ꨌꩌ
Tiếng Chăm Đông
Nam Đảo (Mã Lai-Polynesia, Cham)
Tiếng Chăm Đông, còn gọi là tiếng Chăm Phan Rang (ISO 639-3: cjm), là một ngôn ngữ Chăm thuộc hệ Nam Đảo, được nói chủ yếu tại Ninh Thuận và Bình Thuận ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam. Ngôn ngữ này khác với tiếng Chăm Tây (cja), tập trung ở Campuchia, và người nói gồm các cộng đồng Ahiér hay Balamon, Awal hay Bani, cùng những người theo tôn giáo khác. Chữ abugida Akhar Thrah truyền thống, bắt nguồn từ hệ chữ Brahmi Nam Ấn, được dùng trong bản chép tay và giảng dạy cộng đồng, còn chuyển tự La-tinh cũng xuất hiện trong công việc ngôn ngữ học và giáo dục. Tiếp xúc lâu dài với tiếng Việt đã tái cấu trúc từ và tạo các đối lập về kiểu phát âm hay âm vực; một số phân tích mô tả sự thanh điệu hóa mới chớm, nên nhãn “phi thanh điệu” tuyệt đối là quá đơn giản. Tiếng Chăm Đông không có địa vị chính thức toàn quốc, và mức truyền dạy khác nhau khi tiếng Việt ngày càng chi phối trường học và đời sống công cộng.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Chăm Đông
Nguồn
- Ethnologue: cjm
- Thurgood (1999) From Ancient Cham to Modern Dialects
- Brunelle (2009) Tone perception in Eastern Cham
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Nam Đảo (Mã Lai-Polynesia, Cham)
| Nghĩa | Tiếng Chăm Đông | Tiếng Chăm Tây | Tiếng Chăm cổ | Tiếng Minangkabau | Tiếng Mã Lai cổ | Tiếng Iban | Tiếng Musi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | ꨀꨳꨩ /ʔiaː/ | ايا /ja/ | ie /ʔiə/ | aia /aia/ | air /air/ | ai /ai/ | ayek /ajek/ |
| Lửa | ꨀꨚꨶꨬ /apuei/ | افوي /apuei/ | apuy /ʔapuj/ | api /api/ | api /api/ | api /api/ | api /api/ |
| Mặt trời | ꨀꨕꨪꨓꨳꩀ /aɗitiaʔ/ | أديتياء /aditiak/ | huriy /hurij/ | matoari /matoaɾi/ | matari /matari/ | mata-ari /mataari/ | matahari /matahari/ |
| Mặt trăng | ꨝꨪꨤꩆ /ɓilan/ | بيلن /bilan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ |
| Sao | ꨝꨪꨓꨭꩀ /ɓituʔ/ | فتاۛء /patɨʔ/ | bituk /bituʔ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ |
| Đêm | ꨠꨤꩌ /mələm/ | مالم /malam/ | malam /malam/ | malam /malam/ | malam /malam/ | malam /malam/ | malem /maləm/ |
| Gió | ꨀꨋꨪꩆ /ʔaŋin/ | أڠين /aŋin/ | — | angin /aŋin/ | — | angin /aŋin/ | angin /aŋin/ |
| Đất | ꨓꨘꩍ /tanah/ | تانه /tanah/ | — | tanah /tanah/ | — | tanah /tanah/ | tanah /tanah/ |
| Đá | ꨝꨓꨭꨥ /ɓatuw/ | فتاو /patau/ | batau /batau/ | batu /ˈbatu/ | batu /batu/ | batu /ˈbatu/ | batu /batu/ |
| Núi | ꨌꨮꩀ /cəʔ/ | — | — | gunuang /ɡunuaŋ/ | — | bukit /bukit/ | gunung /ɡunuŋ/ |
| Biển | ꨓꨧꨪꩀ /tasiʔ/ | — | — | lauik /lauiʔ/ | — | tasik /tasik/ | laot /laot/ |
| Mẹ | ꨀꨟꨰꩀ /ameʔ/ | ماي /mai/ | inā /ina/ | amak /amaʔ/ | ibu /ibu/ | indai /indai/ | mak /mak/ |
| Cha | ꨀꨟꨲ /amɨ/ | أمآ /amaː/ | amā /ama/ | abak /abaʔ/ | bapa /bapa/ | apai /apai/ | bapak /bapak/ |
| Tôi | ꨕꨨꨵꩀ /ɗahlaʔ/ | كاو /kɔw/ | ku /ku/ | ambo /ambo/ | aku /aku/ | aku /aku/ | aku /aku/ |
| Bạn | ꨨꨲ /hɨ/ | هاۛ /hɨ/ | hã /haː/ | ang /aŋ/ | kamu /kamu/ | nuan /nuan/ | kau /kau/ |
| Chúng ta | ꨁꨓꨩ /itaː/ | دري /drej/ | — /—/ | kito / kami /kito / kami/ | kita / kami /kita / kami/ | kitai / kami /kitai / kami/ | kito / kami /kito / kami/ |
| Tên | ꨀꨋꩆ /aŋan/ | أڠن /aŋan/ | angan /aŋan/ | namo /namo/ | ngaran /ŋaran/ | nama /nama/ | namo /namo/ |
| Người | ꨂꨣꩃ /ʔuraːŋ/ | — | urāṅ /uraːŋ/ | urang /uraŋ/ | — | orang /ˈoraŋ/ | wong /woŋ/ |
| Đầu | ꨀꨆꨯꨱꩀ /akɔʔ/ | — | — | kapalo /kapalo/ | — | pala /pala/ | palak /palak/ |
| Mắt | ꨟꨓꨩ /mətaː/ | متا /mata/ | matā /mata/ | mato /mato/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mato /mato/ |
| Tai | ꨓꨊꨪ /taŋi/ | — | — | talingo /taliŋo/ | — | pending /pəndiŋ/ | telingo /teliŋo/ |
| Răng | ꨓꨈꨬ /taɡaj/ | تڬي /taɡɛj/ | tagai /taɡaj/ | gigi /ɡiɡi/ | gigi /ɡiɡi/ | ngeliʼ /ŋeliʔ/ | gigi /ɡiɡi/ |
| Lưỡi | ꨕꨤꩍ /dalah/ | دله /dalah/ | dalah /dalah/ | lidah /lidah/ | lidah /lidah/ | dilah /dilah/ | lidah /lidah/ |
| Tay | ꨓꨊꨪꩆ /taŋin/ | تاڠين /taŋin/ | taŋin /taŋin/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | jari /dʒari/ | tangan /taŋan/ |
| Bàn chân | ꨓꨆꨰ /takai/ | تاكاي /takai/ | takai /takai/ | kaki /kaki/ | — | kaki /kaki/ | — |
| Tim | ꨨꨓꨰ /hatai/ | هتاي /hatai/ | hatai /hatai/ | ati /ati/ | hati /hati/ | ati /ati/ | hati /hati/ |
| Xương | ꨓꨤꩃ /talaŋ/ | تلڠ /talaŋ/ | talang /talaŋ/ | tulang /tulaŋ/ | tulang /tulaŋ/ | tulang /tulaŋ/ | tulang /tulaŋ/ |
| Máu | ꨕꨣꩍ /darah/ | دره /darah/ | darah /darah/ | darah /darah/ | darah /darah/ | darah /darah/ | darah /darah/ |
| Yêu | ꨀꨘꨪꩅ /anit/ | ڬاوه /ɡauh/ | klɛn /klɛn/ | cinto /tʃinto/ | sayang /sajaŋ/ | rinduai /rinduai/ | sayang /sajaŋ/ |
| Cây | ꨆꨢꨮꨭ /kajauː/ | كايو /kajuv/ | phuəŋ /pʰuəŋ/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ |
| Chó | ꨀꨧꨮꨭ /ʔasaw/ | أتحو /atʰuv/ | asuv /asuw/ | anjiang /aɲdʒiaŋ/ | anjing /andʒiŋ/ | ukui /ukui/ | anjing /andʒiŋ/ |
| Mèo | ꨟꨢꨥ /mɨjaw/ | ميٛو /meuv/ | mɛw /mɛw/ | kuciang /kutʃiaŋ/ | — /—/ | mayau /majau/ | kucing /kutʃiŋ/ |
| Cá | ꨁꨆꩆ /ikan/ | كان /kan/ | ikan /ikan/ | ikan /ˈikan/ | ikan /ikan/ | ikan /ˈikan/ | ikan /ˈikan/ |
| Chim | ꨌꨳꨪꩌ /ciːm/ | — | cim /tʃim/ | buruang /buruaŋ/ | burung /buruŋ/ | burung /buruŋ/ | burung /buruŋ/ |
| Nhà | ꨧꩃ /saːŋ/ | تحاڠ /tʰaŋ/ | sɔŋ /sɔŋ/ | rumah /ɾumah/ | rumah /rumah/ | rumah /rumah/ | rumah /rumah/ |
| Gạo | ꨝꨴꩍ /brah/ | — | — | bareh /bareh/ | — | beras /bəras/ | beras /bəras/ |
| Sắt | ꨝꨪꨧꨬ /bisei/ | — | — | basi /ˈbasi/ | — | besi /ˈbəsi/ | besi /bəsi/ |
| Ăn | ꨨꨶꩀ /huaʔ/ | هواء /huak/ | bɔh /bɔh/ | makan /makan/ | makan /makan/ | makai /makai/ | makan /makan/ |
| Uống | ꨟꨑꨭꩌ /mɨɲum/ | ماوم /maum/ | mɛnum /mɛnum/ | minum /minum/ | minum /minum/ | ngirup /ŋirup/ | minum /minum/ |
| Một | ꨧ /saː/ | تحا /tʰa/ | sa /sa/ | ciek /tʃieʔ/ | sa /sa/ | satu /satu/ | siko /siko/ |
| Hai | ꨕꨶ /duaː/ | ڎوا /ɗuə/ | dua /dua/ | duo /duo/ | dua /dua/ | dua /dua/ | duo /duo/ |
| Ba | ꨆꨵꨯꨱ /klɔw/ | كلاو /klaw/ | klau /klau/ | tigo /tiɡo/ | tlu /tlu/ | tiga /tiɡa/ | tigo /tiɡo/ |
| Bốn | ꨚꩀ /paʔ/ | — | pāt /paːt/ | ampek /ampeʔ/ | mpat /əmpat/ | empat /əmpat/ | empat /əmpat/ |
| Năm | ꨤꨪꨟꨩ /limɨ/ | لاماۛ /lamɨː/ | lima /lima/ | limo /limo/ | lima /lima/ | lima /lima/ | limo /limo/ |
| Trăm | ꨣꨪꨓꨭꩍ /rituh/ | — | — | saratuih /saratuih/ | ratus /ratus/ | seratus /səratus/ | seratus /səratus/ |
| Xin chào | ꨦꨤꩌ /salam/ | سلام /salam/ | — /—/ | salam /salam/ | — /—/ | salam /salam/ | halo /halo/ |
| Cảm ơn | ꨙꨶ ꨜꨲꩊ /ɗua pʰuəl/ | تريما كاسيه /tarima kasiʔ/ | — /—/ | tarimo kasiah /taɾimo kasiah/ | — /—/ | terima kasih /tərima kasih/ | terimo kasih /terimo kasih/ |
| Tốt | ꨧꨳꩌ /siam/ | سيام /siam/ | siam /siam/ | rancak /ɾantʃaʔ/ | baik /baik/ | manah /manah/ | bagus /baɡus/ |
| Mới | ꨝꨣꨭꨥ /ɓaruw/ | باهاو /bahau/ | — | baru /baru/ | — | baru /baru/ | anyar /aɲar/ |
| Đỏ | ꨟꨣꨳꩍ /mɨriah/ | ماۛرياه /mɨriah/ | mưriah /mɨriah/ | sirah /siɾah/ | merah /merah/ | mirah /miɾah/ | merah /ˈmerah/ |
| Trắng | ꨚꨓꨪꩍ /patih/ | — | patih /patih/ | putiah /putiah/ | putih /putih/ | burak /burak/ | putih /putih/ |
| Trà | ꨌꨰꩈ /cɛː/ | — | — | teh /teh/ | — | te /te/ | — |
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap