Bunun
בונון
אוסטרונזית (בונון)
בונון היא שפה פורמוזית (אוסטרונזית) של בני בונון, המתגוררים בכפרים הגבוהים ביותר במרכז טאיוואן, לא אחת מעל 1,000 מטר. מונים כ-60 אלף בני בונון וכ-12 אלף דוברים שהשפה היא שפת אמם בחיי היומיום, והיא כוללת חמש קבוצות ניב עיקריות (Isbukun, Takbanuaz, Takivatan, Takbakha, וכן Takituduh הנכחדת או הגוססת); Isbukun היא הסטנדרט המודרני. בונון מפורסמת בכל העולם בזכות שיר הקציר הרב-קולי בן שמונת הקולות «Pasibutbut», אחת ממסורות המוזיקה הרב-קולית הילידית המוכרות ביותר באסיה, שתועדה בידי קורוסאווה טאקאטומו בשנת 1943 והוגשה לארכיוני האתנומוזיקולוגיה של אונסק"ו.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בבונון
מקורות
- Ethnologue: bnn
- Li (1988) A Comparative Study of Bunun Dialects
- Kurosawa (1943) Takasago-zoku no ongaku
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: אוסטרונזית (בונון)
| משמעות | בונון | מלאית עתיקה | פרוטו-אוסטרונזית | מנדר | צ'אם עתיקה | תאו | פאיוואן |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | danum /danum/ | air /air/ | *daNum /daNum/ | uai /uai/ | ie /ʔiə/ | sazum /saðum/ | zaljum /zaʎum/ |
| אש | sapuz /sapuz/ | api /api/ | *Sapuy /Sapuy/ | api /api/ | apuy /ʔapuj/ | apuy /apuj/ | sapuy /sapui/ |
| שמש | vali /vali/ | matari /matari/ | *waRi /waRi/ | mata allo /mata alːo/ | huriy /hurij/ | fitulha /fituʎa/ | qadaw /qadaw/ |
| ירח | buan /buan/ | bulan /bulan/ | *bulaN /bulaN/ | bulang /bulaŋ/ | bulan /bulan/ | furaz /fuɾað/ | qiljas /qiʎas/ |
| כוכב | bintuhan /bintuhan/ | bintang /bintaŋ/ | *bituqen /bituqen/ | bittoeng /bittoeŋ/ | bituk /bituʔ/ | fituʼish /fituʔiʃ/ | vituqan /vituqan/ |
| לילה | labian /labian/ | malam /malam/ | *beRŋi /beʀŋi/ | bongi /boŋi/ | malam /malam/ | tanlhuan /tanɬuan/ | qezemezemetj /qəzəməzəmətʲ/ |
| גשם | qudan /qudan/ | — | *quzaN /quzaN/ | urang /uˈraŋ/ | — | qusaz /qusað/ | qudjalj /quɟaʎ/ |
| שלג | paav /paav/ | — | *SuReNa /SuReNa/ | — | — | ulhza /uɬða/ | sulja /suʎa/ |
| רוח | luvluv /luvluv/ | — | *bali /bali/ | angin /aŋin/ | — | fari /faɾi/ | vali /vali/ |
| אדמה | dalah /dalah/ | — | *taneq /taneq/ | litaq /litaʔ/ | — | pruq /pruq/ | qipu /qipu/ |
| אבן | batu /batu/ | batu /batu/ | *batu /batu/ | batu /batu/ | batau /batau/ | fatu /fatu/ | qaciljai /qatsiʎai/ |
| הר | ludun /ludun/ | — | *bukij /bukij/ | buttu /butːu/ | — | huzun /huðun/ | gadu /ɡadu/ |
| ים | ning-av /ŋiŋʔav/ | — | *tenem /tenem/ | sasiq /sasiʔ/ | — | wazakan /waðakan/ | ljavek /ʎavək/ |
| אמא | tina /tina/ | ibu /ibu/ | *ina /ina/ | indoq /indoʔ/ | inā /ina/ | ina /ina/ | kina /kina/ |
| אבא | tama /tama/ | bapa /bapa/ | *ama /ama/ | ama /ama/ | amā /ama/ | ama /ama/ | kama /kama/ |
| בת | uvaazpingaz /uvaazpiŋaz/ | — | — | — | — | — | aljak a vavayan /aʎak a vavajan/ |
| אני | saikin /saikin/ | aku /aku/ | *aku /aku/ | iyau /ijau/ | ku /ku/ | yaku /jaku/ | tiaken /tiakən/ |
| אתה | suu /suʔu/ | kamu /kamu/ | *iSu /iSu/ | io /iʔo/ | hã /haː/ | ihu /ʔihu/ | sun /sun/ |
| אנחנו | kata / kaimin /kata / kaimin/ | kita / kami /kita / kami/ | *kita / *kami /kita / kami/ | ikiq / ingkaiq /ikiʔ / iŋkaiʔ/ | — /—/ | ita / yamin /ʔita / jamin/ | titjen / tiamen /titʲən / tiamən/ |
| שם | ngaan /ŋaan/ | ngaran /ŋaran/ | *ŋajan /ŋajan/ | sanga /saŋa/ | angan /aŋan/ | tanan /tanan/ | ngadan /ŋadan/ |
| אדם | bunun /bunun/ | — | *Cau /tsau/ | tau /tau/ | urāṅ /uraːŋ/ | caw /θaw/ | caucau /tsautsau/ |
| ראש | bungu /buŋu/ | — | *quluh /quluh/ | ulu /ulu/ | — | punuq /punuq/ | qulu /qulu/ |
| עין | mata /mata/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | mata /mata/ | matā /mata/ | maca /maθa/ | maca /matsa/ |
| אוזן | tainga /taiŋa/ | — | *Caliŋa /tsaliŋa/ | talinga /taliŋa/ | — | lharina /ɬarina/ | caliŋa /tsaliŋa/ |
| אף | ngutus /ŋutus/ | — | *ujuŋ /ujuŋ/ | pudzung /puðuŋ/ | idung /iduŋ/ | muzin /muðin/ | ŋudus /ŋudus/ |
| פה | ngulus /ŋulus/ | — | — | nganga /ŋaŋa/ | — | ruzic /ɺuðiθ/ | angal /aŋaɭ/ |
| שן | nipun /nipun/ | gigi /ɡiɡi/ | *nipen /nipen/ | isi /isi/ | tagai /taɡaj/ | nipin /nipin/ | alis /aɭis/ |
| לשון | mamaʼ /mamaʔ/ | lidah /lidah/ | *Sema /Sema/ | lila /lila/ | dalah /dalah/ | zama /ðama/ | sema /səma/ |
| יד | ima /ima/ | tangan /taŋan/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | taŋin /taŋin/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| כף רגל | bantas /bantas/ | — | *qaqay /qaqay/ | — | takai /takai/ | kuskus /kuskus/ | — |
| לב | is-ang /isaŋ/ | hati /hati/ | *pusuq /pusuq/ | ate /ate/ | hatai /hatai/ | putul /putul/ | varung /vaɾuŋ/ |
| עצם | tuhnaz /tuhnað/ | tulang /tulaŋ/ | *CuqelaN /CuqelaN/ | buku /buku/ | talang /talaŋ/ | puʼu /puʔu/ | cuqelalj /tsuqəlaʎ/ |
| דם | haidang /haidaŋ/ | darah /darah/ | *daRaq /daRaq/ | ceraq /tʃɛraʔ/ | darah /darah/ | talhum /taɬum/ | djamuq /ɟamuq/ |
| קקי | taki /taki/ | — | *Caqi /tsaqi/ | tai /tai/ | — | caqi /θaqi/ | caqi /tsaqi/ |
| אהבה | madaidaz /madaidaz/ | sayang /sajaŋ/ | — /—/ | mappinawa /mapːinawa/ | klɛn /klɛn/ | madaidaz /madaiðað/ | nasaqaqa /nasaqaqa/ |
| עץ | kahu /kahu/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ | kaju /kaju/ | phuəŋ /pʰuəŋ/ | lhalum /ʎalum/ | kasiw /kasiw/ |
| כלב | asu /asu/ | anjing /andʒiŋ/ | *asu /asu/ | asu /asu/ | asuv /asuw/ | atu /atu/ | vatu /vatu/ |
| חתול | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ | — /—/ | mio /mio/ | mɛw /mɛw/ | posi /posi/ | ngiaw /ŋiaw/ |
| דג | iskan /iskan/ | ikan /ikan/ | *Sikan /Sikan/ | bau /ˈbau/ | ikan /ikan/ | rusaw /ɾusaw/ | ciqaw /tsiqaw/ |
| ציפור | hazam /hazam/ | burung /buruŋ/ | *manuk /manuk/ | manu-manuq /manu manuʔ/ | cim /tʃim/ | rumfaz /ɾumfað/ | qayaqayam /qajaqajam/ |
| פרפר | balikuan /balikuan/ | — | *baŋbaŋ /baŋbaŋ/ | — | — | kurari /kuɾaɾi/ | pepe /pəpə/ |
| ביצה | lububunun /lububunun/ | — | *qiCeluR /qicəlur/ | talloq /talːoʔ/ | — | qaricuy /qaɾiθuj/ | qecilu /qətsiɭu/ |
| דוב | tumaz /tumað/ | — | *Cumay /Cumay/ | — | — | cumay /θumai/ | cumay /tsumai/ |
| סוס | tasasikis /tasasikis/ | — | — | — | — | tishmamraw /tiʃmamɾaw/ | rigi /ɾiɡi/ |
| בית | lumaq /lumaq/ | rumah /rumah/ | *Rumaq /Rumaq/ | boyang /bojaŋ/ | sɔŋ /sɔŋ/ | kayan /kajan/ | umaq /umaq/ |
| חלב | susu /susu/ | susu /susu/ | — | — | — | — | — |
| דבש | vanu /vanu/ | — | — | — | — | fulhia wa madahun /fuɬia wa madahun/ | alju /aʎu/ |
| מלח | hasila /hasila/ | garam /ɡaram/ | *qasiRa /qasiRa/ | sia /sia/ | — | qtilha /qtiɬa/ | qatia /qatia/ |
| אורז | cilas /tsilas/ | — | *beRas /beRas/ | baras /baras/ | — | — | paday /padai/ |
| ברזל | ngul-a /ŋulʔa/ | — | *Namat /Namat/ | bassi /basːi/ | — | balis /balis/ | vatjuljayan /vatʲuʎajan/ |
| גלגל | tauntaun /tauntaun/ | — | — | — | — | — | tjukutjuku /tʲukutʲuku/ |
| משי | kaiku /kaiku/ | — | — | — | — | — | — |
| ספר | patasan /patasan/ | — | — | suraq /suraʔ/ | — | patashan /pataʃan/ | sapitj /sapitʲ/ |
| לאכול | maun /maun/ | makan /makan/ | *kaen /kaen/ | maʼande /maʔande/ | bɔh /bɔh/ | kuman /kuman/ | keman /kəman/ |
| לשתות | muqun /muqun/ | minum /minum/ | *inum /inum/ | minung /minuŋ/ | mɛnum /mɛnum/ | naqayan /naqajan/ | temekel /təməkəl/ |
| לישון | masabah /masabah/ | tidur /tidur/ | *tuduR /tuduR/ | matindro /matindro/ | — | malhus /maɬus/ | qemreng /qəmɾəŋ/ |
| אחד | tasa /tasa/ | sa /sa/ | *isa /isa/ | mesa /mesa/ | sa /sa/ | tata /tata/ | ita /ita/ |
| שתיים | dusa /dusa/ | dua /dua/ | *duSa /duSa/ | dua /dua/ | dua /dua/ | tusha /tuʃa/ | drusa /ɖusa/ |
| שלוש | tau /tau/ | tlu /tlu/ | *telu /telu/ | tallu /talːu/ | klau /klau/ | turu /tuɾu/ | tjelu /tʲəlu/ |
| ארבע | paat /paːt/ | mpat /əmpat/ | *Sepat /səpat/ | appe /apːe/ | pāt /paːt/ | shpat /ʃpat/ | sepatj /səpatʲ/ |
| חמש | hima /hima/ | lima /lima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /rima/ | lima /lima/ |
| מאה | saba /saba/ | ratus /ratus/ | *RaCus /RaCus/ | sangatus /saŋatus/ | — | shaba /ʃaba/ | taidai /taidai/ |
| שלום | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | — /—/ | salamaʼ maʼondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | — /—/ | ya /ja/ | masalu /masalu/ |
| תודה | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | — /—/ | kuruʼ sumangaʼ /kuruʔ sumaŋaʔ/ | — /—/ | mihu /mihu/ | masalu /masalu/ |
| טוב | masial /masial/ | baik /baik/ | — /—/ | macoa /matʃoa/ | siam /siam/ | kapah /kapah/ | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ |
| חדש | bahlu /baɬu/ | — | *baqeRuh /baqeRuh/ | baru /baru/ | — | faqlhu /faqɬu/ | vaquan /vaquan/ |
| אדום | madanghas /madaŋhas/ | merah /merah/ | *ma-iRaq /ma-iRaq/ | mamea /mamea/ | mưriah /mɨriah/ | mashinaw /maʃinaw/ | qudjidjilj /quɟiɟiʎ/ |
| לבן | maduhlas /maduɬas/ | putih /putih/ | *ma-putiq /maputiq/ | mapute /mapute/ | patih /patih/ | mapuzi /mapuði/ | vuqavuqalj /vuqavuqaʎ/ |
| שחור | matahdung /matahduŋ/ | hitam /hitam/ | *qeCeŋeN /qeCeŋeN/ | malotong /malotoŋ/ | hitam /hitam/ | maqusum /maqusum/ | qucengecengel /qutsəŋətsəŋəl/ |
| ירוק | masanglav /masaŋlav/ | — | — | mekurarraq /mekurarːaʔ/ | — | madishlum /madiʃlum/ | liljuas /ɭiʎuas/ |
| כחול | masanglav /masaŋlav/ | — | — | magavu /maɡavu/ | — | madishlum /madiʃlum/ | cangiangia /tsaŋiaŋia/ |
| מחשב | tinnau /tinnau/ | — | — | komputer /komˈputər/ | — | tiannau /tiannau/ | tinnaw /tinnaw/ |
| תה | ucia /utsia/ | — | — | — | — | — | ucia /utsia/ |
| קפה | kapi /kapi/ | — | — | — | — | — | kuhi /kuhi/ |
| סוכר | kamasia /kamasia/ | — | — | golla /ɡolːa/ | — | — | ljualju /ʎuaʎu/ |
| תפוז | izuk /izuk/ | — | — | — | — | — | tjianes /tʲianəs/ |
עמוד 1/10
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap