Lea faka-Tonga
טונגית
אוסטרונזית (פולינזית)
טונגית (lea fakatonga) היא שפה פולינזית מן הענף הטונגי (שפת אחות ללשון נִיוּאָפוֹאוּ שנכחדה), והיא השפה הרשמית של ממלכת טונגה (לצד האנגלית). דוברים אותה כ-187 אלף איש בטונגה, וכן קהילות פזורה בניו זילנד (~30 אלף), אוסטרליה (~25 אלף) וארצות הברית (~50 אלף, בעיקר ביוטה ובקליפורניה). טונגה בולטת כאחת המדינות הבודדות באוקיינוס השקט שמעולם לא נכבשו במלואן: אף שהייתה תחת חסות בריטית בין 1900 ל-1970, היא שמרה על המלוכה שלה ומעולם לא חוותה התיישבות אירופית בהיקף שהיה בהוואי או בניו זילנד. מבחינה לשונית היא מצטיינת במערך יחסות ארגטיבי-אבסולוטיבי — מאפיין מובהק של השפות הפולינזיות המערביות (הגרעיניות) כגון סמואית, ניואית וטובלואית, ואילו רק השפות הפולינזיות המזרחיות (הוואית, מאורית, טהיטית) הן מטיפוס אקוזטיבי — וכן במערכת הטעמה המבחינה בין מיודע לבלתי-מיודע. הכתיב הלטיני פותח בשנות ה-30 של המאה ה-19 בידי מיסיונרים וסליאניים; הוא משתמש בʻokina (עיצור סותם סדקי) ובמקרון לציון אורך התנועה. מסורת שבעל-פה עשירה (faiva, "אמנות ביצוע") כוללת נאום, מחול (כגון מחול המלחמה kailao) ופיוט; מחול העמידה lakalaka רשום ברשימת המורשת התרבותית הבלתי-מוחשית של אונסק"ו מאז 2008.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בטונגית
sushi
dopamine
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: אוסטרונזית (פולינזית)
| משמעות | טונגית | ואליסית | ניואה | פוטונית מזרחית | טוקלאוית | טובלואית | סמואית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| אש | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| שמש | laʻā /laʔaː/ | laʻā /laʔaː/ | lā /laː/ | laʻā /laʔaː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | lā /laː/ |
| ירח | māhina /maːhina/ | māhina /maːhina/ | mahina /mahina/ | māsina /maːsina/ | māhina /maːhina/ | masina /masina/ | māsina /maːsina/ |
| כוכב | fetuʻu /fetuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ |
| לילה | pō /poː/ | pōʻuli /poːʔuli/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ |
| גשם | ʻuha /ʔuha/ | ʻua /ʔua/ | ua /ua/ | ʻua /ʔua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ |
| שלג | sinou /sinou/ | nive /nive/ | kiona /kiona/ | nive /nive/ | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ |
| רוח | matangi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ |
| אדמה | kelekele /kelekele/ | kele /kele/ | kelekele /kelekele/ | kele /kele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ |
| אבן | maka /maka/ | maka /maka/ | maka /maka/ | maka /maka/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | maʻa /maʔa/ |
| הר | moʻunga /moʔuŋa/ | moʻuga /moʔuŋa/ | mouga /mouŋa/ | maʻuga /maʔuŋa/ | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ |
| ים | tahi /tahi/ | tai /tai/ | tahi /tahi/ | moana /moana/ | moana /moana/ | tai /tai/ | sami /sami/ |
| אמא | faʻē /faʔeː/ | faʻē /faʔeː/ | matua fifine /matua fifine/ | tinana /tinana/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | tinā /tinaː/ |
| אבא | tamai /tamai/ | tamai /tamai/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ |
| בת | ʻofefine /ʔofefine/ | ʻofafine /ʔofafine/ | tama fifine /tama fifine/ | taʻine /taʔine/ | afafine /afafine/ | tama fafine /tama fafine/ | afafine /afafine/ |
| אני | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | aʻu /aʔu/ |
| אתה | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | ʻoe /ʔoe/ |
| אנחנו | kitautolu / kimautolu /kitautolu / kimautolu/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tautolu / mautolu /tautolu / mautolu/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ |
| שם | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ |
| אדם | tangata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tino /tino/ | tagata /taŋata/ |
| ראש | ʻulu /ʔulu/ | ʻulu /ʔulu/ | ulu /ulu/ | ʻulu /ʔulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ |
| עין | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| אוזן | telinga /teliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ |
| אף | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ | isu /isu/ |
| פה | ngutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ |
| שן | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ |
| לשון | ʻelelo /ʔelelo/ | ʻalelo /ʔalelo/ | alelo /alelo/ | ʻalelo /ʔalelo/ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ | laulaufaiva /laulaufaiva/ |
| יד | nima /nima/ | nima /nima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| כף רגל | vaʻe /vaʔe/ | vaʻe /vaʔe/ | hui /hui/ | vaʻe /vaʔe/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ |
| לב | loto /loto/ | mafu /mafu/ | atevili /atevili/ | mafu /mafu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ |
| עצם | hui /hui/ | hui /hui/ | hui /hui/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ |
| דם | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ |
| קקי | taʻe /taʔe/ | taʻe /taʔe/ | tē /teː/ | taʻe /taʔe/ | tae /tae/ | tae /tae/ | tae /tae/ |
| אהבה | ʻofa /ʔofa/ | ʻofa /ʔofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ |
| עץ | ʻakau /ʔakau/ | ʻakau /ʔakau/ | akau /akau/ | lāʻakau /laːʔakau/ | lākau /laːkau/ | laakau /laːkau/ | laʻau /laʔau/ |
| כלב | kulī /kuliː/ | kulī /kuliː/ | kuli /kuli/ | kulī /kuliː/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ |
| חתול | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pūsi /puːsi/ | puhi /puhi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ |
| דג | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | iʻa /iʔa/ |
| ציפור | manupuna /manupuna/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ |
| פרפר | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ |
| ביצה | foʻi moa /foʔi moa/ | fuāmoa /fuaːmoa/ | fua moa /fua moa/ | fua /fua/ | fuāmoa /fuaːmoa/ | fuamoa /fuamoa/ | fuamoa /fuamoa/ |
| דוב | pea /pea/ | uluso /uluso/ | urosa /urosa/ | uluso /uluso/ | pea /pea/ | pea /pea/ | pea /pea/ |
| סוס | hoosi /hoːsi/ | hōsi /hoːsi/ | solofanua /solofanua/ | ōsi /oːsi/ | holofanua /holofanua/ | solofanua /solofanua/ | solofanua /solofanua/ |
| בית | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| חלב | huʻakau /huʔakau/ | huʻa pipi /huʔa pipi/ | huhu /huhu/ | — | huāhuhu /huaːhuhu/ | susu /susu/ | susu /susu/ |
| דבש | hone /hone/ | meli /meli/ | meli /meli/ | — | meli /meli/ | hani /hani/ | meli /meli/ |
| מלח | māsima /maːsima/ | māsima /maːsima/ | masima /masima/ | paʻatai /paʔatai/ | māhima /maːhima/ | masima /masima/ | masima /masima/ |
| יין | uaine /uaine/ | vino /vino/ | uaina /uaina/ | vino /vino/ | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ |
| אורז | laise /laise/ | lāisi /laːisi/ | laisi /laisi/ | — | — | laisi /laisi/ | alaisa /alaisa/ |
| שוקולד | sokoleti /sokoleti/ | sokola /sokola/ | — | — | — | tiokaleti | sukalati /sukalati/ |
| ברזל | ukamea /ukamea/ | ukamea /ukamea/ | lapatoa /lapatoa/ | ukamea /ukamea/ | ukamea /ukamea/ | fiti /fiti/ | uʻamea /uʔamea/ |
| גלגל | veʻeteka /veʔeteka/ | teka /teka/ | veli /veli/ | teka /teka/ | uili /uili/ | teka /teka/ | uili /uili/ |
| משי | silika /silika/ | silika /silika/ | silika /silika/ | — | hilika /hilika/ | silika /silika/ | silika /silika/ |
| ספר | tohi /tohi/ | tohi /tohi/ | tohi /tohi/ | tosi /tosi/ | tuhi /tuhi/ | tusi /tusi/ | tusi /tusi/ |
| לאכול | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ |
| לשתות | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| לישון | mohe /mohe/ | moe /moe/ | mohe /mohe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ |
| אחד | taha /taha/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ |
| שתיים | ua /ua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| שלוש | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ |
| ארבע | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ |
| חמש | nima /nima/ | nima /nima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| מאה | teau /teau/ | teau /teau/ | teau /teau/ | kaulelau /kaulelau/ | helau /helau/ | selau /selau/ | selau /selau/ |
| שלום | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | mālō te maʻuli /maːloː te maʔuli/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | mālō /maːloː/ | mālō ni /maːloː ni/ | taalofa /taːlofa/ | talofa /talofa/ |
| תודה | mālō /maːloː/ | mālō /maːloː/ | fakaaue /fakaaue/ | mālō /maːloː/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ |
| טוב | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | mālie /maːlie/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | lelei /lelei/ |
| חדש | foʻou /foʔou/ | foʻou /foʔou/ | foou /foou/ | foʻou /foʔou/ | fōu /foːu/ | fou /fou/ | fou /fou/ |
| אדום | kulokula /kulokula/ | kula /kula/ | kula /kula/ | kula /kula/ | kukula /kukula/ | kula /kula/ | mūmū /muːmuː/ |
| לבן | hinehina /hinehina/ | hina /hina/ | tea /tea/ | tea /tea/ | paepae /paepae/ | kena /kena/ | paʻepaʻe /paʔepaʔe/ |
| שחור | ʻuliʻuli /ʔuliʔuli/ | ʻuli /ʔuli/ | uli /uli/ | ʻuli /ʔuli/ | uli /uli/ | uli /uli/ | uliuli /uliuli/ |
| ירוק | lanu mata /lanu mata/ | moto /moto/ | lanu laukou /lanu laukou/ | moto /moto/ | lanu meamata /lanu meamata/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ | lanumeamata /lanumeamata/ |
| כחול | lanu moana /lanu moana/ | ʻui /ʔui/ | lanu moana /lanu moana/ | ʻusi /ʔusi/ | lanumoana /lanumoana/ | lanu moana /lanu moana/ | lanumoana /lanumoana/ |
| מחשב | komipiuta /komipiuta/ | olotinatea /olotinatea/ | komopiuta /komopiuta/ | masini /masini/ | komepiuta /komepiuta/ | komupiuta /komupiuta/ | komipiuta /komipiuta/ |
| סושי | sushi | — | — | — | — | — | — |
| תה | tī /tiː/ | ti /ti/ | tī /tiː/ | — | — | tī /tiː/ | tī /tiː/ |
| קפה | kofi /kofi/ | kafe /kafe/ | kofe /kofe/ | — | — | kofe /kofe/ | kofe /kofe/ |
| סוכר | suka /suka/ | suka /suka/ | suka /suka/ | — | — | suka /suka/ | suka /suka/ |
| תפוז | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ |
| 99 | hivangofulu mā hiva /hivaŋofulu maː hiva/ | hivagofulu ma hiva /hivaŋofulu ma hiva/ | — | — | iva hefuluiva /iva hefuluiva/ | iva sefulu iva /iva sefulu iva/ | ivasefulu ma le iva /ivasefulu ma le iva/ |
| דופמין | dopamine | — | — | — | — | — | dopamine |
עמוד 1/11
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap