Noongar wangkiny
Noongar
pama-ñungana
El noongar (también nyungar, whadjuk, wadjak) es la lengua del pueblo noongar, los propietarios tradicionales del rincón suroeste de Australia Occidental (desde Geraldton al sur hasta Esperance y Albany). La nación noongar comprende 14 subgrupos (Whadjuk, Yued, Ballardong, Wilman, Kaneang, Wardandi, Nyaki Nyaki, Bibbulmun, Pibelmen, Pinjareb, Wudjari, Mineng, Goreng, Njungar) que hablan variedades noongar mutuamente inteligibles. Gravemente afectada por la colonización (las comunidades noongar de Perth tuvieron contacto europeo desde 1829), la lengua estuvo a punto de extinguirse, pero el Noongar Boodjar Language Centre y el South West Aboriginal Land and Sea Council han liderado una revitalización activa desde la década de 1990. Hoy hay unos 370 hablantes fluidos y unos 3.000 aprendices parciales; el noongar se enseña en algunas escuelas de Perth.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en noongar
Fuentes
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: pama-ñungana
| Significado | Noongar | Pintupi-luritja | Martu wangka | Pitjantjatjara | Walmajarri | Nhanda | Lardil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | kep /kep/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | ngapa /ˈŋapa/ | kapi /kapi/ | nguka /ŋuka/ |
| Fuego | kaarl /kaːɻl/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | warlu /ˈwaɭu/ | warla /waɻla/ | nyuda /ɲuda/ |
| Sol | ngangk /ŋaŋk/ | tjintu /cintu/ | jirntu /ciɳʈu/ | tjintu /cintu/ | purangu /puɻaŋu/ | wurʼa /wuɾʔa/ | warrka /waɾka/ |
| Luna | miyak /mijak/ | pira /piɻa/ | panyalpa /paɲalpa/ | pira /piɻa/ | yakarn /jakaɳ/ | kanyala /kaɲala/ | kirdikir /kiɖikir/ |
| Estrella | djinda /dʒinda/ | kililpi /kiˈlilpi/ | kurtalya /kuʈaʎa/ | kililpil /kiˈlilpil/ | wirl /wiɭ/ | indiya /indija/ | kuwa thungal /kuwa θuŋal/ |
| Noche | kedalak /kedalak/ | munga /muŋa/ | munga /muŋa/ | munga /muŋa/ | pukanya /pukaɲa/ | maru /maru/ | nata /nata/ |
| Lluvia | booron /boːɻon/ | — | — | mina /ˈmina/ | ngapa /ˈŋapa/ | pundu /pundu/ | — |
| Viento | marr /maɾ/ | walpa /walpa/ | walypa /waʎpa/ | walpa /walpa/ | walypa /ˈwaʎpa/ | uudinu /uudinu/ | — |
| Tierra | boodja /budʒa/ | manta /manta/ | manta /manta/ | manta /manta/ | nguwa /ˈŋuwa/ | — | — |
| Piedra | boya /boja/ | puḻi /puɭi/ | yapu /japu/ | apu /apu/ | pamarr /ˈpamar/ | — | — |
| Montaña | kard /kaɖ/ | puḻi katu /puɭi katu/ | — | puḻi /ˈpuɭi/ | — | — | — |
| Mar | wardarn /waɖaɻn/ | yuru /juɻu/ | kujungurru /kucuŋuru/ | uṟu puḻka /uru puɭka/ | jawurlata /ˈɟawuɭata/ | — | — |
| Madre | ngangk /ŋaŋk/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | yipi /jipi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngama /ŋama/ |
| Padre | maam /maːm/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ngarpu /ŋaɻpu/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | kantha /kan̪t̪a/ |
| Hija | nap /nap/ | yuṉṯalpa /juɳʈalpa/ | yurntalpa /juɳʈalpa/ | uṉṯal /uɳʈal/ | kurntal /ˈkuɳʈal/ | yurdu /juɖu/ | — |
| Yo | ngany /ŋaɲ/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngayi /ŋaji/ | ngada /ŋada/ |
| Tú | noonook /nunuk/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyini /ɲini/ | nyingki /ɲiŋki/ |
| Nosotros | ngalak /ŋalak/ | nganana /ŋanaɳa/ | — /—/ | nganana /ŋanaɳa/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ | ngayinu /ŋajinu/ | ngakuli / nyali /ŋakuli / ɲali/ |
| Nombre | kwerl /kweɻl/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | nyunda /ɲunda/ |
| Cabeza | kaat /kaːt/ | kata /kata/ | kata /kata/ | kata /kata/ | jurlu /ˈɟuɭu/ | — | — |
| Ojo | mel /mel/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuwa /kuwa/ |
| Oreja | dwonga /dwoŋa/ | pina /pina/ | pina /pina/ | pina /pɪnɐ/ | pina /ˈpina/ | wurtka /wuʈka/ | — |
| Nariz | moolya /muːʎa/ | mulya /muʎa/ | mulya /muʎa/ | mulya /ˈmulja/ | punul /ˈpunul/ | muttha /mut̪a/ | — |
| Boca | daa /daː/ | tjaa /caː/ | jaa /caː/ | tjaa /caː/ | — | ngarnmanu /ŋaɳmanu/ | — |
| Diente | ngorlak /ŋoɻlak/ | katiti /katiti/ | yirra /jira/ | katiti /katiti/ | lirra /lira/ | idaji /idadʒi/ | kadma leman /kadma leman/ |
| Lengua | djaaliny /dʒaːliɲ/ | tjalinypa /caliɲpa/ | jarlinypa /caɭiɲpa/ | tjalinypa /caliɲpa/ | jalany /ɟalaɲ/ | thalanyu /t̪alaɲu/ | jalda leman /dʒalda leman/ |
| Mano | mar /maɻ/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | kurrapa /kurapa/ | mara /maɻa/ | marlda /maɭda/ |
| Pie | djen /dʒen/ | tjina /cina/ | jina /cina/ | tjina /cɪnɐ/ | jina /ˈɟina/ | yina /jina/ | jaa /dʒaː/ |
| Corazón | koort /koːʈ/ | kututu /kututu/ | kurturtu /kuʈuʈu/ | kurunpa /kuɻunpa/ | turlpu /ˈtuɭpu/ | pulpara /pulpaɻa/ | bulja /buldʒa/ |
| Hueso | kwetj /kʷec/ | tarrka /taɾka/ | tarrka /tarka/ | tarka /taɻka/ | kiji /kiɟi/ | mambu /mambu/ | kadma /kadma/ |
| Sangre | ngoop /ŋup/ | milkali /milkali/ | miji /miɟi/ | milkali /milkali/ | nungu /nuŋu/ | nguba /ŋuba/ | kanda /kanda/ |
| Amor | djaadjam /dʒaːdʒam/ | mukulya /mukuʎa/ | mukulyu /mukuʎu/ | mukulya /mukuʎa/ | — /—/ | kanyji /kaɲdʒi/ | — /—/ |
| Árbol | boorn /boːɻn/ | punu /punu/ | warta /waʈa/ | punu /punu/ | mana /mana/ | parntany /paɳʈaɲ/ | thungal /θuŋal/ |
| Perro | dwert /dweɻt/ | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | kunyarr /kuˈɲar/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | ngawa /ŋawa/ |
| Gato | — /—/ | pusi /pusi/ | — /—/ | pusi /pusi/ | miyawu /mijawu/ | paka /paka/ | — /—/ |
| Pez | djildjit /dʒilcit/ | piitji /piːʈi/ | yurta /juʈa/ | antipina /antipina/ | kapi /kapi/ | wiitya /wiːca/ | yaka /jaka/ |
| Pájaro | djert /dʒeɻt/ | tjuḻpu /cuɭpu/ | pilurnpa /piluɳpa/ | tjulpu /ˈcuɭpu/ | jiriki /ˈɟiɻiki/ | — | — |
| Mariposa | bindibindi /bindibindi/ | pintapinta /pintapinta/ | — | pinta-pinta /pintapinta/ | pirrpirntipirnti /pirpiɳʈipiɳʈi/ | ngaabeera /ŋaːbeːra/ | — |
| Huevo | noorook /nuɻuk/ | ngampu /ŋampu/ | ngampu /ŋampu/ | ngampu /ŋampu/ | kampiny /kampiɲ/ | — | — |
| Casa | miya /mija/ | ngurra /ŋuɾa/ | ngurra /ŋura/ | ngura /ŋuɻa/ | mayaru /majaɻu/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngambirr /ŋambir/ |
| Miel | ngook /ŋuk/ | ngalypuru /ŋaʎpuɻu/ | karluwari /kaɭuwaɻi/ | tjuratja /ˈcuɾaca/ | karlaka /ˈkaɭaka/ | — | — |
| Sal | djallam /dʒalam/ | paṉṯu /paɳʈu/ | juulu /cuːlu/ | tjaltu /caltu/ | — | — | — |
| Vino | kawoon /kawun/ | wayina /wajina/ | wama /wama/ | waina /waina/ | wayin /ˈwajin/ | — | — |
| Libro | mili-mili /milimili/ | piipa /piːpa/ | mirlimirli /miɭimiɭi/ | nyiri /ɲiɻi/ | — | — | — |
| Comer | ngarn /ŋaɻn/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngalku- /ŋalku/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarnu /ŋaɳu/ | ngarna /ŋaɻna/ | jitha /dʒiθa/ |
| Beber | ngarn /ŋaɻn/ | tjikini /cikini/ | jikirnu /cikiɳu/ | tjikini /cikini/ | ngarnu /ŋaɳu/ | nyuna /ɲuna/ | kurdama /kuɖama/ |
| Dormir | bidjar /bidʒaɻ/ | kunkunpa /kunkunpa/ | kunyalarri- /kuɲalari/ | kunkunarinyi /kuŋkunaɻiɲi/ | manyan /ˈmaɲan/ | wuupata /wuːpata/ | — |
| Uno | keny /keɲ/ | kutju /kucu/ | kuju /kucu/ | kutju /kucu/ | layi /laji/ | kuyu /kuju/ | warnge /waɾŋe/ |
| Dos | koodjal /kudʒal/ | kutjarra /kucaɾa/ | kujarra /kucara/ | kutjara /kucaɻa/ | kurriny /kuriɲ/ | wuthada /wut̪ada/ | kiyarrng /kijaɾŋ/ |
| Tres | dambart /dambaʈ/ | tjirripala /ciripala/ | yurri /juri/ | maṉkurpa /maɳkuɻpa/ | mungkartu /muŋkaʈu/ | marnngurdu /maɳŋuɖu/ | mungkalan /muŋkalan/ |
| Cuatro | koodjal koodjal /kudʒal kudʒal/ | puupala /puːpala/ | puu /puː/ | kutjara kutjara /kucaɻa kucaɻa/ | — | — | — |
| Cinco | maar /maːɻ/ | payipala /pajipala/ | payip /pajip/ | kutjara maṉkurpa /kucaɻa maɳkuɻpa/ | — | — | — |
| Hola | kaya /kaja/ | palya /paʎa/ | — /—/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gracias | yaangka /jaːŋka/ | palya /paʎa/ | — /—/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bueno | kwobidak /kwobidak/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | wulyu /wuʎu/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | kuba /kuba/ |
| Nuevo | yinyang /jiɲaŋ/ | kuwarritja /kuwaɾica/ | jalykarra /caʎkara/ | nyuwana /ɲuwana/ | jalangjalang /ˈɟalaŋɟalaŋ/ | — | — |
| Rojo | mirda /miɖa/ | yulpa /julpa/ | miji-miji /miɟimiɟi/ | tjitintjitinpa /tʃitintʃitinpa/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ | marniwidi /maɳiwidi/ | kandukan /kandukan/ |
| Blanco | djardak /dʒaɖak/ | piranpa /piɾanpa/ | ngintarlpa /ŋintaɭpa/ | piranpa /piɾanpa/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ | wilidi /wilidi/ | — |
| Negro | moorn /moːɻn/ | maru /maɻu/ | — | maṟu /maɻu/ | kurnkurn /kuɳkuɳ/ | — | — |
| Verde | nodjam dordong /nodʒam doɖoŋ/ | kuriinwana /kuɻiːnwana/ | yukuri-yukuri /jukuɻijukuɻi/ | ukiṟi-ukiṟi /ukiɻiukiɻi/ | — | — | — |
| Azul | wooyan /wujan/ | puluuwana /puluːwana/ | maru-maru /maɻumaɻu/ | puluwana /puluwana/ | — | — | — |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap