Arbërisht
Arbëresh
indoeuropeo
L'arbëresh (italo-albanese, in autonimo Arbërisht) è una variante della lingua albanese del ramo tosco, parlata da circa 80.000 persone in una cinquantina di paesi dell'Italia meridionale, principalmente nella provincia di Cosenza (Calabria), ma anche in Sicilia, Basilicata, Molise, Puglia, Abruzzo e Campania. Le comunità arbëreshe discendono dai profughi albanesi del XV secolo che fuggirono dalla conquista ottomana delle regioni di lingua albanese dopo la morte dell'eroe nazionale albanese Skanderbeg nel 1468. Per oltre 500 anni hanno mantenuto la loro lingua tosco-albanese preottomana, la religione cattolica di rito bizantino italo-greco e una distinta identità culturale. Dal punto di vista linguistico, l'arbëresh conserva tratti dell'antico tosco perduti nell'albanese standard, fornendo importanti testimonianze storico-comparative sullo sviluppo della lingua albanese. Gli arbëreshë hanno prodotto grandi figure letterarie albanesi, tra cui Jeronim de Rada (1814-1903), il fondatore della letteratura albanese moderna.
Dove si parla
87 parole essenziali in arbëresh
Fonti
Parole a confronto
Confronto con lingue della stessa classificazione: indoeuropeo
| Significato | Arbëresh | Albanese | Albanese ghego | Napoletano | Portoghese | Siciliano | Galiziano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | ujë /ujə/ | ujë /ujə/ | ujë /uj/ | acqua /ˈakkwə/ | água /ˈaɡwɐ/ | acqua /ˈakkwa/ | auga /ˈawɣa/ |
| Fuoco | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | fuoco /ˈfwɔkə/ | fogo /ˈfoɡu/ | focu /ˈfɔku/ | lume /ˈlume/ |
| Sole | diell /diɛɫ/ | diell /diɛɫ/ | dill /diɫ/ | sole /ˈsolə/ | sol /sɔɫ/ | suli /ˈsuli/ | sol /sɔl/ |
| Luna | hëna /həna/ | hënë /hənə/ | hânë /hɑ̃ːn/ | luna /ˈlunə/ | lua /ˈluɐ/ | luna /ˈluna/ | lúa /ˈlua/ |
| Stella | ill /iɫ/ | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | stella /ˈstellə/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ | stidda /ˈstɪɖːa/ | estrela /esˈtɾela/ |
| Notte | natë /ˈnatə/ | natë /ˈnatə/ | natë /naːt/ | notte /ˈnɔttə/ | noite /ˈnojtɨ/ | notti /ˈnɔtti/ | noite /ˈnojte/ |
| Pioggia | shi /ʃi/ | shi /ʃi/ | shi /ʃi/ | chiòve /ˈkjɔːvə/ | chuva /ˈʃuvɐ/ | chiuvuta /kjuˈvuta/ | choiva /ˈtʃoi̯βa/ |
| Neve | zborë /ˈzbɔɾə/ | borë /bɔːɾə/ | borë /boːɾ/ | neve /ˈneːvə/ | neve /nɛvɨ/ | nivi /ˈniːvi/ | neve /ˈneβe/ |
| Vento | erë /ˈəɾə/ | erë /ˈɛɾə/ | erë /eːɾ/ | viento /ˈvjendə/ | vento /ˈvẽtu/ | ventu /ˈvɛntu/ | vento /ˈbento/ |
| Terra | dhé /ðɛ/ | dhé /ðɛ/ | dhé /ðɛ/ | terra /ˈtɛrːə/ | terra /ˈtɛʁɐ/ | terra /ˈtɛrra/ | terra /ˈtɛra/ |
| Pietra | gur /ɡuɾ/ | gur /ɡuɾ/ | gur /ɡuɾ/ | preta /ˈprɛtə/ | pedra /ˈpɛðɾɐ/ | petra /ˈpɛːtra/ | pedra /ˈpeðɾa/ |
| Montagna | mal /mal/ | mal /mal/ | mal /mal/ | muntagna /munˈdaɲːə/ | montanha /mõˈtaɲɐ/ | muntagna /munˈtaɲɲa/ | montaña /monˈtaɲa/ |
| Mare | det /dɛt/ | det /dɛt/ | det /dɛt/ | mare /ˈmarə/ | mar /maɾ/ | mari /ˈmari/ | mar /maɾ/ |
| Madre | mëma /məma/ | nënë /nənə/ | nânë /nɑ̃ːn/ | mamma /ˈmammə/ | mãe /mɐ̃j/ | matri /ˈmatri/ | nai /naj/ |
| Padre | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baˈba/ | pate /ˈpatə/ | pai /paj/ | patri /ˈpatri/ | pai /paj/ |
| Figlia | bijë /ˈbijə/ | bijë /ˈbijə/ | bijë /bij/ | figlia /ˈfiʎʎə/ | filha /ˈfiʎɐ/ | figghia /ˈfiɟɟa/ | filla /ˈfiʎa/ |
| Io | u /u/ | unë /ˈunə/ | unë /un/ | io /ˈiːə/ | eu /ew/ | iu /ju/ | eu /ew/ |
| Tu | ti /ti/ | ti /ti/ | ti /ti/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | ti /ti/ |
| Noi | na /na/ | ne /nɛ/ | na /na/ | nuje /ˈnujə/ | nós /nɔʃ/ | nuàutri /nuˈawtri/ | nós /nɔs/ |
| Nome | emër /ˈemər/ | emër /ˈɛmər/ | emën /ˈɛ̃mən/ | nomme /ˈnommə/ | nome /ˈnomɨ/ | nomu /ˈnɔmu/ | nome /ˈnome/ |
| Persona | njeri /ɲɛˈɾi/ | njeri /ɲɛˈri/ | njeri /ɲɛˈɾi/ | perzona /perˈtsonə/ | pessoa /pɨˈsoɐ/ | pirsuna /pirˈsuna/ | persoa /pɛɾˈsoa/ |
| Testa | krie /ˈkɾiɛ/ | kokë /ˈkokə/ | krye /kɾy/ | capa /ˈkapə/ | cabeça /kɐˈbesɐ/ | testa /ˈtɛsta/ | cabeza /kaˈβeθa/ |
| Occhio | si /si/ | sy /sy/ | sy /sy/ | uocchio /ˈwɔkkjə/ | olho /ˈoʎu/ | occhiu /ˈɔkkju/ | ollo /ˈoʎo/ |
| Orecchio | vesh /vɛʃ/ | vesh /veʃ/ | vesh /veʃ/ | 'recchia /ˈrɛkkjə/ | orelha /oˈɾeʎɐ/ | aricchia /aˈrikkja/ | orella /oˈreʎa/ |
| Naso | hundë /ˈhundə/ | hundë /ˈhundə/ | hundë /hund/ | naso /ˈnaːsə/ | nariz /nɐˈɾiʃ/ | nasu /ˈnaːsu/ | nariz /naˈɾiθ/ |
| Bocca | grikë /ˈɡɾikə/ | gojë /ˈɡɔjə/ | gojë /ɡoj/ | vocca /ˈvokkə/ | boca /ˈbokɐ/ | vucca /ˈvukka/ | boca /ˈbɔka/ |
| Dente | dhëmb /ðəmb/ | dhëmb /ðəmb/ | dhâmb /ðɑ̃mb/ | dente /ˈdɛntə/ | dente /ˈdẽtɨ/ | denti /ˈdɛnti/ | dente /ˈdente/ |
| Lingua | gjuhë /ˈɟuhə/ | gjuhë /ˈɟuhə/ | gjuhë /ɟuːh/ | lengua /ˈlɛŋɡwə/ | língua /ˈlĩɡwɐ/ | lingua /ˈlinɡwa/ | lingua /ˈliŋɡwa/ |
| Mano | dora /dɔɾa/ | dorë /dɔɾə/ | dorë /doːɾ/ | mano /ˈmanə/ | mão /mɐ̃w/ | manu /ˈmanu/ | man /maŋ/ |
| Piede | këmba /ˈkəmba/ | këmbë /kəmbə/ | kâmbë /kɑ̃mb/ | pere /ˈpɛːrə/ | pé /pɛ/ | pedi /ˈpɛdi/ | pé /pɛ/ |
| Cuore | zemër /zɛməɾ/ | zemër /zɛməɾ/ | zemër /ˈzeməɾ/ | core /ˈkorə/ | coração /kuɾɐˈsɐ̃w/ | cori /ˈkɔri/ | corazón /koɾaˈθoŋ/ |
| Osso | asht /aʃt/ | kockë /ˈkotskə/ | asht /aʃt/ | uosso /ˈwɔssə/ | osso /ˈosu/ | ossu /ˈɔssu/ | óso /ˈɔso/ |
| Sangue | gjak /ɟak/ | gjak /ɟak/ | gjak /ɟak/ | sango /ˈsaŋɡə/ | sangue /ˈsɐ̃ɡɨ/ | sangu /ˈsaŋɡu/ | sangue /ˈsaŋɡe/ |
| Amore | dashuri /daʃuɾi/ | dashuri /daʃuɾi/ | dashni /daʃˈni/ | ammore /amˈmorə/ | amor /ɐˈmoɾ/ | amuri /aˈmuri/ | amor /aˈmoɾ/ |
| Albero | lis /lis/ | pemë /pɛmə/ | dru /dɾu/ | àrvero /ˈarvərə/ | árvore /ˈaɾvuɾɨ/ | àrbulu /ˈarbulu/ | árbore /ˈaɾβoɾe/ |
| Cane | qeni /cɛni/ | qen /cɛn/ | qen /cen/ | cane /ˈkanə/ | cão /kɐ̃w/ | cani /ˈkani/ | can /kaŋ/ |
| Gatto | macja /matsja/ | mace /matsɛ/ | mace /ˈmatsɛ/ | jatto /ˈjattə/ | gato /ɡatu/ | jattu /ˈjattu/ | gato /ˈɡato/ |
| Pesce | pishk /piʃk/ | peshk /peʃk/ | peshk /peʃk/ | pesce /ˈpeʃʃə/ | peixe /ˈpajʃɨ/ | pisci /ˈpiʃi/ | peixe /ˈpejʃe/ |
| Uccello | zog /zɔɡ/ | zog /zɔɡ/ | zog /zɔɡ/ | auciello /auˈtʃiɛllə/ | pássaro /ˈpasɐɾu/ | aceddu /aˈtʃɛɖːu/ | paxaro /ˈpaʃaɾo/ |
| Uovo | ve /ve/ | vezë /ˈvɛzə/ | vo /vo/ | uovo /ˈuːovə/ | ovo /ˈovu/ | ovu /ˈɔvu/ | ovo /ˈɔβo/ |
| Cavallo | kalë /ˈkalə/ | kalë /ˈkalə/ | kal /kal/ | cavallo /kaˈvallə/ | cavalo /kɐˈvalu/ | cavaddu /kaˈvaɖːu/ | cabalo /kaˈβalo/ |
| Casa | shpi /ʃpi/ | shtëpi /ʃtəpi/ | shpi /ʃpi/ | casa /ˈkasə/ | casa /ˈkazɐ/ | casa /ˈkasa/ | casa /ˈkasa/ |
| Latte | klëmsh /kləmʃ/ | qumësht /ˈcuməʃt/ | tâmbël /ˈtɑ̃mbəl/ | latte /ˈlattə/ | leite /ˈlejtɨ/ | latti /ˈlatti/ | leite /ˈlejte/ |
| Miele | mjaltë /ˈmjaltə/ | mjaltë /ˈmjaltə/ | mjaltë /mjalt/ | mèle /ˈmɛːlə/ | mel /mɛl/ | meli /ˈmɛli/ | mel /mɛl/ |
| Sale | krip /krip/ | kripë /ˈkripə/ | krypë /kɾyp/ | sale /ˈsalə/ | sal /saɫ/ | sali /ˈsali/ | sal /sal/ |
| Vino | verë /ˈvɛɾə/ | verë /ˈvɛɾə/ | venë /vɛːn/ | vino /ˈvinə/ | vinho /ˈviɲu/ | vinu /ˈvinu/ | viño /ˈbiɲo/ |
| Ferro | hekur /ˈhɛkuɾ/ | hekur /ˈhɛkuɾ/ | hekur /ˈhɛkuɾ/ | fierro /ˈfjɛrrə/ | ferro /ˈfɛʁu/ | ferru /ˈfɛrru/ | ferro /ˈfɛro/ |
| Libro | libër /ˈlibəɾ/ | libër /ˈlibəɾ/ | libër /ˈlibəɾ/ | libbro /ˈlibbərə/ | livro /ˈlivɾu/ | libbru /ˈlibbru/ | libro /ˈliβɾo/ |
| Mangiare | ha /ha/ | ha /ha/ | me ngranë /me ŋɾaːn/ | mangià /manˈdʒa/ | comer /kuˈmeɾ/ | manciari /manˈtʃari/ | comer /koˈmeɾ/ |
| Bere | pi /pi/ | pi /pi/ | me pi /me pi/ | vevere /ˈvevərə/ | beber /bɨˈbeɾ/ | vìviri /ˈviviri/ | beber /beˈβeɾ/ |
| Dormire | fjë /fjə/ | fle /flɛ/ | fle /fle/ | durmì /durˈmiː/ | dormir /duɾˈmiɾ/ | dòrmiri /ˈdɔrmɪrɪ/ | durmir /duɾˈmiɾ/ |
| Uno | një /ɲə/ | një /ɲə/ | nji /ɲi/ | uno /ˈunə/ | um /ũ/ | unu /ˈunu/ | un /uŋ/ |
| Due | di /di/ | dy /dy/ | dy /dy/ | duje /ˈduːjə/ | dois /dojʃ/ | dui /ˈduɪ/ | dous /dows/ |
| Tre | tre /tɾe/ | tre /tɾe/ | tre /tɾe/ | tre /trɛ/ | três /tɾeʃ/ | tri /tri/ | tres /tɾes/ |
| Quattro | katër /ˈkatər/ | katër /ˈkatəɾ/ | katër /ˈkatəɾ/ | quatto /ˈkwattə/ | quatro /ˈkwatɾu/ | quattru /ˈkwattru/ | catro /ˈkatɾo/ |
| Cinque | pesë /ˈpɛsə/ | pesë /ˈpɛsə/ | pesë /peːs/ | cinche /ˈtʃiŋkə/ | cinco /ˈsĩku/ | cincu /ˈtʃiŋku/ | cinco /ˈθiŋko/ |
| Cento | njëqind /ɲəˈcind/ | qind /cind/ | njiqind /ɲiˈcind/ | ciento /ˈtʃjentə/ | cem /sẽj̃/ | centu /ˈtʃɛntu/ | cen /θeŋ/ |
| Ciao | falem /ˈfalɛm/ | përshëndetje /pəɾʃəndɛtjɛ/ | tungjatjeta /tunɟatˈjeta/ | uè /wɛ/ | olá /ɔˈla/ | salutamu /salutamu/ | ola /ˈɔla/ |
| Grazie | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛˈɾit/ | grazie /ˈɡratsjə/ | obrigado /obɾiˈɡadu/ | grazii /ˈɡrattsii/ | grazas /ˈɡɾaθas/ |
| Buono | mirë /miɾə/ | mirë /miɾə/ | mirë /miːɾ/ | buono /ˈbwɔnə/ | bom /bõ/ | bonu /ˈbɔnu/ | bo /bɔ/ |
| Nuovo | i ri /i ɾi/ | i ri /i ˈɾi/ | i ri /i ɾi/ | nuovo /ˈnwɔvə/ | novo /ˈnovu/ | novu /ˈnɔvu/ | novo /ˈnɔβo/ |
| Rosso | kuq /kuc/ | kuq /kuc/ | kuq /kuc/ | russo /ˈrussə/ | vermelho /vɨɾˈmɐʎu/ | russu /ˈrussu/ | vermello /beɾˈmeʎo/ |
| Bianco | i bardhë /i ˈbaɾðə/ | i bardhë /i ˈbaɾðə/ | i bardhë /i baɾð/ | janco /ˈjaŋkə/ | branco /ˈbɾɐ̃ku/ | biancu /ˈbjaŋku/ | branco /ˈbɾaŋko/ |
| Nero | i zi /i zi/ | i zi /i ˈzi/ | i zi /i zi/ | niro /ˈnirə/ | preto /ˈpɾetu/ | nìuru /ˈniuru/ | negro /ˈneɣɾo/ |
| Verde | i virdhë /i viɾðə/ | jeshil /jɛˈʃil/ | jeshil /jeˈʃil/ | verde /ˈverdə/ | verde /ˈveɾðɨ/ | virdi /ˈvɪrdɪ/ | verde /ˈbeɾðe/ |
| Cuculo | qyqe /ˈcyce/ | qyqe /ˈcycɛ/ | qyqe /ˈcyce/ | cucù /kuˈku/ | cuco /ˈkuku/ | cuccu /ˈkukku/ | cuco /ˈkuko/ |
Pagina 1/9
Apri la mappa interattiva: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.
Realizzato da Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Home LangMap