Matses
Tiếng Matsés
ngữ hệ Pano (nhánh Mayoruna)
Matsés (còn gọi là Mayoruna) là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Pano ở lưu vực Yaquerana trên biên giới Peru–Brazil. Về mặt loại hình học, nó nổi tiếng nhờ một trong những hệ thống chứng cứ (evidential) phức tạp nhất thế giới: động từ bắt buộc phải mã hóa nguồn thông tin là trực tiếp, suy luận, phỏng đoán hay nghe lại, đồng thời còn phân biệt thời điểm xảy ra sự kiện với thời điểm người nói biết được sự kiện đó.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Matsés
Nguồn
- Fleck, David W. (2003) A Grammar of Matses. PhD dissertation, Rice University.
- Fleck, David W. (2007) Evidentiality in Matses. In Aikhenvald & Dixon (eds.) Evidentiality. Oxford.
- Glottolog: Matses
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: ngữ hệ Pano (nhánh Mayoruna)
| Nghĩa | Tiếng Matsés | Tiếng Shipibo-Conibo | Ngôn ngữ Nhật-Hàn nguyên thủy | Tiếng Yangkaal | Tiếng Meroe | Tiếng Messap | Ngôn ngữ Ký hiệu Nicaragua |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | acte /aʔte/ | jene /hɨnɨ/ | — /—/ | nguku /ŋuku/ | 𐦠𐦶 /ato/ | — /—/ | — /—/ |
| Lửa | cuëte /kwɨte/ | chii /tʃiː/ | — /—/ | ngida /ŋida/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mặt trời | ushë /uʃɨ/ | bari /baɾi/ | — /—/ | warrku /waɾku/ | 𐦨𐦯 /ˈmasa/ | — /—/ | — /—/ |
| Mặt trăng | inchëshën ushë /intʃɨʃɨn uʃɨ/ | oxe /oʂɨ/ | — /—/ | waldarra /waldaɾa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Sao | uispa /wispa/ | wishti /wiʃtĩ/ | — /—/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Đêm | inchësh /intʃɨʃ/ | yame /jamɨ/ | — /—/ | ngimi /ŋimi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mưa | ue /ue/ | oi /oi/ | — | — | — | — | — |
| Gió | cunquequid /kunkekid/ | niwe /niwɨ/ | — | — | — | — | — |
| Đất | nidaid /nidaid/ | mai /mai/ | — | — | — | — | — |
| Đá | cuënote /kwɨnote/ | makan /makan/ | — | — | — | — | — |
| Núi | macuësh /makwɨʃ/ | manan /manan/ | — | — | — | — | — |
| Mẹ | tita /tita/ | tita /tita/ | *əma /əma/ | ngamathu /ŋamat̪u/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cha | papa /paˈpa/ | papa /papa/ | *əpa /əpa/ | kanthathu /kant̪at̪u/ | — /—/ | ana /ˈana/ | — /—/ |
| Con gái | champi /tʃamˈpi/ | bake ainbo /bake ãĩbo/ | — | — | — | bilia /ˈbilia/ | — |
| Tôi | ubi /uβi/ | ea /ea/ | — /—/ | ngada /ŋada/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bạn | mibi /miβi/ | mia /mia/ | — /—/ | nyingka /ɲiŋka/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Chúng ta | nuqui /nuki/ | noa /noa/ | — /—/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tên | — /—/ | jane /hanɨ/ | — /—/ | nida /nida/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Người | matses /matses/ | joni /honi/ | — | — | — | — | — |
| Đầu | mapi /maˈpi/ | mapo /mapo/ | — | — | — | — | — |
| Mắt | ëshë /ɨʃɨ/ | bero /bɨɾo/ | — /—/ | miburlda /mibuɭda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tai | pabiate /pabiate/ | pabíki /pabiki/ | — | — | — | — | — |
| Mũi | dëbiate /dɨbjatɪ/ | rekin /ɾɨkin/ | — | — | — | — | — |
| Miệng | ana /ana/ | kexa /kɨʂa/ | — | — | — | — | — |
| Răng | shëta /ʃɨta/ | xeta /ʂɨta/ | — /—/ | damanda /damanda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Lưỡi | ana /ana/ | jana /hana/ | — /—/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tay | mëdante /mɨdante/ | meken /mɨkɨn/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bàn chân | taë /taˈɨ/ | tae /taɨ/ | — | — | 𐦯𐦴 /ˈsata/ | — | — |
| Tim | — /—/ | joínti /hointi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Xương | canite /kanite/ | xao /ʂao/ | — /—/ | julda /ɟulda/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Máu | intac /intaʔ/ | jimi /himi/ | — /—/ | kandu /kandu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Yêu | — /—/ | noi /noi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cây | cuëte /kwɨte/ | jiwi /hiwi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Chó | opa /oˈpa/ | ochiti /otʃiti/ | — /—/ | — /—/ | 𐦥𐦬𐦡 /wal/ | — /—/ | — /—/ |
| Mèo | — /—/ | mishito /miʃito/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cá | nuëcquid /nuɨkkid/ | yapa /japa/ | — /—/ | yakuri /jakuɾi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Chim | uicchun /wiktʃun/ | isa /isa/ | — | — | — | — | — |
| Bướm | podochued /podotʃued/ | pëpë /pɨ̃pɨ̃/ | — | — | — | — | — |
| Trứng | bacuë /bakwɨ/ | bachi /batʃi/ | — | — | — | — | — |
| Gấu | oso /oso/ | oso /oso/ | — | — | — | — | — |
| Ngựa | cabayo /kabajo/ | kabayo /kabajo/ | — | — | — | — | — |
| Nhà | shubu /ʂobo/ | xobo /ʂobo/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Sữa | shuma /ʃuma/ | xoma /ʂoma/ | — | — | — | — | — |
| Mật ong | bacun /bakun/ | bona jene /bona hɨnɨ/ | — | — | — | — | — |
| Muối | sa /sa/ | tashi /taʃi/ | — | — | — | — | — |
| Rượu vang | uba chinaid /uba tʃinaid/ | vino /ˈbino/ | — | — | — | — | — |
| Sắt | shocosh /ʃokoʃ/ | yami /jami/ | — | — | — | — | — |
| Ăn | pe- /pe/ | piti /piti/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Uống | ac- /ak/ | xeati /ʂɨati/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Ngủ | ush- /uʃ/ | oxa /oʂa/ | — | — | — | — | — |
| Một | abentsëc /aβentsɨk/ | westíora /wɨstioɾa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Hai | daëd /daɨd/ | rabé /ɾabɨ/ | — /—/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Ba | — /—/ | kimisha /kimiʃa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Bốn | daëd daëd /daɨd daɨd/ | chosko /tʃosko/ | — | — | — | — | — |
| Xin chào | — /—/ | jakon raoma /hakon raoma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cảm ơn | — /—/ | irake /iɾake/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tốt | bëda /bɨˈda/ | jakon /hakon/ | — /—/ | — /—/ | 𐦨𐦬𐦣 /ˈmalu/ | — /—/ | — /—/ |
| Mới | chuca /tʃuka/ | bena /bɨna/ | — | — | — | — | — |
| Đỏ | piumbo /piumbo/ | joshin /hoʃin/ | — /—/ | kandukandu /kandukandu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Trắng | ushu /uˈʃu/ | joxo /hoʂo/ | — | — | — | — | — |
| Xanh lá | umu /uˈmu/ | yãkõ /jãkõ/ | — | — | — | — | — |
Trang 1/8
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap