ꕙꔤ
الفاي
عائلة نيجرية-كونغولية (فرع ماندي، غربي، فاي-كونو)
الفَاي (بالفاي: ꕙꔤ) لغةٌ من فرع الماندي الغربية ضمن أسرة النيجر-الكونغو، يتحدث بها نحو 104,000 إلى 120,000 شخص في ليبيريا وسيراليون. وتُكتب بالمقطعية الفائية، وهي من أوائل وأنجح نحو عشرين نظام كتابة أصيلًا نشأ في غرب أفريقيا خلال القرنين التاسع عشر والعشرين (إلى جانب البامومية والنكو والمندي كيكاكوي والباسا فاه)؛ أما الكتابات الأفريقية الأقدم مثل الجعزية والتيفيناغ فقد سبقتها في النشأة وما زالت مستعملة إلى اليوم. وقد ابتكر هذه المقطعية نحو عامَي 1832–1833 مؤمولو دووالو بوكيليه (Mɔmɔlu Duwalu Bukɛlɛ) — بعد رؤيا رآها في المنام حسب الروايات — بمعاونة عدد من رفاقه، في خِضمّ اتصالٍ تجاري أطلسي كثيف لكن بمنأى عن الحكم الاستعماري الأوروبي (إذ كانت ليبيريا مستوطنةً للأمريكيين الأفارقة المحرَّرين، ومستقلةً منذ عام 1847). ويعزو كثير من الباحثين نشأتها إلى الانتشار التحفيزي، أي أن فكرة الكتابة نفسها أوحى بها الاحتكاك بالحروف اللاتينية والعربية وربما بالكتابة الشيروكية، وإن كانت رموزها في معظمها أصيلة. ويقع الفاي في منطقة التماس بين لغات الماندي واللغات الأطلسية؛ وقد أُدرجت كتابتهم في معيار يونيكود 5.1 (Unicode 5.1) عام 2008 (النطاق U+A500–A63F).
أين تُستخدم؟
87 كلمة أساسية في الفاي
المصادر
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات ذات صلة: عائلة نيجرية-كونغولية (فرع ماندي، غربي، فاي-كونو)
| المعنى | الفاي | المانينكاكان كيتا | الخاسونكة | المانينكا الشرقية | البامبارا | الديولا | السوسو |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | ꕀ /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | yi /ji/ |
| نار | ꕚ /ta/ | tasuma /tasuma/ | ta /ta/ | ta /ta/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | te /te/ |
| شمس | ꔎꔒ /tele/ | tle /tle/ | tili /tili/ | tele /tele/ | tile /tile/ | tile /tile/ | soge /soɡe/ |
| قمر | ꕪꖃ /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | karo /karo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kike /kike/ |
| نجم | ꗋꗏ /tólò/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | dolo /dòlo/ | lolo /lolo/ | tunbi /tunbi/ |
| ليل | lifi /lifi/ | su /su/ | su /su/ | su /su/ | su /su/ | su /su/ | kɔɛ /kɔɛ/ |
| مطر | suna /suna/ | sanji /saɲɟi/ | — | sanji /sandʒi/ | sanji /ˈsandʒi/ | sanji /ˈsandʒi/ | tunɛ /tunɛ/ |
| ريح | ꔱꕩ /fija/ | fɔɲɔ /fɔɲɔ/ | — | fɔɲɔ /fɔɲɔ/ | fiɲɛ /fiɲɛ/ | fɔɲɔ /fɔɲɔ/ | foye /foje/ |
| حجر | ꔖꘋ /sɛŋ/ | — | — | kaba /kaba/ | kaba /kaba/ | kabakuru /kabakuru/ | gɛmɛ /ɡɛmɛ/ |
| جبل | ꗛꖻ /koõ/ | — | — | kɔnkɛ /kɔŋkɛ/ | kulu /kulu/ | kulu /kulu/ | geya /ɡeja/ |
| بحر | ꗛꔤ /koi/ | — | — | kɔɔji /kɔːdʒi/ | kɔgɔji /kɔɡɔdʒi/ | kɔgɔji /kɔɡɔdʒi/ | baa /baː/ |
| أم | ꕒ /ɓa/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | nga /ŋɡa/ |
| أب | ꕘ /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | baba /baba/ |
| بنت | ꔔꘋ ꖷꖬꕮ /dɛ̃ musuma/ | — | — | denmuso /dɛnmuso/ | denmuso /dɛnmuso/ | denmuso /denmuso/ | di ginɛ /di ɡinɛ/ |
| أنا | ꘋ /ŋ̀/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /nè/ | n /ŋ́/ | n /n/ |
| أنت | ꔤ /ì/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /í/ | i /í/ | i /i/ |
| نحن | ꖷ /mù/ | an /án/ | an /an/ | an /an/ | an /án/ | an /án/ | won / muxu /wɔn / muxu/ |
| اسم | ꕿꘌ /tɔ́ː/ | tɔɔ /tɔː/ | toxo /toxo/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔgɔ /tɔ̀ɡɔ/ | tɔgɔ /tɔ́ɡɔ/ | xili /xili/ |
| شخص | ꗞ /mo/ | — | — | mɔɔ /mɔː/ | mɔgɔ /mɔ̀ɡɔ/ | mɔgɔ /mɔ̀ɡɔ/ | mixi /mixi/ |
| رأس | ꖴꘋ /kuŋ/ | — | — | kun /kũ/ | kun /kun/ | kunkolo /kunkolo/ | xunyi /xuɲi/ |
| عين | ꕰ /ɲa/ | ña /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ | ɲɛ /ɲɛ/ | ya /ja/ |
| أذن | ꕿꖃ /tɔlɔ/ | tulo /tulo/ | tulu /tulu/ | tolo /tolo/ | tulo /tulo/ | tulo /tulo/ | tuli /tuli/ |
| فم | ꕞ /la/ | — | da /da/ | da /da/ | da /da/ | da /da/ | dɛ /dɛ/ |
| سن | ɲiŋ /ɲiŋ/ | ɲin /ɲĩ/ | ɲin /ɲĩ/ | ɲin /ɲĩ/ | ɲin /ɲĩ/ | ɲin /ɲĩ/ | ɲinyi /ɲiɲi/ |
| لسان | nɛ /nɛ/ | nɛn /nɛn/ | nɛn /nɛn/ | nɛn /nɛn/ | nɛn /nɛn/ | nɛn /nɛn/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ |
| يد | ꗃꗏ /ɓolo/ | bolo /bolo/ | bulu /bulu/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | belexɛ /belexɛ/ |
| قدم | ꔞꘋ /keŋ/ | — | sin /sin/ | sen /sen/ | sen /sèn/ | sen /sen/ | sanyi /saɲi/ |
| قلب | ꔖꕇ /sɛni/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | jusu /dʒusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | bɔɲɛ /bɔɲɛ/ |
| عظم | kuru /kuru/ | kulu /kulu/ | xulu /xulu/ | kolo /kolo/ | kolo /kolo/ | kolo /kolo/ | xɔri /xɔri/ |
| دم | wuli /wuli/ | joli /dʒoli/ | jelu /dʒelu/ | jeli /dʒeli/ | joli /dʒoli/ | joli /dʒoli/ | wuli /wuli/ |
| حب | ꔷꕩ /lija/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanin /kanĩ/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | xanunteya /xanunteja/ |
| شجرة | ꗛꘋ /kɔŋ/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | jiri /dʒiri/ | yiri /jiri/ | wuri /wuɾi/ |
| كلب | ꖙꖨ /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | barɛ /baɾɛ/ |
| قطة | ꖷꖬ /musu/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ | jakuma /dʒakuma/ | ɲaari /ɲaːri/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ | nyɛɛsu /ɲɛːsu/ |
| سمكة | nyɛ /ɲɛ/ | jɛgɛ /dʒɛɡɛ/ | ɲege /ɲeɡe/ | jɛɛ /dʒɛː/ | jɛgɛ /dʒɛɡɛ/ | jɛgɛ /dʒɛɡɛ/ | yɛxɛ /jɛxɛ/ |
| طائر | ꖏꔕ /kɔndɛ/ | kɔnɔ /kɔnɔ/ | — | kɔnɔ /kɔnɔ/ | kɔnɔ /kɔnɔ/ | kɔnɔ /kɔnɔ/ | xɔni /xɔni/ |
| بيضة | ꔞꔤ /kɛi/ | — | — | kili /kili/ | shɛfan /ʃɛfã/ | sisɛfan /sisɛfã/ | xɛlɛ /xɛlɛ/ |
| حصان | ꖇ /sɔ/ | — | — | so /so/ | so /so/ | so /so/ | soo /soː/ |
| بيت | ꖴꖕ /kuu/ | so /so/ | so /so/ | bon /bon/ | so /so/ | so /so/ | banxi /banxi/ |
| حليب | ꖬꖬ /susu/ | nɔnɔ /nɔnɔ/ | nɔnɔ /nɔnɔ/ | nɔnɔ /nɔnɔ/ | nɔnɔ /nɔnɔ/ | nɔnɔ /nɔnɔ/ | xiɲɛ /xiɲɛ/ |
| عسل | ꖴꖷ /kumu/ | — | — | li /li/ | di /di/ | li /li/ | kumi /kumi/ |
| ملح | ꖏ /kɔ/ | kɔgɔ /kɔɡɔ/ | kɔgɔ /kɔɡɔ/ | kɔɔ /kɔː/ | kɔgɔ /kɔɡɔ/ | kɔgɔ /kɔɡɔ/ | fɔxɛ /fɔxɛ/ |
| نبيذ | ꔠꔪ ꗬ /ɡɛpi kpɛ/ | ɛrɛsɛnji /ɛrɛsɛndʒi/ | — | — | diwɛn /diwɛn/ | divɛn /divɛ̃/ | wɛni /wɛni/ |
| حديد | ꖴꖫ /kundu/ | neke /neke/ | nege /neɡe/ | nɛɛ /nɛː/ | nɛgɛ /nɛɡɛ/ | nɛgɛ /nɛɡɛ/ | wure /wuɾe/ |
| كتاب | ꕺꖃ /kpɔlɔ/ | — | — | gbafe /ɡbafe/ | gafe /ɡafe/ | gafe /ɡafe/ | buki /buki/ |
| أكل | ꗏꘋ /lɔŋ/ | don /don/ | domu /domu/ | domun /domũ/ | dun /dũ/ | dun /dun/ | don /don/ |
| شرب | ꕆ /mi/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ |
| نام | ꕃ /ki/ | — | — | sunɔɔ /sunɔː/ | sunɔgɔ /sunɔɡɔ/ | sunɔgɔ /sunɔɡɔ/ | xi /xi/ |
| واحد | ꗏꗒ /lɔnɗɔ/ | kelen /kelen/ | kilin /kilin/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | keren /keɾen/ |
| اثنان | ꗱꘌꕟ /fèːrà/ | fila /fila/ | fula /fula/ | fila /fila/ | fila /fìla/ | fila /fìla/ | firin /firin/ |
| ثلاثة | ꕢꕔ /sakpa/ | saba /saba/ | saba /saba/ | saba /saba/ | saba /saba/ | saba /saba/ | sakhan /saxan/ |
| أربعة | naani /naːni/ | naani /naːni/ | naani /naːni/ | naani /naːni/ | naani /naːni/ | naani /naːni/ | naani /naːni/ |
| خمسة | sóólu /soːlu/ | loolu /lóːlu/ | luulu /luːlu/ | loolu /loːlu/ | duuru /duːru/ | duuru /dúːru/ | suuli /suːli/ |
| مئة | ꖽꗒ /hɔnɗɔ/ | — | keme /keme/ | kɛmɛ /kɛmɛ/ | kɛmɛ /kɛmɛ/ | kɛmɛ /kɛ̀mɛ́/ | kɛmɛ /kɛmɛ/ |
| مرحبا | ꘋꕯ ꖬꕎ ꘃꗡ ꗪ ꔤ ꕮ /ŋna suwa kɛɛ ɓɛ i ma/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni sogoma /i ni soɡoma/ | i ni se /i ni se/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ | i ni sɔgɔma /i ni sɔɡɔma/ | inu uxara /inu uxaɾa/ |
| شكرا | ꔤ ꕒꔤꕪ /i ɓaika/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ | i ni ce /i ni tʃe/ | inu wali /inu wali/ |
| جيد | ꕈ /ɲi/ | ñuman /ɲuman/ | nyi /ɲi/ | ka ɲi /ka ɲi/ | ka ɲi /ka ɲi/ | ɲuman /ɲuman/ | fanyi /faɲi/ |
| جديد | ꕯꕮ /nama/ | — | — | kuda /kuda/ | kura /kura/ | kura /kura/ | nɛɛnɛ /nɛːnɛ/ |
| أحمر | kpou /kpou/ | bilen /bileɲ/ | wuleŋ /wuleŋ/ | wulen /wulen/ | bilen /bilen/ | bilen /bilen/ | gbeeli /ɡbeːli/ |
| أبيض | ꗬ /kpɛ/ | — | — | gbɛ /ɡbɛ/ | jɛ /dʒɛ/ | gwɛ /ɡwɛ/ | fiixɛ /fiːxɛ/ |
| أسود | ꔱꘋ /fiŋ/ | — | — | fin /fin/ | fin /fin/ | fin /fin/ | fɔɔrɛ /fɔːɾɛ/ |
| أزرق | dsiron /dʒiron/ | — | — | — | bulaman /bulaman/ | bulaman /bulaman/ | — |
افتح الخريطة التفاعلية: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.
من إعداد Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · الصفحة الرئيسية LangMap