Achuar Chicham
الأتشوار
الخيفارية
الأتشوار (Achuar Chicham، أي «كلام الأتشوار»؛ ويُعرف أيضًا بالأتشوار-شيويار) لغة من عائلة اللغات الخيبارية يُتحدَّث بها في منطقة التحول البيئي بين نهري مارانيون وباستاسا على الحدود بين البيرو والإكوادور. يُعد شعب الأتشوار ثالث أكبر مجموعة خيبارية بعد الأغوارونا (agr) والشوار (jiv)، وقد ارتبطوا تاريخيًا بالشوار والشيويار ارتباطًا موسميًا عبر التجارة وتحالفات الزواج والحروب. نالت لغة الأتشوار اهتمامًا دوليًا من خلال «مقاومة الأتشوار» ضد توغل شركات النفط في العقدين الأول والثاني من القرن الحادي والعشرين، حيث قاد اتحاد الأتشوار (FINAE/NAE) الدفاع عن السيادة على الأراضي. ومن الناحية اللغوية، تشترك الأتشوار مع الأغوارونا والشوار في سمات العائلة الخيبارية: الحروف المتحركة الأنفية، وعلامات التبئير، ومعجم إثنوبيولوجي شامل لنظام الأمازون البيئي.
أين تُستخدم؟
87 كلمة أساسية في الأتشوار
المصادر
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات ذات صلة: الخيفارية
| المعنى | الأتشوار | الشوار | الأغوارونا | الأيمارية | الجاكارو | الشيبيبو-كونيبو | الويتشول |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | uma /uma/ | uma /uma/ | jene /hɨnɨ/ | ha /ha/ |
| نار | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | nina /nina/ | nina /nina/ | chii /tʃiː/ | tai /tai/ |
| شمس | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /ɨtsá/ | inti /inti/ | inti /inti/ | bari /baɾi/ | tau /tau/ |
| قمر | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | paxshi /paχʃi/ | oxe /oʂɨ/ | metsa /metsa/ |
| نجم | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | warawara /waɾawaɾa/ | waraxa /waɾaχa/ | wishti /wiʃtĩ/ | xurawe /ʃuˈrawe/ |
| ليل | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | yame /jamɨ/ | tikari /tikari/ |
| ريح | nase /nase/ | nase /nase/ | dase /dasɨ/ | thaya /ˈtʰaja/ | wawya /wawja/ | niwe /niwɨ/ | ʼeeka /ʔeːka/ |
| تراب | nungka /nuŋka/ | nunka /nuŋka/ | nugka /nuɡka/ | uraqi /uɾaqi/ | — | mai /mai/ | kwie /kʷie/ |
| حجر | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | qala /ˈqala/ | qala /qala/ | makan /makan/ | tete /tete/ |
| جبل | mura /muɾa/ | náint /naint/ | nain /nain/ | qullu /quʎu/ | qaaqa /qaːqa/ | manan /manan/ | yemuri /jemuri/ |
| بحر | juun entsa /huːn entsa/ | nayaants /najaants/ | nayants /najants/ | lamara /lamara/ | — | aniparo /anipaɾo/ | haramara /haramara/ |
| أم | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | mama /mama/ | mama /mama/ | tita /tita/ | nana /nana/ |
| أب | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | tata /tata/ | awki /awki/ | papa /papa/ | yawe /jawe/ |
| بنت | nawantur /nawantuɾ/ | nawantur /nawantuɾ/ | nawan /nawan/ | phucha /pʰutʃa/ | — | bake ainbo /bake ãĩbo/ | — |
| أنا | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | naya /naja/ | na /na/ | ea /ea/ | nee /neː/ |
| أنت | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /amé/ | juma /xuma/ | juma /huma/ | mia /mia/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ |
| نحن | ii /iː/ | ii /iː/ | ii /iː/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | jiwsa /hiwsa/ | noa /noa/ | tame /ˈtame/ |
| اسم | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | suti /suti/ | shutyi /ʃuci/ | jane /hanɨ/ | tewa /ˈtewa/ |
| شخص | aints /aints/ | aents /aents/ | aents /aɨnts/ | jaqi /xaqi/ | jaqi /haqi/ | joni /honi/ | tewi /tewi/ |
| رأس | muuk /muːk/ | muuk /muːk/ | buuk /buːk/ | pʼiqi /pʼiqi/ | nampʼa /nampʼa/ | mapo /mapo/ | muʼú /muˈʔu/ |
| عين | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | bero /bɨɾo/ | tukite /tukite/ |
| أذن | kuwish /kuwiʃ/ | kuish /kwiʃ/ | kuwish /kuwiʃ/ | jinchu /xintʃu/ | jinchu /hintʃu/ | pabíki /pabiki/ | naka /naka/ |
| أنف | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nasa /ˈnasa/ | nasa /nasa/ | rekin /ɾɨkin/ | tsuri /tsuɾi/ |
| فم | wene /wene/ | wene /wene/ | wenu /wɨnu/ | laka /ˈlaka/ | — | kexa /kɨʂa/ | téni /teni/ |
| سن | nai /nai/ | nai /nai/ | dai /dai/ | lakʼa /lakʼa/ | shimi /ʃimi/ | xeta /ʂɨta/ | tame /tame/ |
| لسان | inai /inai/ | inai /inai/ | inai /inai/ | laxra /laχra/ | naxra /naχra/ | jana /hana/ | neni /neni/ |
| يد | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | meken /mɨkɨn/ | mama /mama/ |
| قدم | nawe /nawe/ | nawe /nawe/ | dawe /dawɨ/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | tae /taɨ/ | keta /keta/ |
| قلب | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɨ́ntai/ | chuyma /tʃujma/ | kurasunha /kuɾasunha/ | joínti /hointi/ | iyari /ijari/ |
| عظم | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | xao /ʂao/ | ume /ume/ |
| دم | numpa /numpã/ | numpa /numpã/ | numpa /numpa/ | wila /wila/ | wila /wila/ | jimi /himi/ | xuriya /ʃuɾija/ |
| كاكا | ija /iha/ | íjia /ˈihia/ | ija /iha/ | jama /xama/ | — | poi /poi/ | kwita /kʷita/ |
| حب | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | wakejut /wakɨhut/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | noi /noi/ | kanenki /kanenki/ |
| شجرة | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | quqa /quqa/ | arbuli /aɾbuli/ | jiwi /hiwi/ | kiyé /kije/ |
| كلب | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | yawá /jawá/ | anu /anu/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | ochiti /otʃiti/ | tsïkï /tsɨkɨ/ |
| قطة | micha /mitʃa/ | míchik /ˈmitʃik/ | bishu /biʃu/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishito /miʃito/ | mitsu /mitsu/ |
| سمكة | namak /namak/ | namak /namak/ | namak /namak/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | yapa /japa/ | kesi /kesi/ |
| طائر | chingki /tʃiŋki/ | chinki /tʃiŋki/ | pishak /piʃak/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | chʼipi /tʃʼipi/ | isa /isa/ | wiki /wiki/ |
| فراشة | shimpiampu /ʃimpiampu/ | wámpishuk /ˈwampiʃuk/ | wámpishuk /wámpiʃuk/ | pilpintu /pilpintu/ | — | pëpë /pɨ̃pɨ̃/ | kipï /kipɨ/ |
| بيضة | nujin /nuhin/ | nujint /nuhint/ | nujín /nuˈhin/ | kʼawna /kʼawna/ | nuru /nuɾu/ | bachi /batʃi/ | tawári /taˈwaɾi/ |
| دب | chayu /tʃaju/ | chai /tʃai/ | chayú /tʃajú/ | jukumari /xukumaɾi/ | — | oso /oso/ | hutse /hutse/ |
| حصان | kawai /kawai/ | kawai /kawai/ | kawayu /kawaju/ | kawallu /kawaʎu/ | — | kabayo /kabajo/ | kawayu /kawaju/ |
| بيت | jea /hea/ | jea /hea/ | jega /hɨɡa/ | uta /uta/ | uta /uta/ | xobo /ʂobo/ | ki /ki/ |
| حليب | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | millkʼi /miʎkʼi/ | — | xoma /ʂoma/ | retsi /ɾetsi/ |
| عسل | wapasa yumiri /wapasa jumiɾi/ | chinij /tʃinih/ | dapa yumiji /dapa jumihi/ | miskʼi /miskʼi/ | — | bona jene /bona hɨnɨ/ | xiete /ʃiete/ |
| ملح | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /wɨː/ | jayu /ˈxaju/ | katyi /kaci/ | tashi /taʃi/ | ʼuna /ʔuna/ |
| نبيذ | vino /ˈbino/ | winiu /winiu/ | vino /ˈbino/ | vino /vino/ | — | vino /ˈbino/ | winuyari /winujaɾi/ |
| أرز | arrus /aɾus/ | arús /aˈɾus/ | ajus /ahus/ | arusa /aɾusa/ | — | aros /aɾos/ | — |
| حديد | jiru /hiɾu/ | jiru /hiru/ | jiju /hihu/ | qillaya /qiʎaja/ | — | yami /jami/ | tepɨa /tepɨa/ |
| حرير | seda /seda/ | séta /ˈseta/ | seda /seda/ | seda /seda/ | — | seda /seda/ | tsera /tsera/ |
| كتاب | papi /papi/ | papí /paˈpi/ | papi /papi/ | panka /panka/ | — | kirika /kiɾika/ | xapa /ʃapa/ |
| أكل | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | paluña /paluɲa/ | piti /piti/ | kuye /kuje/ |
| شرب | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | umut /umut/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | xeati /ʂɨati/ | hiʼeka /hiʔeka/ |
| نام | kanarta /kanaɾta/ | kanarta /kanaɾta/ | kanut /kanut/ | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | oxa /oʂa/ | kutsu /kutsu/ |
| واحد | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | makichik /makitʃik/ | maya /maja/ | maya /maja/ | westíora /wɨstioɾa/ | xevi /ʃevi/ |
| اثنان | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | jimag /himaɡ/ | paya /paja/ | paxa /paχa/ | rabé /ɾabɨ/ | huta /huˈta/ |
| ثلاثة | kampatam /kampatam/ | menaintiu /menaintʲu/ | kampatum /kampatum/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimisha /kimiʃa/ | haika /haika/ |
| أربعة | aintiuk /aintʲuk/ | aintiuk /aintʲuk/ | ipaksumat /ipaksumat/ | pusi /pusi/ | pushi /puʃi/ | chosko /tʃosko/ | nauka /nauka/ |
| خمسة | ewej /eweh/ | ewej /eweh/ | uweja amua /uwɨha amua/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | pichika /pitʃika/ | auxɨwi /auʃɨwi/ |
| مئة | pachak /patʃak/ | sian /sian/ | cien /sjen/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | pacha /patʃa/ | xeitsienituyari /ʃeitsienitujari/ |
| مرحبا | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɨk/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | jakon raoma /hakon raoma/ | kekuanenki /kekwanenki/ |
| شكرا | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | see /sɨː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | irake /iɾake/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ |
| جيد | pengker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | pegkeg /pɨɡkɨɡ/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | jakon /hakon/ | waxa /waʃa/ |
| جديد | yamaram /jamaɾam/ | yamaram /jamaram/ | yamajam /jamaham/ | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | bena /bɨna/ | hekwa /hekʷa/ |
| أحمر | kapantin /kapantin/ | kapaku /kapaku/ | kapantu /kapantu/ | wila /wila/ | chukapa /tʃukapa/ | joshin /hoʃin/ | +aurawi /ʔaurawi/ |
| أبيض | puju /puhu/ | pujú /puˈhu/ | puju /puhu/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | janqʼu /hanqʼu/ | joxo /hoʂo/ | tuxame /tuʃame/ |
| أسود | shuwin /ʃuwin/ | mukusa /mukusa/ | bukusea /bukusɨa/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | wiso /wiso/ | yɨwime /jɨwime/ |
| أخضر | samek /samek/ | sámek /ˈsamek/ | samekbau /samɨkbau/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ | — | yãkõ /jãkõ/ | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ |
افتح الخريطة التفاعلية: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.
من إعداد Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · الصفحة الرئيسية LangMap