Woleaian
Woleaiano
Austronesia (Micronesian)
El woleaiano es una lengua chuukica nuclear de la rama oceánica de la familia austronesia, hablada en Woleai, Eauripik, Faraulep, Ifalik, Elato y Lamotrek, en el estado de Yap de los Estados Federados de Micronesia, y en comunidades de la diáspora. Trabajos de campo recientes estiman entre 3000 y 6000 hablantes y describen seis variedades estrechamente emparentadas asociadas a cada atolón. La transmisión sigue siendo fuerte en las islas exteriores, donde los niños lo aprenden como primera lengua y es el idioma principal en la mayoría de los ámbitos cotidianos, por lo que estudios recientes no lo clasifican como amenazado. Posee un rico sistema vocálico, clasificadores numerales y posesivos, y un orden flexible pero predominantemente agente–verbo–paciente. La escritura moderna emplea ortografías latinas; un silabario autóctono antes usado sobre todo para decoración y rituales casi había desaparecido a finales del siglo XX.
Dónde se habla
87 palabras esenciales en woleaiano
Fuentes
- Sohn, Ho-min & Anthony F. Tawerilmang (1976) Woleaian-English Dictionary, University of Hawaii Press (scholarspace 10125/62920); Bender et al. (2003) Proto-Micronesian Reconstructions (ABVD 347)
Palabras comparadas
Comparación con otras lenguas de la misma clasificación: Austronesia (Micronesian)
| Significado | Woleaiano | Chuuk | Yapeano | Kiribatiano | Samoano | Tuvaluano | Tongano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | shal /ʃalʉ/ | kkónik /kːonik/ | raen /raen/ | ran /ɾan/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fuego | yaf /jaːfi/ | ekkei /ekːei/ | nifiy /nifij/ | ai /ai/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| Sol | yal /jal/ | akkar /akːaɾ/ | yalʼ /jalʼ/ | taai /taːi/ | lā /laː/ | laa /laː/ | laʻā /laʔaː/ |
| Luna | meram /meɻame/ | maram /maɾam/ | pul /pul/ | namwakaina /namʷakaina/ | māsina /maːsina/ | masina /masina/ | māhina /maːhina/ |
| Estrella | fius /fʉːs/ | fúú /fɨː/ | tʼuuf /tʼuːf/ | itoi /iˈtoi/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Noche | bong /boːŋi/ | pwiin /pʷiːn/ | neapʼ /nɛapʼ/ | bong /boŋ/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ |
| Lluvia | ut /uːte/ | wúút /wɨːt/ | nʼuw /nʔuw/ | karau /kaˈɾau/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ʻuha /ʔuha/ |
| Viento | yang /jaːŋi/ | eng /eŋ/ | nifeng /nifɛŋ/ | ang /aŋ/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ |
| Tierra | bbel /bːəlʉ/ | pwpwún /pʷːɨn/ | buutʼ /buːtʼ/ | tano /tano/ | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ |
| Piedra | faiu /faːʉ/ | faaw /faːw/ | malaang /malaːŋ/ | atibu /aˈsibu/ | maʻa /maʔa/ | fatu /fatu/ | maka /maka/ |
| Montaña | taiit /taiːt/ | chuuk /tʃuːk/ | burey /burej/ | maunga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ | moʻunga /moʔuŋa/ |
| Mar | metaw /metaw/ | sáát /saːt/ | madaay /madaːj/ | marawa /maɾawa/ | sami /sami/ | tai /tai/ | tahi /tahi/ |
| Madre | sila /sila/ | iin /iːn/ | chitiningin /tʃitiniŋin/ | tina /ˈsina/ | tinā /tinaː/ | maatua /maːtua/ | faʻē /faʔeː/ |
| Padre | tema /tema/ | saam /saːm/ | chiitamoog /tʃiːtamoːɡ/ | tama /tama/ | tamā /tamaː/ | tamana /tamana/ | tamai /tamai/ |
| Yo | gaang /ɡaːŋ/ | ngang /ŋaŋ/ | gaeg /ɡaːɡ/ | ngai /ŋai/ | aʻu /aʔu/ | au /au/ | au /au/ |
| Tú | geel /ɡeːle/ | en /en/ | guur /ɡuːr/ | ngkoe /ŋkoe/ | ʻoe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Nosotros | giish / gaamam /ɡiːʃ / ɡaːmam/ | kich / áám /kitʃ / aːm/ | gadaed / gamaed /ɡadɛːd / ɡamɛːd/ | ngaira /ŋaira/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | kitautolu / kimautolu /kitautolu / kimautolu/ |
| Nombre | it /iːt/ | iit /iːt/ | fithingan /fiθiŋan/ | ara /ˈara/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| Persona | yaremat /jaɻemat/ | aramas /aramas/ | girdiʼ /ɡirdiːʔ/ | aomata /aomata/ | tagata /taŋata/ | tino /tino/ | tangata /taŋata/ |
| Cabeza | shimw /ʃimʷ/ | mékúr /məkɨɾ/ | lolug /loluɡ/ | atu /ˈatu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ʻulu /ʔulu/ |
| Ojo | mat /maːte/ | maas /maːs/ | miit /miːt/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Oreja | taling /taliŋa/ | sening /seniŋ/ | teel /teːl/ | taninga /taniŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | telinga /teliŋa/ |
| Nariz | boot /boːti/ | pwéét /pʷeːt/ | pʼeethunguun /pʼeːθuŋuːn/ | bwairi /bʷairi/ | isu /isu/ | isu /isu/ | ihu /ihu/ |
| Boca | yaw /jaw/ | aaw /aːw/ | lʼugun /lʼuɡun/ | — | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | ngutu /ŋutu/ |
| Diente | ngi /ŋiː/ | nii /niː/ | nguwol /ŋuwoːl/ | wi /wi/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ |
| Lengua | lew /leːwe/ | chénnaaw /tʃenːaːw/ | balwoth /balwoθ/ | newe /newe/ | laulaufaiva /laulaufaiva/ | alelo /alelo/ | ʻelelo /ʔelelo/ |
| Mano | paiu /paːʉ/ | paaw /paːw/ | paʼ /paʔ/ | bai /bai/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /nima/ |
| Pie | peshe /peʃe/ | peche /petʃe/ | ay /ʔaːj/ | wae /wae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vaʻe /vaʔe/ |
| Corazón | bun /buno/ | letip /letip/ | gam /ɡam/ | nano /nano/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ |
| Hueso | shiu /ʃiu/ | chuu /tʃɨː/ | yil /jil/ | ri /ri/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | hui /hui/ |
| Sangre | cha /tʃa/ | chcha /tʃːa/ | rachaʼ /ratʃaʔ/ | rara /ɾaɾa/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ |
| Caca | pag /paɡ/ | — /—/ | taer /taːr/ | butae /butae/ | tae /tae/ | tae /tae/ | taʻe /taʔe/ |
| Amor | ffageo /fːaɡœː/ | tóng /təŋ/ | tʼuf /tʼuf/ | tangira /taŋiɾa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| Árbol | ira /iɻa/ | irá /iɾaː/ | gekʼiy /ɡekʔij/ | kai /kai/ | laʻau /laʔau/ | laakau /laːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| Perro | gelaag /ɡelaːɡu/ | konak /konak/ | pilis /pilis/ | kamea /kamea/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kulī /kuliː/ |
| Gato | gaatu /ɡaːtu/ | kkááset /kːaːset/ | katuu /katuː/ | katama /katama/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ |
| Pez | ig /iːɡe/ | iik /iːk/ | nig /niːɡ/ | ika /ˈika/ | iʻa /iʔa/ | ika /ika/ | ika /ika/ |
| Pájaro | mal /malʉ/ | machang /matʃaŋ/ | archeʼ /ʔartʃəʔ/ | mannikiba /mannikiba/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manupuna /manupuna/ |
| Mariposa | libegibeg /libeɡibeɡ/ | nipwisipwis /nipʷisipʷis/ | taloolbëy /taloːlbəj/ | bwebwe /bʷebʷe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ |
| Huevo | siugiun /sʉɡʉn/ | sókkun /səkːun/ | faak /faːk/ | bunnimoa /bunːiˈmoa/ | fuamoa /fuamoa/ | fuamoa /fuamoa/ | foʻi moa /foʔi moa/ |
| Caballo | yoas /jɒs/ | arus /arus/ | os /ʔoːs/ | aoti /aosi/ | solofanua /solofanua/ | solofanua /solofanua/ | hoosi /hoːsi/ |
| Casa | imw /iːmʷe/ | iimw /iːmʷ/ | naʼun /naʔun/ | auti /ˈausi/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| Leche | milik /milik/ | milik /milik/ | milik /milik/ | miriki /miɾiki/ | susu /susu/ | susu /susu/ | huʻakau /huʔakau/ |
| Sal | gasiiga /ɡasiːɡa/ | sóón /səːn/ | sool /soːl/ | taoro /taoro/ | masima /masima/ | masima /masima/ | māsima /maːsima/ |
| Vino | waain /waːine/ | wain /wain/ | wayin /wajin/ | wain /wain/ | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ | uaine /uaine/ |
| Arroz | peraas /peɻaːs/ | rais /ɾais/ | koomëy /koːməj/ | raiti /ɾaisi/ | alaisa /alaisa/ | laisi /laisi/ | laise /laise/ |
| Hierro | paarang /paːɻaŋ/ | mecha /metʃa/ | waasëy /waːsəj/ | biti /ˈpisi/ | uʻamea /uʔamea/ | fiti /fiti/ | ukamea /ukamea/ |
| Libro | baabiyor /baːbijoɻ/ | puk /puk/ | baabiyor /baːbijor/ | boki /ˈboki/ | tusi /tusi/ | tusi /tusi/ | tohi /tohi/ |
| Comer | mwongo /mʷoŋo/ | mwéngé /mʷeŋːe/ | kay /kaj/ | amwarake /amʷaɾake/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Beber | iul /ʉlʉ/ | wún /wɨn/ | unum /unum/ | nima /nima/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Uno | yeta /jeta/ | éét /eːt/ | reb /reb/ | teuana /teuana/ | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ |
| Dos | riuwa /ɻʉwa/ | rúúw /rɨːw/ | lʼagruw /laʔɡruw/ | uoua /uˈoua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | ua /ua/ |
| Tres | yeli /jeli/ | wúnú /wɨnɨ/ | dalip /daliːp/ | tenua /teˈnua/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ |
| Cuatro | fangi /faŋi/ | fáán /faːn/ | aningeg /ʔaniŋeːɡ/ | aua /aua/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ |
| Cinco | lima /lima/ | niim /niːm/ | lalʼ /laːlʼ/ | nimaua /nimaua/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /nima/ |
| Hola | faiisho /faiːʃo/ | ráán annim /raːn annim/ | mogethin /moɡetʰin/ | mauri /mauɾi/ | talofa /talofa/ | taalofa /taːlofa/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| Gracias | — /—/ | kinisou /kinisou/ | kammagar /kamːaɡar/ | ko rabwa /ko ɾabʷa/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːloː/ |
| Bueno | gach /ɡatʃʉ/ | mwirinné /mʷirinːe/ | feelʼ /feːlʼ/ | raoiroi /ɾaoiɾoi/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | lelei /lelei/ |
| Nuevo | feo /fœː/ | ffé /fːe/ | beʼech /beʔetʃ/ | bou /bou/ | fou /fou/ | fou /fou/ | foʻou /foʔou/ |
| Rojo | cha /tʃa/ | par /par/ | roowroow /roːwroːw/ | uraura /uɾaˈuɾa/ | mūmū /muːmuː/ | kula /kula/ | kulokula /kulokula/ |
| Blanco | besh /beʃe/ | pwechepwech /pʷetʃepʷetʃ/ | wechwech /wetʃwetʃ/ | mainaina /mainaina/ | paʻepaʻe /paʔepaʔe/ | kena /kena/ | hinehina /hinehina/ |
| Negro | chochoal /tʃotʃɒl/ | chochol /tʃotʃol/ | talumor /talumor/ | roro /ɾoɾo/ | uliuli /uliuli/ | uli /uli/ | ʻuliʻuli /ʔuliʔuli/ |
| Verde | gaaraweraw /ɡaːɻaweɻaw/ | araw /araw/ | giriin /ɡiriːn/ | mawawa /mawawa/ | lanumeamata /lanumeamata/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ | lanu mata /lanu mata/ |
| Azul | gaaraweraw /ɡaːɻaweɻaw/ | araw /araw/ | yarraq /jarːaʔ/ | mawawa /mawawa/ | lanumoana /lanumoana/ | lanu moana /lanu moana/ | lanu moana /lanu moana/ |
| Té | tti /tːi/ | ttii /tːiː/ | tiy /tij/ | ii /iː/ | tī /tiː/ | tī /tiː/ | tī /tiː/ |
| Café | koofi /koːfi/ | kofi /kofi/ | koofiy /koːfij/ | kobe /kobe/ | kofe /kofe/ | kofe /kofe/ | kofi /kofi/ |
| Naranja | gurugur /ɡuɻuɡuɻu/ | kurukur /kuɾukuɾ/ | goeluugaaw /ɡøluːɡaːw/ | aoranti /aoɾansi/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ |
Abrir el mapa interactivo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.
Creado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Inicio de LangMap