Eʋegbe
אווה
ניז׳ר-קונגו (קווה, גבה)
אווה (Eʋegbe; קוד ISO 639-3: ewe) היא שפת גבה מן המשפחה הניז'רית־קונגולזית, המדוברת בעיקר בדרום־מזרח גאנה ובדרום טוגו, ווריאנטים קרובים שלה משתרעים לאזורים שכנים. זוהי שפה טונאלית ובה שבע תנועות פומיות, חמש תנועות אפיות פונמיות וניגוד בין החוככים הדו־שפתיים הנכתבים ƒ ו־ʋ לבין החוככים השפתיים־שיניים f ו־v. לשון ספרותית כתובה שהתבססה בעיקר על ניב אנלו החלה להתפתח לאחר שהמיסיון הצפון־גרמני, או מיסיון ברמן, הקים תחנה בקטה ב־1853; ברנהרד שלגל פרסם מקראה ראשונית באווה ב־1856 ודקדוק ב־1857. הכתיב המודרני המבוסס על הכתב הלטיני משתמש בין השאר באותיות ɖ, ɛ, ƒ, ɣ, ŋ, ɔ ו־ʋ, ואילו סימון הטונים מוגבל בכתיבה הרגילה. סדר המילים הבסיסי הוא נושא–פועל–מושא, ונעשה שימוש נרחב במבני פעלים סדרתיים.
היכן מדוברת
87 מילים בסיסיות באווה
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות מאותו סיווג: ניז׳ר-קונגו (קווה, גבה)
| משמעות | אווה | גן | אג'ה | פון | אדנגמה | גא | קונה סן בלאס |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | tsi /tsi/ | esi /esi/ | esi /esi/ | sin /sĩ/ | nyu /ɲu/ | nu /nu/ | di /di/ |
| אש | dzo /dzo/ | ezo /ezo/ | ezo /ezo/ | zo /zo/ | la /la/ | la /la/ | so /so/ |
| שמש | ɣe /ɣe/ | ewe /ewe/ | ewe /ewe/ | hwe /ɦʷe/ | hyɛ /çɛ/ | hulu /hulu/ | dad /tad/ |
| ירח | ɣleti /ɣleti/ | wetri /wetri/ | esun /esun/ | sun /sũ/ | nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | nii /niː/ |
| כוכב | ɣletivi /ɣletivi/ | wetrivi /wetrivi/ | wlecivi /wletʃivi/ | sunví /sṹví/ | ŋulami /ŋulami/ | ŋulami /ŋùlámi/ | niisgwa /niːskwa/ |
| לילה | zã /zã/ | zã /zã/ | ezan /ezã/ | zàn /zã̀/ | nyɔmi /ɲɔmi/ | nyɔŋ /ɲɔŋ/ | mutik /mutik/ |
| גשם | tsidzadza /tsidzadza/ | èji /èdʒi/ | eshi /eʃi/ | jì /dʒì/ | hiɔmi /hiɔmi/ | nugbɔ /nuˈɡbɔ/ | — |
| שלג | sno /sno/ | — | — | — | snoo /snoː/ | snoo /snoː/ | — |
| רוח | aya /aja/ | aya /aja/ | jihɔn /dʒihɔ̃/ | jɔhɔn /dʒɔhɔ̃/ | kɔɔhiɔ /kɔːhiɔ/ | kɔɔyɔɔ /kɔːjɔː/ | burwa /burwa/ |
| אדמה | anyigba /aɲiɡba/ | anyigbã /aɲiɡbã/ | nyigban /ɲiɡbã/ | ayǐkúngban /ajǐkṹɡbã/ | zugba /zuɡba/ | shikpɔŋ /ʃikpɔŋ/ | napa /napa/ |
| אבן | kpe /kpe/ | kpe /kpe/ | ekpe /ekpe/ | awǐnnya /awĩ̌ɲa/ | tɛ /tɛ/ | tɛ /tɛ/ | akwa /akwa/ |
| הר | to /to/ | eto /eto/ | eto /eto/ | só /só/ | yoku /joku/ | gɔŋ /ɡɔŋ/ | yar /jaɾ/ |
| ים | atsiaƒu /atsiaɸu/ | apu /apu/ | axu /axu/ | xù /xù/ | wo /wo/ | ŋshɔ /ŋʃɔ/ | demar /temaɾ/ |
| אמא | dada /dada/ | nɔ /nɔ/ | enɔ /enɔ/ | nɔ /nɔ/ | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | nan /nan/ |
| אבא | fofo /fofo/ | tɔ /tɔ/ | eda /eda/ | tɔ /tɔ/ | tsɛ /tsɛ/ | tsɛ /tsɛ/ | baba /baba/ |
| בת | vinyɔnu /viɲɔnu/ | nyɔ̃nùvi /ɲɔ̃nùvi/ | vi nyɔnuvi /vi ɲɔnuvi/ | vǐ nyɔ̌nu /vǐ ɲɔ̌nu/ | biyo /bijo/ | biyoo /bijoː/ | sisgwa /sisɡwa/ |
| אני | nye /ɲɛ/ | enye /eɲe/ | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ̀ /ɲɛ̀/ | i /i/ | mi /mì/ | an /an/ |
| אתה | wò /wò/ | wò /wò/ | wo /wo/ | hwɛ̀ /hwɛ̀/ | mo /mo/ | bo /bo/ | be /pe/ |
| אנחנו | mí /mí/ | mí /mí/ | mi /mi/ | mǐ /mǐ/ | wɔ /wɔ/ | wɔ /wɔ̀/ | anmar /anmar/ |
| שם | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nyikɔ /ɲikɔ/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nyǐkɔ /ɲĩ̌kɔ/ | biɛ /biɛ/ | gbɛi /ɡbɛ́i/ | nug /nuk/ |
| אדם | ame /ame/ | agbetɔ /aɡbetɔ/ | amɛ /amɛ/ | mɛ̀ /mɛ̀/ | nɔmlɔ /nɔmlɔ/ | gbɔmɔ /ɡbɔmɔ/ | dule /tule/ |
| ראש | ta /ta/ | eta /eta/ | eta /eta/ | ta /ta/ | yi /ji/ | yitso /jitso/ | nono /nono/ |
| עין | ŋku /ŋku/ | ŋkuvi /ŋkuvi/ | ŋkuvi /ŋkuvi/ | nukún /nukṹ/ | hiŋmɛ /hiŋmɛ/ | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | ibya /ibja/ |
| אוזן | to /to/ | eto /eto/ | etɔ /etɔ/ | tó /tó/ | toi /toi/ | toi /toi/ | uaduk /uaduk/ |
| אף | ŋɔti /ŋɔti/ | ŋɔti /ŋɔti/ | — | awɔntín /awɔ̃tĩ́/ | gugwɔ /ɡuɡwɔ/ | gugɔŋ /ɡuɡɔŋ/ | asu /asu/ |
| פה | nu /nu/ | nu /nu/ | enu /enu/ | nu /nu/ | nya /ɲa/ | naa /naː/ | kaya /kaja/ |
| שן | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | aɖu /aɖu/ | luŋu /luŋu/ | nyɛnyoŋ /ɲɛɲoŋ/ | nugar /nuɡar/ |
| לשון | aɖe /aɖe/ | aɖe /aɖe/ | aɖe /aɖe/ | ɖɛ̀ /ɖɛ̀/ | lilɛ /lilɛ/ | lilɛi /lilɛi/ | kuabin /kuabin/ |
| יד | asi /asi/ | alɔ /alɔ/ | alɔ /alɔ/ | alɔ /alɔ/ | nine /nine/ | nine /nine/ | arigan /aɾiɡan/ |
| כף רגל | afɔ /àfɔ̀/ | afɔ /afɔ/ | afɔ /afɔ/ | afɔ /afɔ/ | nane /nane/ | nane /nane/ | nag /nak/ |
| לב | dzi /dzi/ | eji /edʒi/ | eji /edʒi/ | ayi /aji/ | tsui /tsui/ | tsui /tsui/ | kurgin /kuɾɡin/ |
| עצם | ƒu /ɸu/ | epu /epu/ | exu /exu/ | xú /xú/ | wu /wu/ | wu /wu/ | kar /kaɾ/ |
| דם | ʋu /ʋu/ | ehũ /ehũ/ | ehun /ehũ/ | hun /hũ/ | muɔ /muɔ/ | lá /lá/ | abe /abe/ |
| קקי | afɔdzi /afɔdzi/ | — | — | — | fĩ /fĩ/ | wamɔ /wamɔ/ | saa /saː/ |
| אהבה | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | yiwanu /jiwanu/ | suɔmi /suɔmi/ | suɔmɔ /suɔmɔ/ | sabbi /sabːi/ |
| עץ | ati /ati/ | ati /ati/ | aci /atʃi/ | atin /atĩ/ | tso /tso/ | tso /tso/ | sappi /sapːi/ |
| כלב | avu /avu/ | avũ /avũ/ | avu /avu/ | avun /avũ/ | gbe /ɡbe/ | gbei /ɡbei/ | achu /atʃu/ |
| חתול | dadi /dadi/ | — /—/ | ami /ami/ | asé /asé/ | adi /adi/ | adi /adi/ | miji /midʒi/ |
| דג | tɔmelã /tɔmelã/ | elãvi /elãvi/ | kpavi /kpavi/ | hweví /ʍeví/ | lo /lo/ | loo /loː/ | ua /ua/ |
| ציפור | xevi /xeʋi/ | xevi /xevi/ | xevi /xevi/ | xɛ /xɛ/ | lohwe pɛlitsɛ /lohwe pɛlitsɛ/ | loofɔlɔ /loːfɔlɔ/ | sikwi /sikwi/ |
| פרפר | kpakpaluʋui /kpakpaluʋui/ | abèbe /abèbe/ | — | awɛwɛ /awɛwɛ/ | kutu /kutu/ | abei /abei/ | — |
| ביצה | koklozi /koklozi/ | koklo-zĩ /koklozĩ/ | — | azin /azĩ/ | hlui /hlui/ | wuɔ /wuɔ/ | — |
| סוס | sɔ /sɔ/ | esɔ /esɔ/ | esɔ /esɔ/ | sɔ́ /sɔ́/ | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | okpɔŋɔ /okpɔŋɔ/ | moli /moli/ |
| בית | aƒe /aɸe/ | exɔ /exɔ/ | avia /avia/ | xwé /xʷé/ | we /we/ | shia /ʃia/ | nega /neɡa/ |
| חלב | notsi /notsi/ | nyinɔsi /ɲinɔsi/ | anɔshu /anɔʃu/ | anɔ̌sin /anɔ̌sĩ/ | nyɔ nyu /ɲɔ ɲu/ | fufɔ /fufɔ/ | nunis /nunis/ |
| דבש | anyitsi /aɲitsi/ | anyisi /aɲisi/ | enyishi /eɲiʃi/ | wǐin /wǐĩ/ | hwo /hwo/ | wo /wo/ | achanis /atʃanis/ |
| מלח | dze /dze/ | eje /edʒe/ | eje /edʒe/ | jɛ̀ /dʒɛ̀/ | ŋo /ŋo/ | ŋo /ŋo/ | balu /palu/ |
| יין | wain /wain/ | vɛ̃ /vɛ̃/ | vɛn /vɛ̃/ | vɛ̌ɛn /vɛ̌ɛ̃/ | wai /wai/ | wain /wain/ | vino /ˈbino/ |
| אורז | mɔlu /mɔlu/ | — | mɔlu /mɔlu/ | mɔ̌likún /mɔ̌likṹ/ | omɔ /omɔ/ | omɔ /omɔ/ | oros /oɾos/ |
| שוקולד | tsokolate /tsokolate/ | — | shokola | — | chocolate | tsɔkoleti | — |
| ברזל | ga /ɡa/ | gayibɔ /ɡajibɔ/ | ega /eɡa/ | gan /ɡã/ | dade /dade/ | dade /dade/ | esgoro /esɡoɾo/ |
| גלגל | afɔti /afɔti/ | afɔku /afɔku/ | — | kɛkɛ́fɔ /kɛkɛ́fɔ/ | tlɔɔke nane /tlɔːke nane/ | shwiili /ʃwiːli/ | yanda /janda/ |
| משי | seda /seda/ | seda /seda/ | — | sɛ́da /sɛ́da/ | seda /seda/ | seda /seda/ | seda /seda/ |
| ספר | agbalẽ /aɡbalẽ/ | xoma /xoma/ | wema /wema/ | wémà /wémà/ | womi /womi/ | wolo /wolo/ | garda /ɡaɾda/ |
| לאכול | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ye /je/ | yɛ /jɛ/ | gunne /ɡune/ |
| לשתות | no /no/ | nù /nù/ | nu /nu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | gobe /ɡobe/ |
| לישון | dɔ alɔ̃ /dɔ alɔ̃/ | dɔ̃ alɔ̃ /dɔ̃ alɔ̃/ | dɔn alɔn /dɔ̃ alɔ̃/ | dɔ́ amlɔ /dɔ́ amlɔ/ | hwɔ mahe /hwɔ mahe/ | wɔ /wɔ/ | gabe /ɡabe/ |
| אחד | ɖeka /ɖeka/ | ɖeka /ɖeka/ | eɖe /eɖe/ | ɖokpó /ɖokpó/ | kake /kake/ | ekome /ekome/ | kuenki /kweŋki/ |
| שתיים | eve /ève/ | eve /eve/ | eve /eve/ | wè /wè/ | enyɔ /eɲɔ/ | enyɔ /eɲɔ/ | bo /po/ |
| שלוש | etɔ̃ /etɔ̃/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | etɔ̃ /etɔ̃/ | atɔn /atɔ̃/ | etɛ /etɛ/ | etɛ /etɛ/ | baa /baː/ |
| ארבע | ene /ene/ | ene /ene/ | ɛnɛ /ɛnɛ/ | ɛnɛ /ɛnɛ/ | eywɛ /ejwɛ/ | ejwɛ /edʒwɛ/ | bake /pake/ |
| חמש | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ̃ /atɔ̃/ | atɔ́ɔn /atɔ́ɔ̃/ | enuɔ /enuɔ/ | enumɔ /enumɔ/ | atar /ataɾ/ |
| מאה | alafa /alafa/ | eka eve takpo /eka eve takpo/ | — | kanwe ko /kãwe ko/ | lafa /lafa/ | oha /oha/ | dulatar /dulataɾ/ |
| שלום | ŋdi /ŋdi/ | ado /ado/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | a fɔn ganji /a fɔ̃ ɡãdʒi/ | daa /daː/ | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | nuedi /nweðiː/ |
| תודה | akpe /akpe/ | akpe /akpe/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | àwǎnú /àwǎnú/ | ojakuɛ /odʒakwɛ/ | oyiwala /ojiwala/ | nuedi malo /nweðiː malo/ |
| טוב | nyo /ɲo/ | nyɔ /ɲɔ/ | nwi /nwi/ | ɖagbe /ɖaɡbe/ | hɛŋmi /hɛŋmi/ | ekpakpa /ekpakpa/ | nuegan /nweɡan/ |
| חדש | yeye /jeje/ | yeye /jeje/ | yoyu /joju/ | yɔ̌yɔ́ /jɔ̌jɔ́/ | he /he/ | hee /heː/ | binid /binid/ |
| אדום | dzĩ /dziː̃/ | jɛ̃ /dʒɛ̃/ | ejun /edʒũ/ | vɔvɔ /vɔvɔ/ | tsu /tsu/ | tsuru /tsuru/ | kinnid /kinːid/ |
| לבן | ɣi /ɣi/ | ɣe /ɣe/ | eyi /eji/ | wéwé /wéwé/ | hiɔ /hiɔ/ | yɛŋ /jɛŋ/ | sipu /sipu/ |
| שחור | yibɔ /jibɔ/ | yibɔ /jibɔ/ | eyu /eju/ | wiwi /wiwi/ | yumu /jumu/ | diŋ /diŋ/ | sichid /sitʃid/ |
| ירוק | gbemumu /ɡbemumu/ | amamu /amamu/ | makpafan /makpafã/ | amamǔ /amamǔ/ | — | ŋoli /ŋoli/ | arrad /arːad/ |
| כחול | amã /amã/ | — | — | fefe /fefe/ | bluu /bluː/ | bla /bla/ | arrad /arːad/ |
| מחשב | kɔmputa /kɔmputa/ | — | ɔdinatɛɛ /ɔdinatɛː/ | ɔdinatɛ́ɛ /ɔdinatɛ́ɛ/ | kɔmpiuta /kɔmpiuta/ | kɔmpiuta /kɔmpiuta/ | computadora |
| תה | tii /tii/ | — | ti /ti/ | tíi /tíi/ | — | tii /tiː/ | — |
| קפה | kafe /kafe/ | — | kafe /kafe/ | kafée /kafée/ | kɔfi /kɔfi/ | kɔfi /kɔfi/ | — |
| סוכר | sukli /sukli/ | — | sukle /sukle/ | suklè /suklè/ | sikli /sikli/ | sikli /sikli/ | — |
| תפוז | akutu /akutu/ | — | — | gbŏ /ɡbǒ/ | akutu /akutu/ | akutu /akutu/ | — |
| 99 | blaasiekɛ vɔ asiekɛ /blaasiekɛ vɔ asiekɛ/ | — | — | kanwe afɔtɔn-nukún-ɛnɛ /kãwe afɔtɔ̃-nukṹ-ɛnɛ/ | nyingmi nɛɛ kɛ nɛɛ /ɲiŋ͡mi nɛː kɛ nɛː/ | nyɔŋmai nɛɛhu kɛ nɛɛhu /ɲɔŋmai nɛːhu kɛ nɛːhu/ | — |
עמוד 1/10
לפתיחת המפה האינטראקטיבית: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.
נוצר על ידי Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · דף הבית של LangMap