Djambarrpuyŋu
Djambarrpuyngu
pama-ñungana (Yolŋu, Dhuwal)
El djambarrpuyŋu es una variedad yolŋu matha del grupo dhuwal, hablada en el noreste de la Tierra de Arnhem, en el Territorio del Norte de Australia, y centrada en Galiwin'ku (isla Elcho). Es la lengua aborigen más hablada de la región y funciona como lengua franca entre los clanes yolŋu, razón por la cual el censo de 2021 contabilizó unos 3.800 hablantes, más que casi cualquier otra lengua tradicional australiana. Gramaticalmente es pama-ñungana: con marcación de caso muy abundante, orden de palabras muy libre y un sistema de pronombres que distingue singular, dual y plural, además del 'nosotros' inclusivo y exclusivo. Su léxico conserva una capa característica de préstamos macasares procedentes de siglos de comercio de trepang con Sulawesi: walu 'sol, día' se remonta al makasar allo. De forma inusual para una lengua australiana, los niños todavía la adquieren como primera lengua, y cuenta con un Nuevo Testamento completo (2008), además de un extenso diccionario y una gramática de referencia.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en djambarrpuyngu
Fuentes
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: pama-ñungana (Yolŋu, Dhuwal)
| Significado | Djambarrpuyngu | Ngunnawal | Warnman | Warlpiri | Guugu yimithirr | Walmajarri | Martu wangka |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | gapu /ɡapu/ | kungal /kuŋal/ | kalyu /kaʎu/ | ngapa /ŋapa/ | buurraay /buːraːj/ | ngapa /ˈŋapa/ | kapi /kapi/ |
| Fuego | gurtha /ɡuɻt̪a/ | warba /waɻba/ | nguja /ŋuɟa/ | warlu /waɭu/ | yugu /juɡu/ | warlu /ˈwaɭu/ | waru /waɻu/ |
| Sol | walu /walu/ | winyu /wiɲu/ | karrpu /karpu/ | wanta /wanta/ | ngalan /ŋalan/ | purangu /puɻaŋu/ | jirntu /ciɳʈu/ |
| Luna | ŋaḻindi /ŋaɭindi/ | birrang /biɻaŋ/ | panyalpa /paɲalpa/ | kirntangi /kiɳʈaŋi/ | giidha /ɡiːd̪a/ | yakarn /jakaɳ/ | panyalpa /paɲalpa/ |
| Estrella | ganyu /ɡaɲu/ | dyurra /ɟura/ | kurtalya /kuʈaʎa/ | yanjilypiri /jaɲɟiʎpiɻi/ | dawaar /dawaːɻ/ | wirl /wiɭ/ | kurtalya /kuʈaʎa/ |
| Noche | gämuk /ɡaːmuk/ | kaku /kaku/ | payin /pajin/ | munga /muŋa/ | wudhurr /wud̪ur/ | pukanya /pukaɲa/ | munga /muŋa/ |
| Lluvia | waltjaṉ /walcaɳ/ | garrit /ɡaɻit/ | kuluwa /kuluwa/ | minyira /miɲiɻa/ | madyi /maɟi/ | ngapa /ˈŋapa/ | — |
| Viento | wäŋi /waːŋi/ | — | karlalarra /kaɭalara/ | warlpa /waɭpa/ | daan.gaay /daːnɡaːj/ | walypa /ˈwaʎpa/ | walypa /waʎpa/ |
| Tierra | munathaʼ /munat̪aʔ/ | dhaura /d̪auɻa/ | langa /laŋa/ | walya /walja/ | bubu /bubu/ | nguwa /ˈŋuwa/ | manta /manta/ |
| Piedra | guṉḏa /ɡuɳɖa/ | wullung /wuluŋ/ | purli /puɭi/ | pirli /piɭi/ | nambal /nambal/ | pamarr /ˈpamar/ | yapu /japu/ |
| Montaña | buku /buku/ | — | — | pamarrpa /pamaɾpa/ | manydyal /maɲɟal/ | — | — |
| Mar | gapu moṉuk /ɡapu moɳuk/ | — | — | mangkuru /maŋkuɻu/ | dhalun /d̪alun/ | jawurlata /ˈɟawuɭata/ | kujungurru /kucuŋuru/ |
| Madre | ŋäṉḏi /ŋaːɳɖi/ | guni /ɡuni/ | pipirnpa /pipiɳpa/ | ngati /ŋati/ | ngamu /ŋamu/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | yipi /jipi/ |
| Padre | bäpa /baːpa/ | pumba /pumba/ | mamarnpa /mamaɳpa/ | kirda /kiɖa/ | biiba /biːba/ | ngarpu /ŋaɻpu/ | mama /mama/ |
| Hija | gäthu /ɡaːt̪u/ | — | yurntalpa /juɳʈalpa/ | yurntalpa /juɳʈalpa/ | ngudhurr /ŋud̪ur/ | kurntal /ˈkuɳʈal/ | yurntalpa /juɳʈalpa/ |
| Yo | ŋarra /ŋara/ | ngaya /ŋaja/ | parra /para/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngayu /ŋaju/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngayu /ŋaju/ |
| Tú | nhe /n̪e/ | ngindu /ŋindu/ | parrangku /paraŋku/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyundu /ɲundu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Nosotros | limurr / ŋanapurr /limur / ŋanapur/ | gulanyin / gulanyilla /ɡulaɲin / ɡulaɲila/ | parrawarta /parawaʈa/ | ngalipa / nganimpa /ŋalipa / ŋanimpa/ | nganhdhaan / nganhdhanun /ŋan̪d̪aːn / ŋan̪d̪anun/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ | — /—/ |
| Nombre | yäku /jaːku/ | yini /jini/ | lirrka /lirka/ | yirdi /jiɖi/ | gadil /ɡadil/ | yini /jini/ | yini /jini/ |
| Persona | yolŋu /jolŋu/ | wurrunbill /wuɻunbil/ | kirta /kiʈa/ | yapa /japa/ | bama /bama/ | piyirn /ˈpijiɳ/ | martu /maʈu/ |
| Cabeza | ḻiya /ɭija/ | guddagong /ɡuddaɡoŋ/ | kata /kata/ | jurru /ɟuru/ | ngaabaay /ŋaːbaːj/ | jurlu /ˈɟuɭu/ | kata /kata/ |
| Ojo | mel /mel/ | mil /mil/ | panaya /panaja/ | milpa /milpa/ | miil /miːl/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ |
| Oreja | mäkiriʼ /maːkiɻiʔ/ | guri /ɡuɻi/ | kurlka /kuɭka/ | langa /laŋa/ | milga /milɡa/ | pina /ˈpina/ | pina /pina/ |
| Nariz | ŋurru /ŋuru/ | nyigity /ɲiɡiɟ/ | mulya /muʎa/ | mulyu /muʎu/ | budhiil /bud̪iːl/ | punul /ˈpunul/ | mulya /muʎa/ |
| Boca | dhä /d̪aː/ | dhambir /d̪ambiɻ/ | jawa /ɟawa/ | lirra /liɾa/ | barrgaar /barɡaːɻ/ | — | jaa /caː/ |
| Diente | ḻirra /ɭira/ | weera /weːra/ | yirra /jira/ | kartirdi /kaʈiɖi/ | muliir /muliːɻ/ | lirra /lira/ | yirra /jira/ |
| Lengua | matha /mat̪a/ | dalang /dalaŋ/ | nyanyjarla /ɲaɲɟaɭa/ | jalanypa /ɟalaɲpa/ | nganhdhaar /ŋan̪d̪aːɻ/ | jalany /ɟalaɲ/ | jarlinypa /caɭiɲpa/ |
| Mano | goŋ /ɡoŋ/ | mara /maɻa/ | mapirrpa /mapirpa/ | rdaka /ɖaka/ | mangal /maŋal/ | kurrapa /kurapa/ | mara /maɻa/ |
| Pie | ḻuku /ɭuku/ | dyinang /ɟinaŋ/ | jina /ɟina/ | wirliya /wiɭija/ | dhamal /d̪amal/ | jina /ˈɟina/ | jina /cina/ |
| Corazón | ḏoṯurrk /ɖoʈurk/ | gauar /ɡauar/ | kurturtu /kuʈuʈu/ | rduku-rduku /ɖukuɖuku/ | dadhali /dad̪ali/ | turlpu /ˈtuɭpu/ | kurturtu /kuʈuʈu/ |
| Hueso | ŋaraka /ŋaɻaka/ | wiak /wiak/ | yika /jika/ | larrpa /laɾpa/ | badhibay /bad̪ibaj/ | kiji /kiɟi/ | tarrka /tarka/ |
| Sangre | gulaŋ /ɡulaŋ/ | guruba /ɡuruba/ | miji /miɟi/ | yalyu /jaʎu/ | ganbi /ɡanbi/ | nungu /nuŋu/ | miji /miɟi/ |
| Caca | guḻaʼ /ɡuɭaʔ/ | gunung /ɡunuŋ/ | murla /muɭa/ | kuna /kuna/ | mangga /maŋɡa/ | kura /ˈkuɻa/ | — |
| Amor | djäl /ɟaːl/ | marmit /maɻmit/ | — /—/ | yulkami /julkami/ | — /—/ | — /—/ | mukulyu /mukuʎu/ |
| Árbol | dharpa /d̪aɻpa/ | warabi /waɻabi/ | mungka /muŋka/ | watiya /watija/ | yugu /juɡu/ | mana /mana/ | warta /waʈa/ |
| Perro | wuŋgan /wuŋɡan/ | mirri /miɻi/ | jarntu /ɟaɳʈu/ | jarntu /ɟaɳʈu/ | gudaa /ɡudaː/ | kunyarr /kuˈɲar/ | papa /papa/ |
| Gato | butjikit /bucikit/ | poosi /puːsi/ | pujikatu /puɟikatu/ | mungalpa /muŋalpa/ | buthigan /but̪iɡan/ | miyawu /mijawu/ | — /—/ |
| Pez | guya /ɡuja/ | kuya /kuja/ | kapi /kapi/ | yawu /jawu/ | guudyu /ɡuːɟu/ | kapi /kapi/ | yurta /juʈa/ |
| Mariposa | boṉba /boɳba/ | — | wirripintapinta /wiripintapinta/ | pinta-pinta /pintapinta/ | walbuulbul /walbuːlbul/ | pirrpirntipirnti /pirpiɳʈipiɳʈi/ | — |
| Huevo | mapuʼ /mapuʔ/ | gubbong /ɡubboŋ/ | ngampu /ŋampu/ | ngipiri /ŋipiɻi/ | gundil /ɡundil/ | kampiny /kampiɲ/ | ngampu /ŋampu/ |
| Caballo | yarramanʼ /jaramanʔ/ | — | — | nantuwu /nantuwu/ | yarraman /jaraman/ | timana /ˈtimana/ | yawarta /jawaʈa/ |
| Casa | buṉbu /buɳbu/ | kuni /kuni/ | maya /maja/ | yuwarli /juwaɭi/ | bayan /bajan/ | mayaru /majaɻu/ | ngurra /ŋura/ |
| Leche | ŋamunʼkurr /ŋamunʔkur/ | — | — | lampurnu /lampuɳu/ | guyuu /ɡujuː/ | — | ngama /ŋama/ |
| Miel | guku /ɡuku/ | kawangkal /kawaŋkal/ | — | ngarlu /ŋaɭu/ | mula /mula/ | karlaka /ˈkaɭaka/ | karluwari /kaɭuwaɻi/ |
| Sal | djeʼla /ɟeʔla/ | — | — | jarlti /ɟaɭti/ | — | — | juulu /cuːlu/ |
| Vino | borum wiyikaʼ /boɻum wijikaʔ/ | — | — | pama /pama/ | — | wayin /ˈwajin/ | wama /wama/ |
| Hierro | balaʼ /balaʔ/ | — | — | yayini /jajini/ | — | — | yayinpa /jajinpa/ |
| Rueda | ḻuku /ɭuku/ | — | wiilpa /wiːlpa/ | wirli /wiɭi/ | — | — | taaya /taːja/ |
| Libro | djorraʼ /ɟoraʔ/ | — | — | pipa /pipa/ | — | — | mirlimirli /miɭimiɭi/ |
| Comer | ḻuka /ɭuka/ | daring /daɻiŋ/ | nyarrarni /ɲaraɳi/ | ngarni /ŋaɳi/ | budal /budal/ | ngarnu /ŋaɳu/ | ngalku- /ŋalku/ |
| Beber | ḻuka /ɭuka/ | nyu /ɲu/ | jikila /ɟikila/ | purrami /puɾami/ | dyidyal /ɟiɟal/ | ngarnu /ŋaɳu/ | jikirnu /cikiɳu/ |
| Dormir | ŋorra /ŋora/ | ngambori /ŋamboɻi/ | kunyalajuwa /kuɲalaɟuwa/ | jarda ngunami /ɟaɖa ŋunami/ | waarrnggu /waːrŋɡu/ | manyan /ˈmaɲan/ | kunyalarri- /kuɲalari/ |
| Uno | waŋgany /waŋɡaɲ/ | meddhung /med̪uŋ/ | kumpinyu /kumpiɲu/ | jinta /ɟinta/ | nubuun /nubuːn/ | layi /laji/ | kuju /kucu/ |
| Dos | märrmaʼ /maːrmaʔ/ | bula /bula/ | kujarra /kuɟara/ | jirrama /ɟiɾama/ | gudhiirra /ɡud̪iːra/ | kurriny /kuriɲ/ | kujarra /kucara/ |
| Tres | ḻurrkunʼ /ɭurkunʔ/ | bula mittong /bula mitoŋ/ | kujarrakumpinyu /kuɟarakumpiɲu/ | jirrama-kari-jinta /ɟiɾamakaɾiɟinta/ | guunduu /ɡuːnduː/ | mungkartu /muŋkaʈu/ | yurri /juri/ |
| Cuatro | ḏämbumiriw /ɖaːmbumiɻiw/ | — | kujarrakujarra /kuɟarakuɟara/ | jirrama-kari-jirrama-kari /ɟiɾamakaɾiɟiɾamakaɾi/ | — | — | puu /puː/ |
| Cinco | goŋ-waŋgany /ɡoŋwaŋɡaɲ/ | — | — | rdaka-pala /ɖakapala/ | gaguwarr /ɡaɡuwar/ | — | payip /pajip/ |
| Hola | Nhämirri nhe? /n̪aːmiri n̪e/ | yumalundi /jumalundi/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gracias | — /—/ | miyamala /mijamala/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bueno | manymak /maɲmak/ | walunga /waluŋa/ | ngalypa /ŋaʎpa/ | ngurrju /ŋuɾɟu/ | dabaar /dabaːɻ/ | wulyu /wuʎu/ | palya /paʎa/ |
| Nuevo | yuṯa /juʈa/ | — | — | jalangu-warnu /ɟalaŋuwaɳu/ | nhilaa /n̪ilaː/ | jalangjalang /ˈɟalaŋɟalaŋ/ | jalykarra /caʎkara/ |
| Rojo | mikuʼ /mikuʔ/ | dhiram-dhiram /d̪iɾamd̪iɾam/ | martarr /maʈar/ | yalyu-yalyu /jaʎujaʎu/ | diini /diːni/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ | miji-miji /miɟimiɟi/ |
| Blanco | watharr /wat̪ar/ | daguru-gurag /daɡuɾuɡuɾaɡ/ | mirtamirta /miʈamiʈa/ | kardirri /kaɖiɾi/ | dyinggaa /ɟiŋɡaː/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ | ngintarlpa /ŋintaɭpa/ |
| Negro | gurrŋanʼ /ɡurŋanʔ/ | buru-bura /buɻubuɻa/ | warrukurla /warukuɭa/ | kirdily /kiɖiʎ/ | munhi /mun̪i/ | kurnkurn /kuɳkuɳ/ | — |
| Verde | menydjuṉ /meɲɟuɳ/ | — | — | yukuri-yukuri /jukuɻijukuɻi/ | — | — | yukuri-yukuri /jukuɻijukuɻi/ |
| Azul | menydjuṉ /meɲɟuɳ/ | — | — | yukuri-yukuri /jukuɻijukuɻi/ | — | — | maru-maru /maɻumaɻu/ |
| Té | dhilip /d̪ilip/ | — | — | — | buurr /buːr/ | — | — |
| Café | gopi /ɡopi/ | — | — | — | — | — | — |
| Azúcar | djokaʼ /ɟokaʔ/ | — | — | juka /ɟuka/ | — | walyarra /ˈwaʎara/ | — |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap