Tu'un Sávi
Mixteco de Metlatónoc
otomangue (Mixtecan)
El mixteco de Metlatónoc (autónimo Tu'un Sávi, «el habla del pueblo de la lluvia») es una variedad mixteca de la región de La Montaña, en el este de Guerrero, México, con unos 25.000 hablantes. Pertenece al complejo lingüístico mixteco de la familia otomangue y comparte ascendencia con las decenas de variedades mixtecas mutuamente ininteligibles habladas en Oaxaca, Guerrero y Puebla. Como todo el mixteco, es tonal (3 tonos contrastivos) y presenta el característico estilo versificado en coplas del mixteco, empleado en la oratoria ritual. Los hablantes de Metlatónoc enfrentan una severa presión migratoria — muchos son jornaleros agrícolas estacionales en el norte de México y California, EE. UU., donde forman una importante comunidad indígena de la diáspora organizada bajo el Frente Indígena de Organizaciones Binacionales (FIOB).
Dónde se habla
87 palabras esenciales en mixteco de Metlatónoc
chocolate
computadora
té
Fuentes
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: otomangue (Mixtecan)
| Significado | Mixteco de Metlatónoc | Mixteco | Mixteco de Mixtepec | Wichita | Zapoteco | Tojolabal | Náhuatl de Guerrero |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | tiakuii /cakʷiː/ | ndute /ndute/ | chikuii /tʃīkʷíî/ | kicʔa /kitsʔa/ | nisa /nisa/ | jaʼ /haʔ/ | atl /atɬ/ |
| Fuego | ñuʼu /ɲuʔu/ | ñuʼu /ɲuʔu/ | ñuʼu /ɲṹʔũ̀/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | gui /ɡi/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | tlitl /tɬitɬ/ |
| Sol | ñuʼù /ɲuʔù/ | nikandii /nikandiː/ | nikanchii /nìkàndʒīǐ/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | gubidxa /ɡubidʒa/ | kʼakʼu /kʼakʼu/ | tonajli /tonahli/ |
| Luna | yoo /joː/ | yoo /joː/ | yoo /jóó/ | waːh /waːh/ | beeu /beːu/ | ixaw /iʃaw/ | metztli /metstɬi/ |
| Estrella | kimi /kimi/ | kimi /kimi/ | chuun /tʃũ̀ũ̀/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | béleguí /beleɡiʔ/ | kʼanal /kʼanal/ | sitlalin /siˈtɬalin/ |
| Noche | ñuu /ɲuː/ | chikuaa /tʃikʷaː/ | chikuaa /tʃikʷaː/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | gueela /ɡeːla/ | aʼkwal /aʔkʷal/ | yowalli /jowalːi/ |
| Lluvia | savi /saβi/ | savi /saβi/ | savi /sàví/ | — | nisaguié /nisaɡie/ | — | quiyahuitl /kijawitɬ/ |
| Nieve | nieve /njeβe/ | — | yuva /jùvá/ | hiraːʔa /hiɾaːʔa/ | nieve /njebe/ | sakal kʼinal /sakal kʼinal/ | nieve /ˈnjebe/ |
| Viento | tachi /tatʃi/ | tachi /tatʃi/ | tachi /tatʃi/ | niweʔeːrʔa /niweʔeːɾʔa/ | bi /bi/ | ikʼ /ʔikʼ/ | ajacatl /ahakatɬ/ |
| Tierra | ñuʼu /ɲuʔu/ | ñuʼu /ɲuʔu/ | ñuʼú /ɲùʔú/ | — | yu /ju/ | luʼum /luʔum/ | tlajli /tɬahli/ |
| Piedra | yuu /juu/ | yuu /juː/ | yuú /jùú/ | — | guie /ɡie/ | ton /ton/ | tetl /teːtɬ/ |
| Montaña | iku /iku/ | yuku /juku/ | yukú /júkú/ | — | dani /dani/ | wits /wits/ | tepetl /ˈtepeːtɬ/ |
| Mar | tyañuʼu /caɲuʔu/ | nducha mar /ndutʃa mar/ | — | — | nisadoʼ /nisadoʔ/ | niwan paman jaʼ /niwan paman haʔ/ | mar /mar/ |
| Madre | siʼi /siʔi/ | nana /nana/ | maa /māā/ | eciyeːh /etsijeːh/ | jñaa /xɲaː/ | nan /nan/ | nanan /nanan/ |
| Padre | tatá /tatá/ | tatá /tatá/ | tata /táta/ | taːtah /taːtah/ | bixhoze /biʃoze/ | tat /tat/ | tatah /tatah/ |
| Hija | seʼe ñaʼa /seʔe ɲaʔa/ | seʼe siʼi /seʔe siʔi/ | — | — | xiñi dxaapa /ʃiɲi dʒaːpa/ | ʼixukil /ʔiʃukil/ | nochpoch /ˈnotʃpotʃ/ |
| Yo | yuʼu /juʔu/ | ruʼu /ɾuʔu/ | ruʼu /ɾuʔu/ | nacʔih /natsʔih/ | naa /naːʔ/ | keʼn /keʔn/ | nejua /neˈwa/ |
| Tú | yoʼo /joʔo/ | yoʼo /joʔo/ | yóʼó /jóʔó/ | nasʔih /nasʔih/ | liiʼ /liːʔ/ | weʼn /weʔn/ | tejua /teˈwa/ |
| Nosotros | yóʼó / yuʼu /jóʔó / juʔu/ | yóʼó / ruʼu /jóʔó / ɾuʔu/ | yóʼó / ruʼu /jóʔó / ɾuʔu/ | — /—/ | laanu / laadu /laːnu / laːdu/ | keʼntik / keʼntikon /keʔntik / keʔntikon/ | tejuamej /teˈwameh/ |
| Nombre | sivi /siβi/ | sɨvɨ /sɨβɨ/ | sivi /siβi/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | lá /la/ | bʼiʼil /ɓiʔil/ | tocaitl /toˈkaitɬ/ |
| Persona | yuvi /juβi/ | yivi /jiβi/ | nivi /niβi/ | ihaas /ihaas/ | binni /binːi/ | winkil /winkil/ | tlacatl /ˈtɬakatɬ/ |
| Cabeza | xini /ʃini/ | xini /ʃini/ | xini /ʃìní/ | — | ique /ike/ | ʼolom /ʔolom/ | tzontecomitl /tsonteˈkomitɬ/ |
| Ojo | nduchi /ndutʃi/ | nduchi /ndutʃi/ | ntuchinuu /ndùtʃínũ̀ṹ/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | lú /lú/ | satej /sateh/ | ixtololo /iʃtololo/ |
| Oreja | soʼo /soʔo/ | soho /soho/ | soʼo /sòʔō/ | — | diaga /diaɡa/ | chikin /tʃikin/ | nacas /nakas/ |
| Nariz | sitin /sitin/ | yuxijni /juʃihni/ | xichi /ʃìtʃì/ | — | xii /ʃiː/ | niʼ /niʔ/ | yacatl /jakatɬ/ |
| Diente | nuʼu /nuʔu/ | nuʼu /nuʔu/ | nuʼun /nũ̀ʔṹ/ | aːkʔa /aːkʔa/ | laya /laja/ | ex /eʃ/ | tlan /tɬan/ |
| Lengua | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaa /jàá/ | hacʼa /hatsʔa/ | ludxi /ludʒi/ | akʼ /akʼ/ | nenepil /nenepil/ |
| Mano | ndaʼa /ndaʔa/ | ndaʼa /ndaʔa/ | ntaʼa /ndāʔá/ | iskʔa /iskʔa/ | na /naʔ/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | maitl /maitɬ/ |
| Pie | xaʼa /ʃaʔa/ | — | tsaʼa /tsaʔá/ | asʔa /asʔa/ | ñee /ɲeː/ | ok /ok/ | icxitl /ikʃitɬ/ |
| Corazón | ini /ini/ | ini /ini/ | ini /ini/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | ladxi /ladʒi/ | altzil /altsil/ | yojlotl /johlotɬ/ |
| Hueso | iki /iki/ | yiki /jiki/ | kicheʼe /kītʃéʔé/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | dxita /dʒita/ | bakel /ɓakel/ | omitl /omitɬ/ |
| Sangre | nii /niː/ | niñi /nĩɲĩ/ | nii /nìí/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | rini /rini/ | chikʼel /tʃikʼel/ | yestli /jestɬi/ |
| Amor | kunduu ini /kundúː iniʔ/ | kundáʼú ini /kundáʔú ini/ | kúu ini /kúu ini/ | — /—/ | ranaxhii /ɾanaʃiː/ | skʼana /skʼana/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ |
| Árbol | itun /itun/ | yutu /jutu/ | yutu /jút̪ù/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | yaga /jaɡa/ | teʼ /teʔ/ | kojtli /kohtɬi/ |
| Perro | tina /tina/ | tina /tina/ | tina /tǐnà/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | biʼcuʼ /biʔkuʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | itzcuintli /itskʷintɬi/ |
| Gato | vilu /βilu/ | vilú /βilú/ | vilu /vilu/ | — /—/ | mistuu /mistuː/ | mis /mis/ | miston /miston/ |
| Pez | tyaka /caka/ | chaka /tʃaka/ | chaka /tʃàká/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | benda /benda/ | chay /tʃaj/ | michin /mitʃin/ |
| Pájaro | saa /saa/ | saa /saː/ | saa /sàà/ | ichir /itsʰiɾ/ | maniʼ huiiniʼ /maniʔ wiːniʔ/ | yal chan /jal tʃan/ | tototl /ˈtototɬ/ |
| Huevo | ndivi /ndiβi/ | ndivi /ndiβi/ | ntivi /nt̪ìví/ | nikwiːkʔa /nikʷiːkʔa/ | dxita bere /dʒita bere/ | nolobʼ /noloɓ/ | totoltetl /totolˈtetɬ/ |
| Oso | oso /oso/ | oso /oso/ | — | — | oso /oso/ | oso /oso/ | oso /ˈoso/ |
| Caballo | kuayu /kʷaju/ | kuayu /kʷaju/ | kiti /kìt̪ǐ/ | — | maniʼ /maniʔ/ | kawu /kawu/ | caballo /kaˈbajo/ |
| Casa | veʼe /βeʔe/ | veʼe /βeʔe/ | veʼe /veʔe/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | lidxi /lidʒi/ | naj /nah/ | kajli /kahli/ |
| Leche | chichin /tʃitʃin/ | lechu /letʃu/ | xikui /ʃikʷi/ | — | leche /letʃe/ | lech /letʃ/ | leche /ˈletʃe/ |
| Miel | ñuñu /ɲuɲu/ | nduxi /nduʃi/ | ntuxi /ndǔʃì/ | — | dxiña yaga /dʒiɲa jaɡa/ | chab /tʃaɓ/ | necutli /neˈkutɬi/ |
| Sal | ñii /ɲiː/ | ñii /ɲiː/ | iín /ĩĩ́/ | — | zidi /zidi/ | atsʼam /atsʼam/ | istatl /istatɬ/ |
| Vino | vino /ˈbino/ | vino /βino/ | — | — | vinu /binu/ | yaalel tzʼusub /jaːlel tsʼusub/ | vino /ˈbino/ |
| Chocolate | chocolate | — | — | — | dxuladi /dʒuladi/ | tsʼanubʼal kakaw /tsʼanuɓal kakaw/ | chikolatl /tʃikoˈlatɬ/ |
| Hierro | kaa /kaː/ | kaa /kaː/ | — | — | guiibaʼ /ɡiːbaʔ/ | takʼin /takʼin/ | tepostli /tepostɬi/ |
| Rueda | llanta /janta/ | — | — | — | rueeda /ɾweːda/ | rweda /rweda/ | — |
| Libro | tutu /tutu/ | tutu /tutu/ | — | — | guiʼchi /ɡiʔtʃi/ | juʼun /huʔun/ | libro /ˈlibro/ |
| Comer | kuxi /kuʃi/ | kasi /kasi/ | katsi /kàtsí/ | kaʔac /kaʔats/ | ro /ɾo/ | waʼel /waʔel/ | tlakua /tɬakʷa/ |
| Beber | koʼo /koʔo/ | koʼo /koʔo/ | koʼo /kóʔo/ | kikʔa /kikʔa/ | ge /ɡe/ | ukʼ /ukʼ/ | koni /koni/ |
| Dormir | kixi /kiʃi/ | kixi /kiʃi/ | kusu /kùsù/ | — | rasi /ɾasi/ | wayel /wajel/ | cochi /ˈkotʃi/ |
| Uno | iʼin /iʔin/ | in /ĩ/ | in /ĩĩ/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | tobi /tobi/ | jun /hun/ | ce /se/ |
| Dos | uu /uː/ | uvi /uβi/ | uvi /uvi/ | wic /wits/ | chupa /tʃupa/ | chabʼ /tʃaɓ/ | ome /ˈome/ |
| Tres | uni /ùnì/ | uni /uni/ | uni /ùnì/ | taw /taw/ | chonna /tʃonːa/ | oxe /oʃe/ | yeyi /jeji/ |
| Cuatro | kuun /kũũ/ | kumi /kumi/ | kumi /kùmǐ/ | taːkwic /taːkʷits/ | tapa /tapa/ | chane /tʃane/ | nahui /nawi/ |
| Cinco | uʼun /ũʔũ/ | uʼun /ũʔũ/ | uʼun /ũ̀ʔũ̀/ | — | gaayuʼ /ɡaːjuʔ/ | joʼe /hoʔe/ | makuijli /makʷihli/ |
| Cien | ciento /sjento/ | iin cientu /ĩː sjentu/ | — | — | gayuaa /ɡajuaː/ | joʼ winkeʼ /hoʔ winkeʔ/ | ciento /ˈsjento/ |
| Hola | saʼa /saʔa/ | nasáa /nasáː/ | nasáa /nasáː/ | — /—/ | padixhe /padiʃe/ | lekilukʼ /lekilukʼ/ | panolti /panolti/ |
| Gracias | tatuʼun /tatuʔun/ | tachuʼun /tatʃuʔũ/ | tachuʼun /tatʃuʔun/ | — /—/ | xtiozenu /ʃtjozenu/ | yuj /juh/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ |
| Bueno | vaʼa /βaʔa/ | vaʼa /βaʔa/ | vaʼa /vàʔā/ | acs /atss/ | nazaaca /nazaːka/ | lek /lek/ | kuajli /kʷahli/ |
| Nuevo | xaa /ʃaː/ | jaa /haː/ | tsaa /tsáà/ | — | nacubi /nakubi/ | yajkʼachil /jahkʼatʃil/ | yencuic /ˈjenkʷik/ |
| Rojo | kwaʼa /kʷaʔa/ | kuaʼa /kʷaʔa/ | kuaʼa /kwáʔà/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | xiñaʼ /ʃiɲaʔ/ | chak /tʃak/ | chichiltik /tʃitʃiltik/ |
| Negro | ndiaa /ndiaː/ | jnuu /hnuː/ | nchaʼi /ntʃaʔi/ | — | nayaaseʼ /najaːseʔ/ | kʼikʼ /kʼikʼ/ | capotztic /kaˈpotstik/ |
| Verde | kuii /kʷiː/ | kuii /kʷiː/ | kuii /kwìjí/ | — | naberde /naberde/ | yaʼax /jaʔaʃ/ | xoxojki /ʃoˈʃohki/ |
| Azul | kuii /kʷiː/ | — | — | — | azul /asul/ | yaʼax /jaʔaʃ/ | azul /aˈsul/ |
| Computadora | computadora | — | — | — | computadora /komputadoɾa/ | computadora /komputadora/ | computadora /komputaˈdora/ |
| Té | té | — | — | — | — | té /te/ | té /te/ |
| Café | café /kaˈfe/ | — | kafe /káfe/ | — | — | kajpe /kahpe/ | café /kaˈfe/ |
| Azúcar | azúcar /aˈsukaɾ/ | — | asukar /asúkàr/ | — | dxiña /dʒiɲa/ | sakal askal /sakal ʔaskal/ | azúcar /aˈsukar/ |
| Naranja | naranja /naˈɾaŋxa/ | — | tikuaa /tikwàá/ | — | naranja /naɾanxa/ | naranja /naranha/ | naranja /naˈranxa/ |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap