ʻŌlelo Hawaiʻi
הוואית
אוסטרונזית (פולינזית)
ידוע גם כ: Hawaiian
הוואית (ʻōlelo Hawaiʻi) היא שפה פולינזית מן הענף המרקיזי (פולינזית מזרחית, שפה אחות לטהיטית ולמרקיזית), השפה הילידית של איי הוואי ושפה רשמית לצד האנגלית במדינת הוואי (חוקת 1978). לאחר שנאסרה בבתי הספר בין 1896 ל-1986, הצטמצם מספר דובריה לכ-2,000 (רובם קשישים באי ניאיהאו) עד סוף המאה ה-20. ההחייאה שהחלה ב-1983 באמצעות תנועת החינוך הקדם-בית-ספרי פוּנאנה לאו ("קן לשוני") ומערכת בתי הספר בשיטת ההטמעה קוּלה קאיאפוני הוואי העלתה את מספר הדוברים חזרה לכ-24,000 (רובם לומדים; נותרו רק כ-200 דוברי שפת אם L1 מן האי ניאיהאו). מבחינה לשונית, להוואית מלאי הפונמות הקטן ביותר מבין השפות הגדולות: 13 פונמות (5 תנועות + 8 עיצורים — h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/עיצור סותם סדקי). הכתיב עושה שימוש בʻokina (ʻ לעיצור הסותם הסדקי, למשל Hawaiʻi) ובkahakō (מקרון לציון אורך תנועה, למשל ʻōlelo). סדר המילים הוא נשוא-תחילי מסוג VSO, עם מערכת מפורטת של מסווגי שייכות ויישור נומינטיבי-אקוזטיבי. הליגה הפטריוטית המלכותית של הוואי (Hui Aloha ʻĀina) והנרטיב על הפלת המונרכיה ב-1893 עומדים במרכז הפעילות הלשונית.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות בהוואית
sushi
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: אוסטרונזית (פולינזית)
| משמעות | הוואית | פוקאפוקאית | טואמוטואנית | מרקיזית | סמואית | טוקלאוית | טובלואית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | wai /wai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| אש | ahi /ahi/ | awi /awi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| שמש | lā /laː/ | la /la/ | rā /raː/ | ʻoumati /ʔoumati/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ |
| ירח | mahina /mahina/ | malama /malama/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māsina /maːsina/ | māhina /maːhina/ | masina /masina/ |
| כוכב | hōkū /hoːkuː/ | wetū /wetuː/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ | fetū /fetuː/ |
| לילה | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ | pō /poː/ |
| גשם | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ | ua /ua/ |
| שלג | hau /hau/ | kīona /kiːona/ | — | — | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ | kiona /kiona/ |
| רוח | makani /makani/ | matangi /mataŋi/ | matangi /mataŋi/ | metani /metani/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ | matagi /mataŋi/ |
| אדמה | lepo /lepo/ | kelekele /kelekele/ | repo /repo/ | ʻepo /ʔepo/ | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ | kelekele /kelekele/ | kelekele /kelekele/ |
| אבן | pōhaku /poːhaku/ | watu /watu/ | pōfatu /poːfatu/ | keʻa /keʔa/ | maʻa /maʔa/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| הר | mauna /mauna/ | maunga /mauŋa/ | māunga /maːuŋa/ | — | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ | mauga /mauŋa/ |
| ים | kai /kai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | tai /tai/ | sami /sami/ | moana /moana/ | tai /tai/ |
| אמא | makuahine /makuahine/ | matua wawine /matua wawine/ | metua vahine /metua vahine/ | kui /kui/ | tinā /tinaː/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ |
| אבא | makuakāne /makuakaːne/ | matua tāne /matua taːne/ | metua tāne /metua taːne/ | motua /motua/ | tamā /tamaː/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ |
| בת | kaikamahine /kaikamahine/ | tamāwine /tamaːwine/ | tamahine /tamahine/ | — | afafine /afafine/ | afafine /afafine/ | tama fafine /tama fafine/ |
| אני | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | aʻu /aʔu/ | au /au/ | au /au/ |
| אתה | ʻoe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | ʻoe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| אנחנו | kākou / mākou /kaːkou / maːkou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ | tātou / mātou /taːtou / maːtou/ |
| שם | inoa /inoa/ | ingoa /iŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | ikoa /ikoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ |
| אדם | kanaka /kanaka/ | tangata /taŋata/ | tangata /taŋata/ | ʻenana /ʔenana/ | tagata /taŋata/ | tagata /taŋata/ | tino /tino/ |
| ראש | poʻo /poʔo/ | ulu /ulu/ | upoko /upoko/ | upoko /upoko/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ | ulu /ulu/ |
| עין | maka /maka/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| אוזן | pepeiao /pepeiao/ | talinga /taliŋa/ | taringa /tariŋa/ | puaʻika /puaʔika/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ | taliga /taliŋa/ |
| אף | ihu /ihu/ | iyu /iðu/ | ihu /ihu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ | ihu /ihu/ | isu /isu/ |
| פה | waha /waha/ | ngutu /ŋutu/ | vaha /vaha/ | haha /haha/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ | gutu /ŋutu/ |
| שן | niho /niho/ | nio /nio/ | niho /niho/ | niho /niho/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ | nifo /nifo/ |
| לשון | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ | arero /aɾeɾo/ | ʻeʻo /ʔeʔo/ | laulaufaiva /laulaufaiva/ | alelo /alelo/ | alelo /alelo/ |
| יד | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /rima/ | ʻima /ʔima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| כף רגל | wāwae /waːwae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ | vae /vae/ |
| לב | puʻuwai /puʔuwai/ | loto /loto/ | hōupo /hoːupo/ | houpo /houpo/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| עצם | iwi /iwi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ | ivi /ivi/ |
| דם | koko /koko/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ | toto /toto/ |
| קקי | kūkae /kuːkae/ | tūtae /tuːtae/ | tūtae /tuːtae/ | — | tae /tae/ | tae /tae/ | tae /tae/ |
| אהבה | aloha /aloha/ | aloa /aloa/ | aroha /aroha/ | hanahana /hanahana/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ |
| עץ | lāʻau /laːʔau/ | lākau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu kahi /tumu kahi/ | laʻau /laʔau/ | lākau /laːkau/ | laakau /laːkau/ |
| כלב | ʻīlio /ʔiːlio/ | kulī /kuliː/ | kuri /kuri/ | peto /peto/ | maile /maile/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ |
| חתול | pōpoki /poːpoki/ | pusi /pusi/ | — /—/ | piki /piki/ | pusi /pusi/ | puhi /puhi/ | pusi /pusi/ |
| דג | iʻa /iʔa/ | ika /ika/ | ika /ika/ | ika /ika/ | iʻa /iʔa/ | ika /ika/ | ika /ika/ |
| ציפור | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ | manu /manu/ |
| פרפר | pulelehua /pulelehua/ | — | pepe /pepe/ | — | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ | pepe /pepe/ |
| ביצה | hua moa /hua moa/ | wuamoa /wuamoa/ | tōuo /toːuo/ | mamaʻi /mamaʔi/ | fuamoa /fuamoa/ | fuāmoa /fuaːmoa/ | fuamoa /fuamoa/ |
| דוב | pea /pea/ | pea /pea/ | — | — | pea /pea/ | pea /pea/ | pea /pea/ |
| סוס | lio /lio/ | oloenua /oloenua/ | puārehenua /puaːrehenua/ | ekeuna /ekeuna/ | solofanua /solofanua/ | holofanua /holofanua/ | solofanua /solofanua/ |
| בית | hale /hale/ | wale /wale/ | fare /fare/ | haʻe /haʔe/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| חלב | waiū /waiuː/ | wū /wuː/ | — | — | susu /susu/ | huāhuhu /huaːhuhu/ | susu /susu/ |
| דבש | meli /meli/ | meli /meli/ | — | — | meli /meli/ | meli /meli/ | hani /hani/ |
| מלח | paʻakai /paʔakai/ | miti /miti/ | miti /miti/ | paʻatai /paʔatai/ | masima /masima/ | māhima /maːhima/ | masima /masima/ |
| יין | waina /waina/ | uwaina /uwaina/ | — | — | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ | uaina /uaina/ |
| אורז | laiki /laiki/ | — | — | — | alaisa /alaisa/ | — | laisi /laisi/ |
| שוקולד | kokoleka /kokoleka/ | — | — | — | sukalati /sukalati/ | — | tiokaleti |
| ברזל | hao /hao/ | āuli /aːuli/ | kāuri /kaːuri/ | — | uʻamea /uʔamea/ | ukamea /ukamea/ | fiti /fiti/ |
| גלגל | huila /huila/ | — | huira /huira/ | — | uili /uili/ | uili /uili/ | teka /teka/ |
| משי | kilika /kilika/ | tilika /tilika/ | — | — | silika /silika/ | hilika /hilika/ | silika /silika/ |
| ספר | puke /puke/ | puka /puka/ | puta /puta/ | — | tusi /tusi/ | tuhi /tuhi/ | tusi /tusi/ |
| לאכול | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| לשתות | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| לישון | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ | moe /moe/ |
| אחד | ʻekahi /ʔekahi/ | tayi /taði/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ |
| שתיים | lua /lua/ | lua /lua/ | rua /rua/ | ʻua /ʔua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| שלוש | ʻekolu /ʔekolu/ | tolu /tolu/ | toru /toɾu/ | toʻu /toʔu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ | tolu /tolu/ |
| ארבע | ʻehā /ʔehaː/ | wā /waː/ | hā /haː/ | hā /haː/ | fā /faː/ | fā /faː/ | fā /faː/ |
| חמש | ʻelima /ʔelima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | ʻima /ʔima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| מאה | haneli /haneli/ | lau /lau/ | hānere /haːnere/ | ʻau /ʔau/ | selau /selau/ | helau /helau/ | selau /selau/ |
| שלום | aloha /aloha/ | kia orana /kia oɾana/ | — /—/ | kaʻoha /kaʔoha/ | talofa /talofa/ | mālō ni /maːloː ni/ | taalofa /taːlofa/ |
| תודה | mahalo /mahalo/ | meitaki /meitaki/ | — /—/ | mauruuru /mauɾuuɾu/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ |
| טוב | maikaʻi /maikaʔi/ | lelei /lelei/ | maitaki /maitaki/ | meitaʻi /meitaʔi/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ |
| חדש | hou /hou/ | wou /wou/ | hoou /hoou/ | hou /hou/ | fou /fou/ | fōu /foːu/ | fou /fou/ |
| אדום | ʻulaʻula /ʔulaʔula/ | kula /kula/ | kura /kuɾa/ | kuʻa /kuʔa/ | mūmū /muːmuː/ | kukula /kukula/ | kula /kula/ |
| לבן | keʻokeʻo /keʔokeʔo/ | tea /tea/ | tea /tea/ | tea /tea/ | paʻepaʻe /paʔepaʔe/ | paepae /paepae/ | kena /kena/ |
| שחור | ʻeleʻele /ʔeleʔele/ | uli /uli/ | kere /kere/ | keʻekeʻe /keʔekeʔe/ | uliuli /uliuli/ | uli /uli/ | uli /uli/ |
| ירוק | ʻōmaʻomaʻo /ʔoːmaʔomaʔo/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | matie /matie/ | — | lanumeamata /lanumeamata/ | lanu meamata /lanu meamata/ | lanu lau niu /lanu lau niu/ |
| כחול | uliuli /uliuli/ | yengayenga /ðeŋaðeŋa/ | ninamu /ninamu/ | moho /moho/ | lanumoana /lanumoana/ | lanumoana /lanumoana/ | lanu moana /lanu moana/ |
| הַב הַב | ʻaoa /ʔaoa/ | — | — | — | — | — | — |
| מחשב | lolouila /lolouila/ | — | — | maihini ʻoʻo uiʻa /maihini ʔoʔo uiʔa/ | komipiuta /komipiuta/ | komepiuta /komepiuta/ | komupiuta /komupiuta/ |
| סושי | sushi | — | — | — | — | — | — |
| תה | kī /kiː/ | — | — | — | tī /tiː/ | — | tī /tiː/ |
| קפה | kope /kope/ | — | — | — | kofe /kofe/ | — | kofe /kofe/ |
| סוכר | kōpaʻa /koːpaʔa/ | — | — | — | suka /suka/ | — | suka /suka/ |
| תפוז | ʻalani /ʔalani/ | — | anani /anani/ | — | moli /moli/ | moli /moli/ | moli /moli/ |
| 99 | kanaiwakumamāiwa /kanaiwakumamaːiwa/ | — | — | — | ivasefulu ma le iva /ivasefulu ma le iva/ | iva hefuluiva /iva hefuluiva/ | iva sefulu iva /iva sefulu iva/ |
השוואת סדר מילים
השוואה לשפות העולם המרכזיות
השוואה לשפות מאותו סיווג
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap