ | satej /sateh/ | sit /sit/ | wut /wut/ |
| Orecchio | xikin /ʃikin/ | xikin /ʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ |
| Naso | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ | niʼ /niʔ/ |
| Bocca | chiʼ /tʃiʔ/ | chiʼ /tʃiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ |
| Dente | koh /koh/ | koh /koh/ | eh /eh/ | ej /eh/ | ex /eʃ/ | ehal /ehal/ | ej /eh/ |
| Lingua | akʼ /akʼ/ | aakʼ /aːkʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | äkʼ /ɨkʼ/ |
| Mano | kʼab /kʼab/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼäb /kʼɨb/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼäb /kʼɨɓ/ |
| Cuore | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ | pixan /piʃan/ | pixan /piʃan/ | altzil /altsil/ | oʼtan /oʔtan/ | pusʼikʼal /pusʼikʼal/ |
| Osso | bʼak /ɓak/ | bʼaak /ɓaːk/ | baak /ɓaːk/ | bak /ɓak/ | bakel /ɓakel/ | bak /ɓak/ | bäk /ɓɨk/ |
| Sangue | kʼikʼ /kʼikʼ/ | kʼiʼikʼ /kʼiʔikʼ/ | kʼikʼ /kʼikʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chikʼel /tʃikʼel/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ |
| Amore | yakunti /jakunti/ | yaakuntej /jaːkunteh/ | yaah /jaːh/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ | skʼana /skʼana/ | kʼanbey /kʼanbej/ | kʼuxbiñ /kʼuʃbiɲ/ |
| Albero | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Cane | pekʼ /pekʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | peekʼ /peːkʼ/ | wichuʼ /witʃuʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Gatto | mis /mis/ | miis /miːs/ | miis /miːs/ | ajmis /ahmis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ |
| Pesce | käy /kɨj/ | kay /kaj/ | kay /kaj/ | buchʼ /butʃʼ/ | chay /tʃaj/ | chay /tʃaj/ | chäy /tʃɨj/ |
| Uccello | chʼiichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | chʼíichʼ /tʃʼiːtʃʼ/ | mut /mut/ | mut /mut/ | yal chan /jal tʃan/ | mut /mut/ | mut /mut/ |
| Uovo | jeʼ /heʔ/ | jeʼ /heʔ/ | — | säktokʼ /sɨktokʼ/ | nolobʼ /noloɓ/ | tomut /tomut/ | tumut /tumut/ |
| Casa | nah /nah/ | naj /nah/ | otoch /otoːtʃ/ | otot /otot/ | naj /nah/ | na /na/ | otyot /otjot/ |
| Sale | tab /tab/ | taʼab /taʔaɓ/ | — | atzʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ |
| Libro | Juʼumilxok /huʔumilʃok/ | juʼun /huʔun/ | huun /huːn/ | jun /hun/ | juʼun /huʔun/ | jun /hun/ | juñ /huɲ/ |
| Mangiare | jant /hant/ | jaant /haːnt/ | weʼ /weʔ/ | weʼ /weʔ/ | waʼel /waʔel/ | weʼel /weʔel/ | kʼux /kʼuʃ/ |
| Bere | ukʼ /ukʼ/ | ukʼul /ukʼul/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼe /ukʼe/ | ukʼ /ukʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | uchʼ /utʃʼ/ |
| Dormire | wenel /wenel/ | wenel /wenel/ | way /waj/ | wäye /wɨje/ | wayel /wajel/ | way /waj/ | wäyel /wɨjel/ |
| Uno | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | un /un/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Due | kaʼ /kaʔ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ | chabʼ /tʃaɓ/ | cheb /tʃeb/ | chaʼ /tʃaʔ/ |
| Tre | ox /oʃ/ | óox /ʔoːʃ/ | ox /oʃ/ | ux /uʃ/ | oxe /oʃe/ | oxeb /oʃeb/ | uxpʼejl /uʃpʼehl/ |
| Quattro | kan /kan/ | kan /kan/ | kan /kan/ | chan /tʃan/ | chane /tʃane/ | chaneb /tʃaneb/ | chämpʼejl /tʃɨmpʼehl/ |
| Ciao | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ | bix a beel /biʃ a beːl/ | bin a bel /bin a bel/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ | banti winik /banti winik/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Grazie | dios bʼotik /dios botik/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ | nibʼoolal /nibʼoːlal/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ | yuj /juh/ | wokol awal /wokol awal/ | wokolix awälä /wokoliʃ awɨlɨ/ |
| Buono | malobʼ /malob/ | maʼalob /maʔalob/ | utz /uts/ | tsʼak /tsʼak/ | lek /lek/ | lek /lek/ | utsʼat /utsʼat/ |
| Rosso | chäk /tʃɨk/ | chak /tʃak/ | chak /tʃak/ | chäk /tʃɨk/ | chak /tʃak/ | tsajal /tsahal/ | chächäk /tʃɨtʃɨk/ |
| Bianco | säk /sək/ | sak /sak/ | sak /sak/ | säk /sæk/ | sak /sak/ | sak /sak/ | säsäk /sɨsɨk/ |
| Verde | yaʼax /jaʔaʃ/ | yaʼax /jaʔaʃ/ | yax /jaʃ/ | yäx /jɨʃ/ | yaʼax /jaʔaʃ/ | yax /jaʃ/ | yäjyäx /jɨhjɨʃ/ |
| Zucchero | chʼuuk /tʃʼuːk/ | asukaar /asukaːr/ | — | — | sakal askal /sakal ʔaskal/ | sakil asukal /sakil asukal/ | asukal /asukal/ |
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap