Dëne Sųłıné
Chipewyan
Na-Dené
Chipewyan (Eigenbezeichnung Dëne Sųłıné, „Volk der Weidenniederungen“) ist eine nördliche athabaskische Sprache der Na-Dene-Familie, die von etwa 12.000 Menschen im Norden von Saskatchewan, in den Nordwest-Territorien, im Norden von Alberta und im Norden von Manitoba in Kanada gesprochen wird. Die Chipewyan sind das östlichste der großen nördlichen athabaskischen Völker und bewohnten traditionell die Übergangszone zwischen borealem Wald und Tundra im subarktischen Kanada. Sprachlich ist das Chipewyan bekannt für sein komplexes Tonsystem, seine ejektiven Konsonanten und die ausgefeilte Verbalmorphologie, die für alle athabaskischen Sprachen charakteristisch ist — ein einziges Chipewyan-Verb kann in einem einzigen Wort Informationen über Subjekt, Objekt, Modus, Aspekt, Genus Verbi, Klassifikator, Thema und Richtung kodieren. Die athabaskische Familie erstreckt sich vom Chipewyan in der borealen kanadischen Subarktis bis zum Navajo (nv) und den apachischen Sprachen im Südwesten der USA, was auf eine athabaskische Wanderung vom Norden in den Süden Nordamerikas in den letzten 1.000 bis 2.000 Jahren hindeutet.
Wo die Sprache gesprochen wird
Chipewyan: 87 Kernwörter
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Sprachen: Na-Dené
| Bedeutung | Chipewyan | Carrier | West-Apache | Hupa | Koyukon | Navajo | Altägyptisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | tu /tu/ | too /tu/ | tú /tú/ | taʼna:n /taʔnaːn/ | too /toː/ | tó /tʰó/ | 𓈗 /muː/ |
| Feuer | kón /kón/ | kwun /kʷun/ | kǫʼ /kṍʔ/ | xongʼ /xoŋʔ/ | kkunʼ /kːunʔ/ | kǫʼ /kʰõ̀ʔ/ | 𓏴𓏏𓊮 /sedʒet/ |
| Sonne | sa /sa/ | sa /sa/ | yaʼáí /jaʔáí/ | wha /hʷa/ | so /so/ | jóhonaaʼéí /tʃóhònàːʔéí/ | 𓇳 /raː/ |
| Mond | ɂełdzi /ʔeɬdzi/ | ʼulhdzis oozaʼ /ʔuɬdzis oːzaʔ/ | tłʼéʼgonaʼáí /tɬʼéʔɡonaʔáí/ | hwa-ʼangʼ /hwaʔɑŋʔ/ | dołtʼolee /doɬtʼoliː/ | tłʼéhonaaʼéí /tɬʼéhònɑ̀ːʔéí/ | 𓇹 /iaːh/ |
| Stern | tthë́n /tθén/ | sum /sum/ | tsʼiłsǫǫsé /tsʼiɬsõːsé/ | tsingʼ /tsiŋʔ/ | tłoonʼ /tɬoːnʔ/ | sǫʼ /sõ̀ʔ/ | 𓋴𓃀𓄿𓇼 /seba/ |
| Nacht | tëdhe /teðe/ | ʼulhdzis /ʔuɬdzis/ | tłʼéʼ /tɬʼéʔ/ | xiłeʼ /xiɬeʔ/ | łida /ɬida/ | tłʼééʼ /tɬʼéːʔ/ | 𓎼𓂋𓎛𓇰 /ɡereh/ |
| Regen | chą /tʃã/ | chan /tʃan/ | — | — | konh /konh/ | níłtsą́ /níɬtsã́/ | 𓎛𓅱𓏏𓇲 /huːt/ |
| Schnee | yath /jaθ/ | yus̲ /jus/ | zas /zas/ | nundil /nʊndɪl/ | tseetl /tsʰiːtɬʰ/ | yas /jɑ̀s/ | 𓐠𓏤𓂋𓏤𓈎𓅱𓇲𓏥 /sarakuː/ |
| Wind | nįłtsʼi /nĩɬtsʼi/ | nilhtsi /niɬtsi/ | níłchʼi /níɬtʃʼi/ | — | — | níyol /níjol/ | 𓍿𓄿𓅱 /tʃauː/ |
| Erde | ní /ní/ | yun /jun/ | niʼ /niʔ/ | ninʼ /nɪnʔ/ | ninʼ /ninʔ/ | łeezh /ɬeːʒ/ | 𓇾 /ta/ |
| Stein | tthe /tθe/ | t̲s̲e /tse/ | tsé /tsé/ | — | laʼona /laʔona/ | tsé /tsʰé/ | 𓇋𓈖𓂋𓊌 /iner/ |
| Berg | ttheshéth /tθeʃéθ/ | d̲z̲ulh /dzuɬ/ | dził /dziɬ/ | — | — | dził /tsìɬ/ | 𓈋 /dʒuː/ |
| Meer | tucho /tutʃo/ | yatoo /jatoː/ | túnteel /túnteːl/ | — | — | tónteel /tʰóntʰèːl/ | 𓇋𓇋𓅖𓈗𓈘𓈇 /iːm/ |
| Mutter | ɂené /ʔené/ | oo /oː/ | shimaa /ʃimaː/ | -anʼ /-anʔ/ | eenaa /iːnaː/ | shimá /ʃimá/ | 𓅐𓏏𓁐 /muːt/ |
| Vater | setá /setá/ | abe /abe/ | shitaa /ʃitaː/ | -taʼ /-taʔ/ | eetaa /iːtaː/ | shizhéʼé /ʃiʒéʔé/ | 𓇋𓏏 /it/ |
| Tochter | seyaz tsʼékui /sejaz tsʼékui/ | oot̲s̲eʼ /oːtseʔ/ | shitsiʼ /ʃitsiʔ/ | -tse:ʼ /-tseːʔ/ | — | shichʼéʼé /ʃitʃʼéʔé/ | 𓅭𓏏 /zat/ |
| Ich | si /si/ | si /si/ | shíí /ʃíː/ | whe /hʷe/ | see /siː/ | shí /ʃí/ | 𓇋𓏌𓎡 /inek/ |
| Du | nën /nen/ | nen /nen/ | ni /ni/ | ning /nɪŋ/ | ninh /ninh/ | ni /ni/ | 𓈖𓏏𓎡 /netek/ |
| Wir | nuhni /nuhni/ | neni /neni/ | nohwí /nohwí/ | nehe /nehe/ | — /—/ | nihí /nihí/ | 𓇋𓈖𓈖 /inen/ |
| Name | bįzį́ /bĩzĩ́/ | uzi /uzi/ | -zhiʼ /ʒiʔ/ | -ooziʼ /oːzɪʔ/ | oos /oːs/ | ázhiʼ /ʔáʒìʔ/ | 𓂋𓈖 /ren/ |
| Mensch | dëne /dene/ | dune /dune/ | nnee /nːeː/ | kʼiwinyaʼa:n /kʲʼiwinjaʔaːn/ | dinaa /dinaː/ | diné /tìné/ | 𓂋𓍿𓀀 /remetʃ/ |
| Kopf | dënetthí /denetθí/ | ut̲s̲i /utsi/ | bitsitsʼin /bitsitsʼin/ | — | -tłeeʼ /tɬiːʔ/ | atsiitsʼiin /atsiːtsʼiːn/ | 𓁶𓏤 /tep/ |
| Auge | dënenaghé /denenaʁé/ | oona /oːna/ | bináá /bináː/ | -na:ʼ /-nɑːʔ/ | -noghaʼ /noɣaʔ/ | anááʼ /ʔanáːʔ/ | 𓁹 /iret/ |
| Ohr | dënedzaghé /denedzaʁé/ | ʼudzo /ʔudzo/ | shijaaʼ /ʃidʒaːʔ/ | -chiwʼ /-tʃiwʔ/ | — | jaaʼ /tʃaːʔ/ | 𓄟𓋴𓇥𓂋𓄔 /mesedʒer/ |
| Nase | dënetsį /denetsĩ/ | ʼunintsis /ʔunintsis/ | bichį́h /bitʃĩ́h/ | — | — | áchįįh /átʃĩːh/ | 𓂉𓏤 /fenedʒ/ |
| Mund | dënedhá /deneðá/ | ʼuẕe /ʔuze/ | bizéʼ /bizéʔ/ | -daʼ /-daʔ/ | — | azééʼ /àzéːʔ/ | 𓂋 /ra/ |
| Zahn | dëneghú /deneʁú/ | ughu /uɣu/ | ghoʼ /ɣoʔ/ | -woʼ /-woʔ/ | aghoʼ /aɣoʔ/ | awooʼ /awoːʔ/ | 𓇋𓃀𓎛𓄑 /ibeh/ |
| Zunge | dënetthú /denetθú/ | ecula /etsula/ | bizaad /bizaːd/ | sastan /sastan/ | łolaʼ /ɬolaʔ/ | atsooʼ /atsoːʔ/ | 𓄓 /nes/ |
| Hand | ela /ela/ | la /la/ | bigan /biɡan/ | -laʼ /-laʔ/ | -loʼ /loʔ/ | álaʼ /ʔálaʔ/ | 𓂧𓂋𓏏 /dʒeret/ |
| Fuß | eke /eke/ | ʼuke /ʔuke/ | shikee /ʃikeː/ | -xeʼ /-xeʔ/ | -kkaaʼ /kːaːʔ/ | akeeʼ /ʔàkʰèːʔ/ | 𓂋𓂧𓂾 /red/ |
| Herz | dënedzié /denedzié/ | ʼunjid /ʔundʒid/ | bijíí /bidʒíː/ | -ping /-piŋ/ | -dzaayaʼ /tsaːjaʔ/ | ajéí /ʔɑ̀tʃéí/ | 𓇋𓃀 /ib/ |
| Knochen | tthʼën /tθʼen/ | ootsʼun /oːtsʼun/ | tsʼin /tsʼin/ | -tsʼinʼ /-tsʼinʔ/ | tlʼinh /tɬʼinh/ | tsʼin /tsʼin/ | 𓈎𓋴𓌟 /kes/ |
| Blut | del /del/ | delel /delel/ | dił /diɬ/ | tse:lin /tseːlin/ | lakkona /lakːona/ | dił /tìɬ/ | 𓊃𓈖𓆑𓂐 /zenef/ |
| Kacke | tsą́ /tsã́/ | tsan /tsan/ | bichan /bitʃan/ | chwungʼ /tʃʷuŋʔ/ | — | chąąʼ /tʃãːʔ/ | 𓎛𓋴𓄽 /hes/ |
| Liebe | yeghąnétą /jeʁãnétã/ | sjut /sdʒut/ | ayóigóʼíí /ʔajóiɣóʔíː/ | na-wh-ʼishtʼeʼn /nɑwʔɪʃtʼɛʔn/ | kʼoonejee /kʼooneʒeː/ | ayóóʼánóshní /ɑjóːʔɑ́nóʃníː/ | 𓅓𓂋 /meri/ |
| Baum | dechen /detʃen/ | dechen /detʃen/ | chʼil /tʃʼil/ | kin /kɪn/ | kʼeyh /kʼejh/ | tsin /tsin/ | 𓈖𓉔𓏏𓆭 /nehet/ |
| Hund | łį /ɬĩ/ | lhi /ɬi/ | góshé /ɡóʃé/ | łingʼ /ɬiŋʔ/ | łeek /ɬeːk/ | łééchąąʼí /ɬéːtʃãːʔí/ | 𓃛𓅱𓃛𓅱𓃡 /iuːiuː/ |
| Katze | mįnus /mĩnus/ | gus /ɡus/ | gídí /ɡídí/ | — /—/ | dotonh /dotonh/ | mósí /mósí/ | 𓏇𓇋𓅱𓃠 /miuː/ |
| Fisch | łue /ɬue/ | lho /ɬo/ | łóg /ɬóɡ/ | ło:qʼ /ɬoːqʼ/ | tookkʼa /toːkʼa/ | łóóʼ /ɬóːʔ/ | 𓂋𓅓 /rem/ |
| Vogel | įyese /ĩjese/ | dutʼai /dutʼai/ | dlǫ́ʼ /dlṍʔ/ | — | — | tsídii /tsʰítìː/ | 𓄿𓊪𓂧𓅬 /aped/ |
| Schmetterling | yágoli /jáɡoli/ | tsanghoolhtʼah /tsanɣoːɬtʼah/ | doolé /doːlé/ | — | — | kʼaalógii /kʼɑ̀ːlókìː/ | — |
| Ei | eghézé /eʁézé/ | ʼughez /ʔuɣez/ | iyęęzh /ijẽːʒ/ | — | — | ayęęzhii /ajẽːʒiː/ | 𓋴𓅱𓎛𓏏𓆇 /suːhet/ |
| Bär | sas /sas/ | sus /sus/ | shash /ʃaʃ/ | sa:tsʼ /saːtsʼ/ | sis /sis/ | shash /ʃaʃ/ | — |
| Pferd | łįchok /ɬĩtʃok/ | yeztli /jeztli/ | łį́į́ʼ /ɬĩːʔ/ | łingʼ /ɬiŋʔ/ | — | łį́į́ʼ /ɬĩ́ːʔ/ | 𓋴𓋴𓅓𓏏𓃗 /sesemet/ |
| Haus | kuę /kuɛ̃/ | yoh /joh/ | kįh /kĩh/ | xontah /xontɑh/ | yah /jah/ | hooghan /hoːɣɑn/ | 𓉐 /per/ |
| Milch | ejeretthʼúe /edʒeretθʼúe/ | lilet /lilet/ | ibeʼ /ibeʔ/ | — | tlʼoo /tɬʼoː/ | abeʼ /àpèʔ/ | 𓇋𓂋𓍿𓏏𓏈 /irtʃet/ |
| Honig | tłʼistthó ni /tɬʼistθó ni/ | tsʼihnatlʼuz /tsʼihnatɬʼuz/ | gosnih /ɡosnih/ | — | — | tsísʼná bitłʼizh /tsʰísʔnɑ́ pìtɬʼìʒ/ | 𓆤𓏏 /bit/ |
| Salz | dedhay /deðaj/ | lisel /lisel/ | ishįįh /ʔiʃĩːh/ | łehqʼonchʼ /ɬehqʼontʃʼ/ | sol /sol/ | áshįįh /ʔáʃĩːh/ | 𓎛𓌳𓄿𓏏𓍖𓈒𓏥 /hemat/ |
| Reis | tłʼolágaze /tɬʼoláɡaze/ | — | — | — | — | alóós /alóːs/ | — |
| Rad | dechën bąth /detʃen bãθ/ | nunúlgaih-i /nunulɡaihi/ | — | — | — | bąąs /pãːs/ | — |
| Seide | lasué /lasué/ | luswe /luswe/ | — | — | — | — | — |
| Buch | ɂerehtłʼís /ʔerehtɬʼís/ | ʼudustlʼus /ʔudustɬʼus/ | nałtsoos /naɬtsoːs/ | — | — | naaltsoos /nɑːltsoːs/ | 𓏛𓏏𓏤𓍼𓏤 /medʒat/ |
| Essen | shétį /ʃétĩ/ | ʼoonjuh /ʔoːndʒuh/ | yiyąą /jijãː/ | na-ya:n /nɑjɑːn/ | kʼahonh /kʼahonh/ | yishą́ /jiʃã́/ | 𓃹𓈖𓅓𓀁 /wenem/ |
| Trinken | hedą /hedã/ | dunjuh /dundʒuh/ | yidlą /jidlã/ | na-ʼa:n /nɑʔɑːn/ | kʼisinoonh /kʼisinoːnh/ | yishdlą́ /jiʃtɬã́/ | 𓊃𓅨𓂋𓀁 /zuːr/ |
| Schlafen | thetį /θetĩ/ | nanisti /nanisti/ | iłhosh /iɬhoʃ/ | — | — | ałhosh /aɬhoʃ/ | 𓋴𓇥𓂋 /sedʒer/ |
| Eins | įłaghe /ĩɬaʁe/ | ʼulhah /ʔuɬah/ | dáłaʼá /dáɬaʔá/ | łaʼ /ɬaʔ/ | kʼeetakkʼee /kʼiːtakʼiː/ | tʼááłáʼí /tʼɑ́ːɬɑ́ʔí/ | 𓏤 /waː/ |
| Zwei | nake /nake/ | nanki /nanki/ | naki /naki/ | nahx /nahx/ | niteekkʼee /nitiːkʼiː/ | naaki /nɑːki/ | 𓌢𓏌𓏤𓏤 /senuːi/ |
| Drei | taghe /taʁe/ | ta /ta/ | táági /táːɡi/ | ta:qʼ /taːqʼ/ | tokkʼee /tokʼiː/ | tááʼ /tʰáːʔ/ | 𓏼 /xemetuː/ |
| Vier | dįghį /dĩʁĩ/ | dunghi /dunɣi/ | dįįʼ /dĩːʔ/ | dinkʼ /dinkʼ/ | — | dį́įʼ /tĩ́ːʔ/ | 𓏽 /ifeduː/ |
| Fünf | sųlaghe /sũlaʁe/ | kwulaiʼ /kʷulaiʔ/ | ashdlaʼ /aʃdlaʔ/ | chwolaʼ /tʃʷolaʔ/ | — | ashdlaʼ /aʃtɬaʔ/ | 𓏾 /diuː/ |
| Hundert | łónona /ɬónona/ | whunizyat whunizyai /xʷunizjat xʷunizjai/ | gonenadín /ɡonenadín/ | łaʼ-dikin /ɬaʔdikʲin/ | — | neeznádiin /neːznáːtiːn/ | 𓍢 /ʃet/ |
| Hallo | edlanetʼe /edlanetʼe/ | ʼahdoozaee /ʔahdoːzaː/ | dagotʼee /daɡotʼeː/ | tsʼehdiyaʼ /tsʼɛhdɪjaʔ/ | — /—/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ | 𓇋𓐩𓆓𓏛𓁷𓏤 /inedʒ her/ |
| Danke | mąsi chok /mãsi tʃok/ | snachailya /snatʃailja/ | ahíyiʼé /ʔahíjiʔé/ | na:nehs-ʼe:n /nɑːnɛhsʔɛːn/ | baaseeʼ /baːseːʔ/ | ahéheeʼ /ʔɑ̀héhèːʔ/ | 𓇼𓊹𓈖 /duːa netʃer en/ |
| Gut | nezų /nezũ/ | nezuʼ /nezuʔ/ | nzhǫǫ /nʒõː/ | niwhong /nɪwhoŋ/ | nizoonh /nizoːnh/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ | 𓄤 /nefer/ |
| Neu | degóth /deɡóθ/ | ʼandidi /ʔandidi/ | áníidé /áníːdé/ | — | — | ániid /ániːt/ | 𓌳𓄿𓅱𓏛 /mauːi/ |
| Rot | delkʼoz /delkʼoz/ | delqʼun /delqʼun/ | łichíí /ɬitʃíː/ | łitsʼ /ɬitsʼ/ | nełtseeyh /neɬtseːjh/ | łichííʼ /ɬitʃʰíːʔ/ | 𓂧𓈙𓂋𓅟 /deʃer/ |
| Weiß | delgai /delɡai/ | ʼulhyul /ʔuɬjul/ | łigai /ɬiɡai/ | łiqay /ɬɪqɑj/ | — | łigai /ɬìkɑ̀ì/ | 𓌉 /hedʒ/ |
| Schwarz | delzen /delzen/ | dulhgus /duɬɡus/ | diłhił /diɬhiɬ/ | — | — | łizhin /ɬìʒìn/ | 𓆎𓅓 /kem/ |
| Grün | dzeretłʼes látʼį /dzeretɬʼes látʼĩ/ | dultlʼuz /dutɬʼuz/ | dotłʼizh /dotɬʼiʒ/ | łitsow /ɬitsow/ | — | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ | 𓇅 /wadʒ/ |
| Blau | déhtłʼéz /déhtɬʼéz/ | — | dotłʼizh /dotɬʼiʒ/ | — | — | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ | 𓇅 /wadʒ/ |
| Computer | satsán bení hųlį /satsán bení hũlĩ/ | — | bésh eʼléhí /béʃ eʔléhí/ | — | — | béésh nitsékeesí /péːʃ nìtsékèːsí/ | — |
| Tee | lidí /lidí/ | — | — | — | — | dééh /téːh/ | — |
| Kaffee | líkafí /líkafí/ | — | tudiłhiłi /tudiɬhiɬi/ | — | — | gohwééh /kohʷéːh/ | — |
| Zucker | súgah /súɡah/ | — | — | — | — | áshįįh łikan /ʔáʃĩːh ɬikɑn/ | — |
Seite 1/10
Die interaktive Karte öffnen: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.
Erstellt von Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · LangMap Startseite