Guugu Yimidhirr
Tiếng Guugu Yimithirr
Pama-Nyunga (nhánh Paman, đông Cape York)
Tiếng Guugu Yimithirr (cũng viết là Guugu Yimidhirr; ISO 639-3: kky) là một ngôn ngữ Paman thuộc ngữ hệ Pama-Nyungan, theo truyền thống được sử dụng tại vùng đất quanh sông Endeavour ở Viễn Bắc Queensland, Úc. Hiện nay ngôn ngữ này tập trung tại Hope Vale và các cộng đồng lân cận phía bắc Cooktown. Nó nổi tiếng với hệ quy chiếu không gian thường dùng các phương hướng tuyệt đối như bắc và nam trong những trường hợp mà nhiều ngôn ngữ dùng từ lấy người nói làm trung tâm như trái và phải. Nghiên cứu về hệ thống này đã khiến tiếng Guugu Yimithirr trở nên quan trọng trong các công trình về ngôn ngữ, nhận thức và định hướng không gian. Từ tiếng Anh kangaroo bắt nguồn từ gangurru trong tiếng Guugu Yimithirr, được các thành viên đoàn thám hiểm của James Cook ghi lại từ người nói địa phương bên sông Endeavour năm 1770.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Guugu Yimithirr
Nguồn
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Pama-Nyunga (nhánh Paman, đông Cape York)
| Nghĩa | Tiếng Guugu Yimithirr | Tiếng Lardil | Tiếng Dyirbal | Tiếng Nhanda | Tiếng Walmajarri | Tiếng Wiradjuri | Tiếng Yangkaal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | buurraay /buːraːj/ | nguka /ŋuka/ | bana /ˈbana/ | kapi /kapi/ | ngapa /ˈŋapa/ | galing /ˈɡaliŋ/ | nguku /ŋuku/ |
| Lửa | yugu /juɡu/ | nyuda /ɲuda/ | buni /ˈbuni/ | warla /waɻla/ | warlu /ˈwaɭu/ | wiiny /wiːɲ/ | ngida /ŋida/ |
| Mặt trời | ngalan /ŋalan/ | warrka /waɾka/ | garri /ˈɡari/ | wurʼa /wuɾʔa/ | purangu /puɻaŋu/ | yiray /ˈjiɻaj/ | warrku /waɾku/ |
| Mặt trăng | giidha /ɡiːd̪a/ | kirdikir /kiɖikir/ | gagara /ɡaˈɡara/ | kanyala /kaɲala/ | yakarn /jakaɳ/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ | waldarra /waldaɾa/ |
| Sao | dawaar /dawaːɻ/ | kuwa thungal /kuwa θuŋal/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | indiya /indija/ | wirl /wiɭ/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | miburlda thungalda /mibuɭda t̪uŋalda/ |
| Đêm | wudhurr /wud̪ur/ | nata /nata/ | jagun /ɟaɡun/ | maru /maru/ | pukanya /pukaɲa/ | ngurung /ˈŋuruŋ/ | ngimi /ŋimi/ |
| Mưa | madyi /maɟi/ | — | gambal /ˈɡambal/ | pundu /pundu/ | ngapa /ˈŋapa/ | — | — |
| Gió | daan.gaay /daːnɡaːj/ | — | gulubu /ˈɡulubu/ | uudinu /uudinu/ | walypa /ˈwaʎpa/ | girrarr /ˈɡirar/ | — |
| Đất | bubu /bubu/ | — | jaju /ˈɟaɟu/ | — | nguwa /ˈŋuwa/ | dhaagun /ˈd̪aːɡun/ | — |
| Đá | nambal /nambal/ | — | diban /ɟiban/ | — | pamarr /ˈpamar/ | walang /ˈwalaŋ/ | — |
| Núi | manydyal /maɲɟal/ | — | gambil /ˈɡambil/ | — | — | — | — |
| Biển | dhalun /d̪alun/ | — | — | — | jawurlata /ˈɟawuɭata/ | — | — |
| Mẹ | ngamu /ŋamu/ | ngama /ŋama/ | yabu /ˈjabu/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | gunhi /ˈɡun̪i/ | ngamathu /ŋamat̪u/ |
| Cha | biiba /biːba/ | kantha /kan̪t̪a/ | nguma /ˈŋuma/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | ngarpu /ŋaɻpu/ | babiin /ˈbabiːn/ | kanthathu /kant̪at̪u/ |
| Con gái | ngudhurr /ŋud̪ur/ | — | daman /ˈdaman/ | yurdu /juɖu/ | kurntal /ˈkuɳʈal/ | ngamurr /ˈŋamur/ | — |
| Tôi | ngayu /ŋaju/ | ngada /ŋada/ | ngaja /ŋaɟa/ | ngayi /ŋaji/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngada /ŋada/ |
| Bạn | nyundu /ɲundu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nginda /ŋinda/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nyingka /ɲiŋka/ |
| Chúng ta | nganhdhaan / nganhdhanun /ŋan̪d̪aːn / ŋan̪d̪anun/ | ngakuli / nyali /ŋakuli / ɲali/ | ngana /ŋana/ | ngayinu /ŋajinu/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ | ngiyani /ŋiˈjani/ | ngakulda / ngalda /ŋakulda / ŋalda/ |
| Tên | gadil /ɡadil/ | nyunda /ɲunda/ | yidyi /jiɟi/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yuwin /ˈjuwin/ | nida /nida/ |
| Người | bama /bama/ | — | — | arnmanu /aɳmanu/ | piyirn /ˈpijiɳ/ | gibirr /ˈɡibir/ | — |
| Đầu | ngaabaay /ŋaːbaːj/ | — | — | — | jurlu /ˈɟuɭu/ | balang /ˈbalaŋ/ | — |
| Mắt | miil /miːl/ | kuwa /kuwa/ | gayga /ˈɡajɡa/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | mil /mil/ | miburlda /mibuɭda/ |
| Tai | milga /milɡa/ | — | manga /ˈmaŋa/ | wurtka /wuʈka/ | pina /ˈpina/ | wuudha /ˈwuːd̪a/ | — |
| Mũi | budhiil /bud̪iːl/ | — | guwu /ˈɡuwu/ | muttha /mut̪a/ | punul /ˈpunul/ | muurruu /ˈmuːruː/ | — |
| Miệng | barrgaar /barɡaːɻ/ | — | — | ngarnmanu /ŋaɳmanu/ | — | ngayn /ŋajn/ | — |
| Răng | muliir /muliːɻ/ | kadma leman /kadma leman/ | dirra /dira/ | idaji /idadʒi/ | lirra /lira/ | yirrang /ˈjiraŋ/ | damanda /damanda/ |
| Lưỡi | nganhdhaar /ŋan̪d̪aːɻ/ | jalda leman /dʒalda leman/ | jalnggulay /ɟalŋɡulaj/ | thalanyu /t̪alaɲu/ | jalany /ɟalaɲ/ | dhalayn /ˈd̪alajn/ | jalngantha /ɟalŋant̪a/ |
| Tay | mangal /maŋal/ | marlda /maɭda/ | mala /ˈmala/ | mara /maɻa/ | kurrapa /kurapa/ | marra /ˈmara/ | — /—/ |
| Bàn chân | dhamal /d̪amal/ | jaa /dʒaː/ | jina /ˈɟina/ | yina /jina/ | jina /ˈɟina/ | dhinang /ˈd̪inaŋ/ | — |
| Tim | dadhali /dad̪ali/ | bulja /buldʒa/ | rulgu /ˈɻulɡu/ | pulpara /pulpaɻa/ | turlpu /ˈtuɭpu/ | giiny /ɡiːɲ/ | — /—/ |
| Xương | badhibay /bad̪ibaj/ | kadma /kadma/ | wurmbur /ˈwurmbur/ | mambu /mambu/ | kiji /kiɟi/ | dhabal /ˈd̪abal/ | julda /ɟulda/ |
| Máu | ganbi /ɡanbi/ | kanda /kanda/ | waguli /waɡuli/ | nguba /ŋuba/ | nungu /nuŋu/ | guuwayn /ˈɡuːwajn/ | kandu /kandu/ |
| Phân | mangga /maŋɡa/ | — | guna /ɡuna/ | wuna /wuna/ | kura /ˈkuɻa/ | guunang /ˈɡuːnaŋ/ | — |
| Yêu | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kanyji /kaɲdʒi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cây | yugu /juɡu/ | thungal /θuŋal/ | yugu /ˈjuɡu/ | parntany /paɳʈaɲ/ | mana /mana/ | madhan /ˈmad̪an/ | — /—/ |
| Chó | gudaa /ɡudaː/ | ngawa /ŋawa/ | guda /ˈɡuda/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunyarr /kuˈɲar/ | mirri /ˈmiri/ | — /—/ |
| Mèo | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | paka /paka/ | miyawu /mijawu/ | — /—/ | — /—/ |
| Cá | guudyu /ɡuːɟu/ | yaka /jaka/ | jabu /ˈɟabu/ | wiitya /wiːca/ | kapi /kapi/ | guuya /ˈɡuːja/ | yakuri /jakuɾi/ |
| Chim | dyidyirr /ɟiɟir/ | — | dundu /ˈdundu/ | — | jiriki /ˈɟiɻiki/ | buujaan /ˈbuːɟaːn/ | — |
| Bướm | walbuulbul /walbuːlbul/ | — | — | ngaabeera /ŋaːbeːra/ | pirrpirntipirnti /pirpiɳʈipiɳʈi/ | buuja-buuja /ˈbuːɟabuːɟa/ | — |
| Trứng | gundil /ɡundil/ | — | bambu /bambu/ | — | kampiny /kampiɲ/ | gabuuga /ˈɡabuːɡa/ | — |
| Ngựa | yarraman /jaraman/ | — | — | — | timana /ˈtimana/ | yarraman /ˈjaraman/ | — |
| Nhà | bayan /bajan/ | ngambirr /ŋambir/ | mija /ˈmiɟa/ | nhurra /ɳuɻa/ | mayaru /majaɻu/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | — /—/ |
| Sữa | guyuu /ɡujuː/ | — | — | — | — | — | — |
| Mật ong | mula /mula/ | — | — | — | karlaka /ˈkaɭaka/ | ngarruu /ˈŋaruː/ | — |
| Ăn | budal /budal/ | jitha /dʒiθa/ | janggay /ˈɟaŋɡaj/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarnu /ŋaɳu/ | dharra /ˈd̪ara/ | — /—/ |
| Uống | dyidyal /ɟiɟal/ | kurdama /kuɖama/ | gunyjal /ˈɡuɲɟal/ | nyuna /ɲuna/ | ngarnu /ŋaɳu/ | widyarra /ˈwiɟara/ | — /—/ |
| Ngủ | waarrnggu /waːrŋɡu/ | — | bungil /ˈbuŋil/ | wuupata /wuːpata/ | manyan /ˈmaɲan/ | — | — |
| Một | nubuun /nubuːn/ | warnge /waɾŋe/ | yunggul /ˈjuŋɡul/ | kuyu /kuju/ | layi /laji/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | — /—/ |
| Hai | gudhiirra /ɡud̪iːra/ | kiyarrng /kijaɾŋ/ | bulay /ˈbulaj/ | wuthada /wut̪ada/ | kurriny /kuriɲ/ | bula /ˈbula/ | kiyarrngka /kijaɾŋka/ |
| Ba | guunduu /ɡuːnduː/ | mungkalan /muŋkalan/ | garbu /ɡaɻbu/ | marnngurdu /maɳŋuɖu/ | mungkartu /muŋkaʈu/ | bula-ngumbaay /ˈbulaŋumbaːj/ | — /—/ |
| Năm | gaguwarr /ɡaɡuwar/ | — | — | — | — | — | — |
| Xin chào | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ |
| Cảm ơn | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ |
| Tốt | dabaar /dabaːɻ/ | kuba /kuba/ | jigil /ˈɟiɡil/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | wulyu /wuʎu/ | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ |
| Mới | nhilaa /n̪ilaː/ | — | gunyu /ˈɡuɲu/ | — | jalangjalang /ˈɟalaŋɟalaŋ/ | — | — |
| Đỏ | diini /diːni/ | kandukan /kandukan/ | gunggu /ɡuŋɡu/ | marniwidi /maɳiwidi/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ | girri-girri /ˈɡiriɡiri/ | kandukandu /kandukandu/ |
| Trắng | dyinggaa /ɟiŋɡaː/ | — | — | wilidi /wilidi/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ | barrabarra /ˈbarabara/ | — |
| Đen | munhi /mun̪i/ | — | — | — | kurnkurn /kuɳkuɳ/ | buudhang /ˈbuːd̪aŋ/ | — |
| Trà | buurr /buːr/ | — | — | — | — | — | — |
Trang 1/8
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap