Runasimi
كتشوية
كيتشوية
الكيتشوا (رمز اللغة الكبرى ISO 639-3: que) أسرة أو متصل من اللغات المترابطة في جبال الأنديز من جنوب كولومبيا والإكوادور عبر بيرو وبوليفيا إلى شمال الأرجنتين وتشيلي. قد تختلف الأشكال الإقليمية، ومنها كيتشوا الإكوادور وتنويعات وسط بيرو والكيتشوا الجنوبية، بما يحد التفاهم المتبادل؛ لذلك ليست الكيتشوا لغة موحدة ولا يستخدم اسم «Runa Simi» في كل مكان. انتشرت تنويعاتها قبل إمبراطورية الإنكا وفي عهدها ثم استعملت lenguas generales استعمارية، لكن تاريخها أعقد من الانحدار من معيار كوسكو واحد. هي عمومًا لغات إلصاقية لاحقة، تفضل ترتيب فاعل–مفعول–فعل وغالبًا ما تحدد الدليل أو مصدر المعلومات، مع اختلاف الأنظمة حسب الفرع. تختلف الإملاءات اللاتينية والاعتراف الرسمي: تعترف بيرو بالكيتشوا حيث تسود، وتعدها بوليفيا لغة أصلية رسمية، وتمنح الإكوادور الكيتشوا وضعًا رسميًا للعلاقات بين الثقافات.
أين تُستخدم؟
87 كلمة أساسية في كتشوية
Wi-Fi
naranja
المصادر
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات ذات صلة: كيتشوية
| المعنى | كتشوية | كيتشوا أياكوتشو | كيتشوا كوسكو | الكيتشوا الكلاسيكية | الأيمارية | الجاكارو | البابيامنتو |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unu /unu/ | uma /uma/ | uma /uma/ | awa /awa/ |
| نار | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | kandela /kandela/ |
| شمس | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | solo /solo/ |
| قمر | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | paxshi /paχʃi/ | luna /luna/ |
| نجم | quyllur /ˈqujʎuɾ/ | quyllur /ˈqujʎuɾ/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | warawara /waɾawaɾa/ | waraxa /waɾaχa/ | strea /ˈstrea/ |
| ليل | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | nochi /ˈnotʃi/ |
| مطر | para /ˈpaɾa/ | para /ˈpaɾa/ | para /ˈpara/ | para /para/ | jallu /ˈxaʎu/ | jallu /haʎu/ | yobida /jobida/ |
| ثلج | ritʼi /ɾitʼi/ | rasu /ɾasu/ | ritʼi /ritʼi/ | ritʼi /ɾitʼi/ | khunu /kʰunu/ | khunu /kʰunu/ | sneu /sneu/ |
| ريح | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajra/ | thaya /ˈtʰaja/ | wawya /wawja/ | bientu /ˈbjentu/ |
| تراب | allpa /aʎpa/ | allpa /aʎpa/ | allpa /alʲpa/ | allpa /alʲpa/ | uraqi /uɾaqi/ | — | tera /teɾa/ |
| حجر | rumi /ˈɾumi/ | rumi /ˈɾumi/ | rumi /ˈɾumi/ | rumi /rumi/ | qala /ˈqala/ | qala /qala/ | piedra /ˈpjedra/ |
| جبل | urqu /ˈuɾqu/ | urqu /uɾqu/ | urqu /urqu/ | urqu /orqo/ | qullu /quʎu/ | qaaqa /qaːqa/ | seru /ˈseru/ |
| بحر | mama qucha /mama ˈqutʃa/ | lamar qucha /lamaɾ qutʃa/ | mama qucha /mama qutʃa/ | mama qucha /mama qotʃa/ | lamara /lamara/ | — | laman /laˈman/ |
| أم | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| أب | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | yaya /jaja/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| بنت | ususi /uˈsusi/ | ususi /uˈsusi/ | ususi /uˈsusi/ | ususi /ususi/ | phucha /pʰutʃa/ | — | yu muhé /ju muhe/ |
| أنا | ñuqa /ˈɲuqa/ | ñuqa /ˈɲuqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | naya /naja/ | na /na/ | mi /mi/ |
| أنت | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | qam /qam/ | juma /xuma/ | juma /huma/ | bo /bo/ |
| نحن | ñuqanchik / ñuqayku /ɲuˈqantʃik / ɲuˈqajku/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲuˈqantʃik / ɲuˈqajku/ | ñuqanchis / ñuqayku /ɲoˈqantʃis / ɲoˈqajku/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲoqantʃik / ɲoqajku/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | jiwsa /hiwsa/ | nos /nos/ |
| اسم | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | shutyi /ʃuci/ | nòmber /ˈnɔmbər/ |
| شخص | runa /ˈɾuna/ | runa /ɾuna/ | runa /runa/ | runa /runa/ | jaqi /xaqi/ | jaqi /haqi/ | hende /ˈhende/ |
| رأس | uma /ˈuma/ | uma /uma/ | uma /uma/ | uma /uma/ | pʼiqi /pʼiqi/ | nampʼa /nampʼa/ | kabes /kaˈbes/ |
| عين | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | wowo /wowo/ |
| أذن | rinri /ɾinɾi/ | rinri /ɾinɾi/ | rinri /rinri/ | rinri /ɾinri/ | jinchu /xintʃu/ | jinchu /hintʃu/ | orea /oˈɾea/ |
| أنف | sinqa /ˈsinqa/ | sinqa /ˈsinqa/ | sinqa /ˈsɛnqa/ | sinqa /siŋqa/ | nasa /ˈnasa/ | nasa /nasa/ | nanishi /naˈniʃi/ |
| فم | simi /ˈsimi/ | simi /simi/ | simi /simi/ | simi /simi/ | laka /ˈlaka/ | — | boka /ˈboka/ |
| سن | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | lakʼa /lakʼa/ | shimi /ʃimi/ | djente /ˈdʒente/ |
| لسان | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | laxra /laχra/ | naxra /naχra/ | lenga /ˈleŋɡa/ |
| يد | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | man /man/ |
| قدم | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | pia /pia/ |
| قلب | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | kurasunha /kuɾasunha/ | kurason /kurason/ |
| عظم | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | wesu /ˈwesu/ |
| دم | yawar /jawaɾ/ | yawar /jawaɾ/ | yawar /jawar/ | yawar /jawar/ | wila /wila/ | wila /wila/ | sanger /ˈsaŋɡer/ |
| كاكا | aka /aka/ | aka /aka/ | aka /aka/ | aka /ˈaka/ | jama /xama/ | — | kaka /kaka/ |
| حب | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | amor /amor/ |
| شجرة | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | quqa /quqa/ | arbuli /aɾbuli/ | palu /palu/ |
| كلب | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | kacho /katʃo/ |
| قطة | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pushi /puʃi/ |
| سمكة | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | piská /pisˈka/ |
| طائر | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | chʼipi /tʃʼipi/ | para /ˈpara/ |
| فراشة | pillpintu /piʎpintu/ | pillpintu /piʎpintu/ | pillpintu /piʎpintu/ | pillpintu /piʎpintu/ | pilpintu /pilpintu/ | — | barbulètè /barbuˈlɛtɛ/ |
| بيضة | runtu /ˈɾuntu/ | runtu /ɾuntu/ | runtu /runtu/ | runtu /ɾuntu/ | kʼawna /kʼawna/ | nuru /nuɾu/ | webu /ˈwebu/ |
| دب | ukumari /ukumaɾi/ | ukumari /ukumaɾi/ | ukuku /ukuku/ | ukumari /ukumaɾi/ | jukumari /xukumaɾi/ | — | ber /ber/ |
| حصان | kawallu /kaˈwaʎu/ | kaballu /kabaʎu/ | kawallu /kawaʎu/ | — | kawallu /kawaʎu/ | — | kabai /kaˈbai/ |
| بيت | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | kas /kas/ |
| حليب | lichi /ˈlitʃi/ | lichi /litʃi/ | lichi /litʃi/ | ñukñu /ɲukɲu/ | millkʼi /miʎkʼi/ | — | lechi /ˈletʃi/ |
| عسل | miskʼi /miskʼi/ | miski /miski/ | miskʼi /miskʼi/ | miskʼi /miskʼi/ | miskʼi /miskʼi/ | — | miel /mjɛl/ |
| ملح | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /katʃi/ | jayu /ˈxaju/ | katyi /kaci/ | salu /salu/ |
| نبيذ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | — | vino /vino/ | — | biña /ˈbiɲa/ |
| أرز | arus /ˈaɾus/ | arus /ˈaɾus/ | arus /arus/ | — | arusa /aɾusa/ | — | aros /aˈros/ |
| شوكولاتة | chukulati /tʃukuˈlati/ | chukulati /tʃukuˈlati/ | chukulati /tʃukuˈlati/ | — | chukulati /tʃukuˈlati/ | — | chukulati /tʃukuˈlati/ |
| حديد | qʼillay /ˈqʼiʎaj/ | fierro /ˈfjeɾo/ | fierro /ˈfjero/ | qʼillay /qʼiʎaj/ | qillaya /qiʎaja/ | — | heru /ˈheru/ |
| عجلة | rueda /ɾweda/ | rueda /ˈɾweda/ | rueda /ˈɾweda/ | — | rueda /ɾweda/ | — | wiel /wil/ |
| حرير | seda /ˈseda/ | seda /seda/ | seda /ˈseda/ | — | seda /seda/ | — | seda /ˈseda/ |
| كتاب | liwru /ˈliwɾu/ | libru /libɾu/ | liwru /liwru/ | qillqa /qiʎqa/ | panka /panka/ | — | buki /ˈbuki/ |
| أكل | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | paluña /paluɲa/ | kome /kome/ |
| شرب | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | bebe /bebe/ |
| نام | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puɲuj/ | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | drumi /ˈdrumi/ |
| واحد | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | un /un/ |
| اثنان | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | paya /paja/ | paxa /paχa/ | dos /dos/ |
| ثلاثة | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kinsa /kinsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | tres /tres/ |
| أربعة | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | pusi /pusi/ | pushi /puʃi/ | kuater /ˈkwater/ |
| خمسة | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /pitʃqa/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | sinku /ˈsiŋku/ |
| مئة | pachak /ˈpatʃak/ | pachak /patʃak/ | pachak /ˈpatʃak/ | pachak /patʃak/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | shen /ʃen/ |
| مرحبا | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | bon dia /bon dia/ |
| شكرا | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | danki /daŋki/ |
| جيد | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | bon /bon/ |
| جديد | musuq /ˈmusuq/ | musuq /musuq/ | musuq /musuq/ | musuq /mosoq/ | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | nobo /ˈnobo/ |
| أحمر | puka /puka/ | puka /puka/ | puka /puka/ | puka /puka/ | wila /wila/ | chukapa /tʃukapa/ | kòrá /kɔˈra/ |
| أبيض | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /juraq/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | janqʼu /hanqʼu/ | blanku /ˈblaŋku/ |
| أسود | yana /jana/ | yana /jana/ | yana /jana/ | yana /jana/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | pretu /ˈpretu/ |
| أخضر | qʼomer /qʼomeɾ/ | qumir /qumiɾ/ | qʼumir /qʼumir/ | qumir /qomir/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ | — | bèrdè /ˈbɛrdɛ/ |
| أزرق | anqas /aŋqas/ | anqas /aŋqas/ | anqas /aŋqas/ | anqas /anqas/ | larama /laɾama/ | — | blou /blou/ |
| وقواق | chikwan /ˈtʃikwan/ | — | — | — | — | — | — |
| حاسوب | antañiqiq /antaɲiqiq/ | computadora /komputaˈdoɾa/ | computadora /komputaˈdora/ | yupana /juˈpana/ | atamiri /atamiɾi/ | — | kòmpiuter /kɔmpjuter/ |
| واي فاي | Wi-Fi | Wi-Fi | Wi-Fi | — | — | — | wifi |
| شاي | tiy /tij/ | tiy /tij/ | tiy /tij/ | — | — | — | té /te/ |
| قهوة | kaphiy /kapʰij/ | — | kaphiy /kapʰij/ | — | café /kafe/ | — | kòfi /ˈkɔfi/ |
| سكر | asukar /aˈsukaɾ/ | asukar /aˈsukaɾ/ | asukar /aˈsukar/ | — | azúcar /asukar/ | — | suku /ˈsuku/ |
| برتقال | naranja | naranja | — | — | naranja | — | apelsina /apelˈsina/ |
| 99 | isqun chunka isqunniyuq /isqun tʃunka isqunnijuq/ | isqun chunka isqunniyuq /isqun tʃunka isqunnijuq/ | isqun chunka isqunniyuq /ˈisqun ˈtʃunka isqunniˈjuq/ | isqun chunka isqunniyuq /isqun tʃunka isqunnijuq/ | llätunka tunka llätunkani /ʎaːtunka tunka ʎaːtunkani/ | — | nobent'i nuebe /nobenti nwebe/ |
| دوبامين | dopamina /dopamina/ | dopamina | dopamina | — | — | — | dopamina /dopamina/ |
مقارنة ترتيب الكلمات
قارن بكبرى لغات العالم
افتح الخريطة التفاعلية: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.
من إعداد Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · الصفحة الرئيسية LangMap