Akhazà
الآخا
الصينية-التبتية (لولوية، هاني)
الأخا لغة صينية-تبتية لولوية (فرع يي) يُتحدَّث بها على امتداد الحدود الجبلية في يوننان (الصين)، وولاية شان في ميانمار، وشمال تايلاند (تشيانغ راي، تشيانغ ماي)، ولاوس، وفيتنام. وثيقة الصلة بلغة الهاني في يوننان؛ وتشكّلان معًا مجموعة الهاني-أخا. لها ثلاث نغمات تمييزية، وترتيب كلمات فاعل-مفعول-فعل (SOV)، وأدوات غنية تأتي في نهاية الفعل. يشتهر مجتمع الأخا بـ«طريق الأخا» (Akha Way) في الأنساب الجدّية، الذي يُنشَد كسلسلة تمتدّ إلى أكثر من ستين جيلًا.
أين تُستخدم؟
87 كلمة أساسية في الآخا
المصادر
- Akha Bible (Baptist orthography), bible.com version 1722; Inga-Lill Hansson 1989, Akha phonology/lexicon (via STEDT, "Hansson 89 AHKP"); James A. Matisoff 1972/1974 Akha data (via STEDT)
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات ذات صلة: الصينية-التبتية (لولوية، هاني)
| المعنى | الآخا | الهانية | اليي | لغة زايوا | اللومية | تبتية | الجينوية |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | i cuq /i˥tɕṵ˨˩/ | wulquvq /u˥˥tɕʰu˧˩/ | ꒉ /ʑɿ˧˧/ | wuì /ʋui˥˩/ | ཆུ་ /tɕʰu˥/ | ཆུ /tɕʰu˥/ | ji31tʃho55 /ji˧˩tʃʰo˥˥/ |
| نار | mi dza /mi˨˩dza˨˩/ | miqzaq /mi˧˩dza˧˩/ | ꃆꄔ /mu˨˩tu˥/ | myi /mji˨˩/ | མེ་ /me˥/ | མེ /me˩˧/ | mi33 /mi˧˧/ |
| شمس | nah ma /nɔ˥ma˧/ | naolma /nɔ˥˥ma˧˧/ | ꉘꁮ /ho˧˧bu˧˧/ | buì /pui˥˩/ | ཉི་མ་ /ɲi˥ma˩/ | ཉི་མ /ɲima/ | ȵɔ35 /ɲɔ˧˥/ |
| قمر | ba la /ba˧la˧/ | bala /ba˧˧la˧˧/ | ꆪ /ɬɯ˨˩/ | lhamó /lŏ̱˥˥mo˥˥/ | ཟླ་བ་ /dawa˩/ | ཟླ་བ /tawa˩˧/ | pu33ɬa44 /pu˧˧ɬa˦˦/ |
| نجم | aqgeu /a˨˩ɡɯ˥/ | aqgeel /a˧˩ɡɯ˥˥/ | ꃅꏸ /mu˧˧tɕɿ˧˧/ | kyoi /kjoi˥˥/ | སྐར་མ /karma˥/ | སྐར་མ /karma˥/ | pu33ke33 /pu˧˧ke˧˧/ |
| ليل | uchi /u˧tɕi˧/ | aoqqivq /ɔ˧˩tɕi˧˩/ | ꃅꌋ /mu˧˧si˧˧/ | myinle /mjin˥˥le˨˩/ | མཚན་མོ /tsʰemːu˥/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃˥mo˥/ | mi33tɕhø33 /mi˧˧tɕʰø˧˧/ |
| مطر | u yeh /u˨˩jɛ˥/ | aoqsseil /ɔ˧˩ze˥˥/ | ꂷꉐ /ma˧˧ha˧˧/ | mau /mau˨˩/ | — | ཆར་པ /tɕʰaː˥pa˥/ | mi31tha55 /mi˧˩tʰa˥˥/ |
| ثلج | ngeh /ŋɛ˥/ | haqju /xa˧˩dʑu˧˧/ | ꃰ /vo˧˧/ | kyoq /kjoʔ˨˩/ | ཁ་བ /kʰawa˥/ | ཁ་བ /kʰawa˥/ | njɛ33ji44 /ɲɛ˧˧ji˦˦/ |
| ريح | ja leh /dʑa˨˩lɛ˥/ | jaqleil /dʑa˧˩le˥˥/ | ꃅꆳ /mu˧˧ɬɿ˧˧/ | laì /lai˥˩/ | — | རླུང /luŋ˥/ | li31phjɐ33 /li˧˩pʰjɐ˧˧/ |
| تراب | mi /mi˥/ | mil caq /mi˥˥tsʰa˧˩/ | ꊖ /tsa˧˧/ | myi-tse /mji˥˥tse̱˨˩/ | ས /sa˥/ | ས /sa˥/ | mi31tsha33 /mi˧˩tsʰa˧˧/ |
| حجر | ka lo /kʰa˨˩lo˧/ | haqluv /xa˧˩lu˧˧/ | ꇓ /lu˧˧/ | luqgok /luʔ˨˩kok˨˩/ | རྡོ་ /do˥/ | རྡོ /to˩˧/ | lo42mɔ44 /lo˦˨mɔ˦˦/ |
| جبل | gaw jaw /ɡɔ˨˩dʑɔ˨˩/ | haolgaoq /xɔ˥˥ɡɔ˧˩/ | ꁧ /bo˧˧/ | bùm /pum˥˩/ | — | རི /ri˩˧/ | ɣɯ31tha55 /ɣɯ˧˩tʰa˥˥/ |
| بحر | i ma laq shaq /i˨˩ma˧la̰˧ʃa̰˧/ | lao'laoma /lɔ˧˧lɔ˧˧ma˧˧/ | — | — | — | རྒྱ་མཚོ /tʃatsʰo˩˧/ | lɐ31mɔ33 /lɐ˧˩mɔ˧˧/ |
| أم | a ma /a˧ma˧/ | aqma /a˧˩ma˧˧/ | ꀉꂿ /a˧˦mo˧˧/ | înu /i˥˥nu˨˩/ | ཨ་མ་ /ʔama˩/ | ཨ་མ /ama˥/ | a33mɔ44 /a˧˧mɔ˦˦/ |
| أب | a da /a˧da˧/ | aqda /a˧˩da˧˧/ | ꀉꄉ /a˧˦ta˧˧/ | îwa /i˥˥va˨˩/ | ཨ་པ་ /ʔapa˩/ | ཨ་ཕ /apʰa˥/ | a33pu33 /a˧˧pu˧˧/ |
| بنت | a boo /a˨˩bu˥/ | ssaqmiq /za˧˩mi˧˩/ | ꀋꃋ /a˨˩mɿ˧˧/ | myiwe zo /mji˨˩ve˨˩tso˨˩/ | — | བུ་མོ /pʰumo˥/ | zɔ33mi33 /zɔ˧˧mi˧˧/ |
| أنا | nga /ŋa˧/ | ngal /ŋa˥˥/ | ꉢ /ŋa˧˧/ | ngò /ŋo˥˩/ | ང /ŋa˩/ | ང /ŋa˩˨/ | ŋɔ31 /ŋɔ˧˩/ |
| أنت | naw /nɔ˧/ | nol /no˥˥/ | ꆏ /nɯ˧˧/ | nang /naŋ˥˥/ | ཁྱོད /kʰjø˥/ | ཁྱོད /cʰøː˥/ | nɐ31 /nɐ˧˩/ |
| نحن | aduma / ngama /a˨˩du˧ma̰˨˩ / ŋa˧ma̰˨˩/ | ngaldu / ngalya /ŋa˥˥du˧˧ / ŋa˥˥ja˧˧/ | ꉪꊇ /ŋo˨˩ɣo˧˦/ | nga-nhung / ngamoq /ŋa˥˥n̥uŋ˥˥ / ŋa˥˥moʔ˥˥/ | — /—/ | ང་ཚོ /ŋa˩˧tsʰo˥/ | a33ŋ̊o33 / ŋa33jo31 /a˧˧ŋ̊o˧˧ / ŋa˧˧jo˧˩/ |
| اسم | myah /mjaŋ˥/ | milq /mi˥˥/ | ꂓ /m̥i˧˧/ | myìng /mjiŋ˥˩/ | མིང /miŋ˩/ | མིང /miŋ˥/ | a33mi33 /a˧˧mi˧˧/ |
| شخص | tsaw /tsʰɔ˥/ | col /tsʰo˥˥/ | ꊿ /tsʰo˧˧/ | byù /pju˥˩/ | — | མི /mi/ | tshɐ35 /tsʰɐ˧˥/ |
| رأس | u du /u˨˩du˨˩/ | wuqduq /u˧˩du˧˩/ | ꀂꏾ /i˧˧tɕʰi˧˧/ | ulhum /u˨˩lu̱m˨˩/ | — | མགོ /ko˩˧/ | vu33khɛ33 /vu˧˧kʰɛ˧˧/ |
| عين | myaq /mja̰˧/ | miav /mja˧˧/ | ꑓ /ɲɔ˧˧/ | myoq /mjoʔ˨˩/ | མིག་ /mik˥/ | མིག /mik˩˧/ | mja42tsi44 /mja˦˨tsi˦˦/ |
| أذن | na baw /na˨˩bɔ˥/ | naqbol /na˧˩bo˥˥/ | ꅻ /n̥ɯ˨˩/ | nophyo /no˨˩pʰjo˨˩/ | — | རྣ་བ /naba˥/ | na33kho55 /na˧˧kʰo˥˥/ |
| أنف | na meh /na˥mɤ˥/ | nalmeil /na˥˥me˥˥/ | ꅲ /n̥a˧˧/ | no /no˥˩/ | — | སྣ /na˥/ | nɔ33to44 /nɔ˧˧to˦˦/ |
| فم | ka meh /kʰa˨˩mɤ˧/ | meiqbaoq /me˧˩bɔ˧˩/ | ꈂꀸ /kʰa˨˩pʰi˥/ | nhut /nu̱t˥˥/ | — | ཁ /kʰa˥/ | mø33mø33 /mø˧˧mø˧˧/ |
| سن | seu /sɤ˨˩/ | seq /sɤ˧˩/ | ꎐꂷ /dʐɿ˧˧ma˧˧/ | zuì /tsui˥˩/ | སོ /so˥/ | སོ /so˥/ | a33tʃɯ33 /a˧˧tʃɯ˧˧/ |
| لسان | mela /mela˥/ | lalma /la˥˥ma˧˧/ | ꉐꆂ /ha˧˧nɛ˧˧/ | sho /ʃo˥˩/ | ལྕེ /tɕila˥/ | ལྕེ /tɕe˥/ | mø33khɹa33 /mø˧˧kʰɹa˧˧/ |
| يد | la pa /la˧pa˧/ | aqlavq /a˧˩la˧˩/ | ꇇ /lo˥/ | loq /loʔ˨˩/ | ལག་པ་ /lakpa˩/ | ལག་པ /lakpa˩˧/ | la33pu33 /la˧˧pu˧˧/ |
| قدم | a kui /a˨˩kʰɯ˥/ | aqkeel /a˧˩kʰɯ˥˥/ | ꏸꑭ /tɕɿ˧˧ɕɿ˧˧/ | hkyî /kʰji˥˩/ | རྐང་པ /kaŋpa˥/ | རྐང་པ /kaŋ˥pa˥/ | ʃɔ33khi33 /ʃɔ˧˧kʰi˧˧/ |
| قلب | nui ma /ne˧ma˧/ | neema /nɯ˧˧ma˧˧/ | ꉌꂵ /hɛ˧˧ma˥/ | nhiklhum /ni̱k˥˥lu̱m˨˩/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | pe33sɯ33 /pe˧˧sɯ˧˧/ |
| عظم | sha ye /ʃa˧je˧/ | saqyyuq /sa˧˩jø˧˩/ | ꃷꅍ /vu˨˩du˧˧/ | showui /ʃŏ˨˩ʋui˨˩/ | རུས་པ /ryːpa˥/ | རུས་པ /rypa˩˧/ | — /—/ |
| دم | shi /ʃi˥/ | sivq /si˧˩/ | ꌦ /sɿ˧˧/ | sui /sui˨˩/ | ཁྲག /tʰak˥/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ˥˧/ | a33ɕi44 /a˧˧ɕi˦˦/ |
| حب | gaq /ɡaʔ˧/ | gaq /ɡa˧˩/ | ꉂ /ŋɡu˧˧/ | chyit /tʃi̱t˥˥/ | — /—/ | དགའ་པོ /kapo˩˧/ | mo44e33 /mo˦˦e˧˧/ |
| شجرة | a baw /a˥bɔ˥/ | albol /a˥˥bo˥˥/ | ꌩꁧ /sɿ˧˧bo˧˧/ | sikgâm /sik˥˥kam˥˩/ | ཤིང་ /ɕiŋ˥/ | ཤིང་སྡོང་ /ɕiŋ˥toŋ˥/ | a33tsɯ33 /a˧˧tsɯ˧˧/ |
| كلب | a kui /a˨˩kʰɯ˨˩/ | aqkeeq /a˧˩kʰɯ˧˩/ | ꈌ /kʰɯ˧˧/ | hkuî /kʰui˨˩/ | ཁྱི་ /kʰi˥/ | ཁྱི /cʰi˥/ | khɯ33jo33 /kʰɯ˧˧jo˧˧/ |
| قطة | a mi /a˥mi˥/ | almil /a˥˥mi˥˥/ | ꀉꑐ /a˧˦ɲɛ˧˧/ | — /—/ | — /—/ | ཞི་མི /ɕimi˩˧/ | jɔ31mɛ44 /jɔ˧˩mɛ˦˦/ |
| سمكة | nghasha /ŋa˥ʃa˥/ | ngaqdeil /ŋa˧˩de˥˥/ | ꉛ /hɯ˧˧/ | ngozo /ŋŏ˨˩tso˨˩/ | ན /na˥/ | ཉ /ɲa˥/ | ŋɔ33 /ŋɔ˧˧/ |
| طائر | a ji /a˥dʑi˥/ | alzil /a˥˥dzi˥˥/ | — | nghoq /ŋo̱ʔ˥˥/ | — | བྱ /tʃʰa˩˧/ | ŋɑ33zɔ33 /ŋɑ˧˧zɔ˧˧/ |
| بيضة | uq /ṵ˧/ | alwuv /a˥˥u˧˧/ | ꏿ /tɕʰi˨˩/ | au /a˨˩u˥˥/ | — | སྒོ་ང /koŋa˩˧/ | ɑ33vu33 /ɑ˧˧vu˧˧/ |
| دب | ka hm /kʰa˨˩hm̩˥/ | haq'aol /xa˧˩ɔ˥˥/ | ꊈ /ɣo˧˧/ | wàm /vam˥˩/ | དོམ /dom˩/ | དོམ /tom˩˧/ | a33ø44 /a˧˧ø˦˦/ |
| حصان | maw /mɔ˨˩/ | moq /mo˧˩/ | ꃅ /mu˧˧/ | myang /mjaŋ˨˩/ | — | རྟ /ta˥/ | mjo33 /mjo˧˧/ |
| بيت | nyma /ɲma˧/ | laqhyul /la˧˩xø˥˥/ | ꑳ /ʑi˧˧/ | yhûm /ju̱m˥˩/ | ཁྱིམ་ /kʰim˥/ | ཁང་པ /kʰaŋpa˥/ | tso31 /tso˧˩/ |
| حليب | a coe /a˨˩tɕø˥/ | aqqul /a˧˩tɕʰu˥˥/ | — | naú /nau˥˥/ | — | འོ་མ /oma˥/ | mɛ44ji33 /mɛ˦˦ji˧˧/ |
| عسل | bya bya ui /bja˨˩bja˨˩ɯ˥/ | biaqeel /bja˧˩ɯ˥˥/ | ꐚꒉ /dʑi˧˧ʑɿ˧˧/ | — | — | སྦྲང་རྩི /ʈʂaŋ˩˧ tsi˥/ | — |
| نبيذ | a gaq dza ui /a˨˩ɡa̰˨˩dza˥ɯ˥/ | — | — | — | — | རྒུན་ཆང་ /kỹ˩˨tɕaŋ/ | — |
| حديد | shm /ʃm̩˥/ | saol /sɔ˥˥/ | — | shamtoq /ʃam˥˩to̱ʔ˥˥/ | — | ལྕགས /tɕaʔ˥˧/ | ɕɛ42 /ɕɛ˦˨/ |
| أكل | za /dza˧/ | zaq /dza˧˩/ | ꋠ /dzɯ˧˧/ | zo /tso˨˩/ | ཟ་ /sa˩/ | ཟ /sa˩˧/ | tsɔ33 /tsɔ˧˧/ |
| شرب | tu /tu˧/ | dol /do˥˥/ | ꅝ /ndo˧˧/ | shuq /ʃuʔ˥˥/ | འཐུང་ /tʰuŋ˩/ | འཐུང་ /tʰuŋ˥/ | tɐ42 /tɐ˦˨/ |
| نام | yuq /jṵ˨˩/ | yiuvq /ju˧˩/ | ꀀ /i˥/ | yhup /ju̱p˥˥/ | ཉལ་ /ɲal˩/ | ཉལ /ɲäː/ | ji44 /ji˦˦/ |
| واحد | ti /ti˧/ | qiq /tɕʰi˧˩/ | ꋍ /tsʰɿ˨˩/ | ra /ʒa˨˩/ | གཅིག་ /tɕik˥/ | གཅིག /tɕik˥/ | thi33 /tʰi˧˧/ |
| اثنان | nyi /ɲḭ˨˩/ | niq /ȵi˧˩/ | ꑍ /ɲi˨˩/ | í /i˥˥/ | གཉིས /ɲi˩/ | གཉིས /ɲiː˩˧/ | ni55 /ni˥˥/ |
| ثلاثة | sm /sm̩˥/ | saol /sɔ˥˥/ | ꌕ /sɔ˧˧/ | sum /sum˥˥/ | གསུམ /ʰsum˥/ | གསུམ /sum˥/ | sø33 /sø˧˧/ |
| أربعة | oe /ø˨˩/ | yuvq /ø˧˩/ | ꇖ /lɿ˧˧/ | myi /mji˨˩/ | བཞི /ʃi˩/ | བཞི /ʑi˩˧/ | li33 /li˧˧/ |
| خمسة | nga /ŋa˨˩/ | ngavq /ŋa˧˩/ | ꉬ /ŋɯ˧˧/ | ngo /ŋo˨˩/ | ལྔ /ʰŋa˥/ | ལྔ /ŋa˥/ | ŋɔ33 /ŋɔ˧˧/ |
| مئة | ya /ja˥/ | yal /ja˥˥/ | ꉐ /ha˧˧/ | rashô /ʒa˨˩ʃo˥˩/ | — | བརྒྱ /ca˩˧/ | ɕɔ33 /ɕɔ˧˧/ |
| مرحبا | u du la /u˧du˧la˧/ | niahuq mahuq /nia˧˧xu˧˩ ma˧˧xu˧˩/ | ꂿꎆꈐ /mo˧˧su˧˧kɤ˧˧/ | — /—/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ tele˩/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ telek˩˧/ | — /—/ |
| شكرا | gv ya /ɡɯ˧ja˧/ | gaq sai /ɡa˧˩ sai/ | ꈀꎭꀕ /kʰa˧˦ʂa˧˧ʂa˧˧/ | — /—/ | — /—/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe˥ tɕʰe˥/ | — /—/ |
| جيد | jau /tɕau˧/ | xa /xa˧˧/ | ꉾ /xɯ˧˧/ | ge /ke˥˩/ | ཡག་པོ་ /jakpo˩/ | ཡག་པོ /jakpo˩˧/ | mɯ33 /mɯ˧˧/ |
| جديد | shuiq /ʃɯ̰˨˩/ | siivq /sɿ˧˩/ | ꀊꏀ /a˧˧ʂɿ˥/ | asik /a˨˩sik˥˥/ | — | གསར་པ /saː˥pa˥/ | a33ɕi55 /a˧˧ɕi˥˥/ |
| أحمر | ne /ne˥/ | nil /ȵi˥˥/ | ꀊꅪ /a˧˧n̥i˧˧/ | ne /ne˥˩/ | དམར་པོ /mar˥pu˩/ | དམར་པོ /mar˥po˥/ | a33nɯ44 /a˧˧nɯ˦˦/ |
| أبيض | pyu /pʰju˥/ | piul /pʰju˥˥/ | ꀊꐎ /a˧˧tɕʰu˧˧/ | phju /pʰju˥˩/ | དཀར་པོ /kar˥pu˩/ | དཀར་པོ /kar˥ po˥/ | a33phɹo33 /a˧˧pʰɹo˧˧/ |
| أسود | naq /na̰˧/ | nav /na˧˧/ | ꀉꆈ /a˧˦nɔ˧˧/ | noq /noʔ˨˩/ | — | ནག་པོ /naʔpo˩˧/ | a33na42 /a˧˧na˦˨/ |
| أخضر | nyoe /ɲø˧/ | niul /ɲu˥˥/ | ꀈꆧ /a˥ɬo˨˩/ | nyuì /ŋjui˥˩/ | — | ལྗང་ཁུ /tɕəŋ˩˧ku˥/ | a33ny55 /a˧˧ny˥˥/ |
| أزرق | nyoe /ɲø˧/ | peel /pʰɯ˥˥/ | ꀊꃴ /a˧˧vu˥/ | nyuì /ŋjui˥˩/ | — | སྔོན་པོ /ŋom˥po˥/ | a33lɯ33 /a˧˧lɯ˧˧/ |
| 99 | gʼoe tse gʼoe /ɣø˨˩tsʰe˥ɣø˨˩/ | — | ꈬꊰꈬ /ɡu˧˧ tsʰi˧˧ ɡu˧˧/ | — | — | དགུ་བཅུ་གོ་དགུ /ku˥tɕu˥ ko˥ ku˥/ | — |
افتح الخريطة التفاعلية: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.
من إعداد Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · الصفحة الرئيسية LangMap