Denaakkʼe
Tiếng Koyukon
Na-Dené (Athabaskan, phía bắc, trung tâm Alaska)
Tiếng Koyukon (Denaakkʼe, "ngôn ngữ của người") là ngôn ngữ Athabaska Bắc lớn nhất ở vùng nội địa trung Alaska, được nói dọc lưu vực sông Yukon, Koyukuk và Tanana. Người Koyukon là dân chài-săn bắn truyền thống, đã phát triển một hệ thống tri thức bản địa tỉ mỉ về hệ sinh thái rừng phương Bắc — được ghi lại trong tác phẩm nhân học kinh điển "Make Prayers to the Raven" (1983) của Richard K. Nelson. Có thanh điệu ba âm vực, hình thái động từ phức tạp dạng tiền tố với các thân từ phân loại. Bị đe dọa nghiêm trọng.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Koyukon
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Na-Dené (Athabaskan, phía bắc, trung tâm Alaska)
| Nghĩa | Tiếng Koyukon | Tiếng Wichita | Tiếng Hupa | Tiếng Carrier | Tiếng Apache Tây | Tiếng Nahuatl Eo Đất | Tiền Maya ngữ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | too /toː/ | kicʔa /kitsʔa/ | taʼna:n /taʔnaːn/ | too /tu/ | tú /tú/ | a̱ꞌti /aːʔti/ | *haʔ /haʔ/ |
| Lửa | kkunʼ /kːunʔ/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | xongʼ /xoŋʔ/ | kwun /kʷun/ | kǫʼ /kṍʔ/ | tiꞌti /tiʔti/ | *qʼaaqʼ /qʼaaqʼ/ |
| Mặt trời | so /so/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | wha /hʷa/ | sa /sa/ | yaʼáí /jaʔáí/ | to̱nati̱ꞌ /toːnatiːʔ/ | *qʼiinh /qʼiinh/ |
| Mặt trăng | dołtʼolee /doɬtʼoliː/ | waːh /waːh/ | hwa-ʼangʼ /hwaʔɑŋʔ/ | ʼulhdzis oozaʼ /ʔuɬdzis oːzaʔ/ | tłʼéʼgonaʼáí /tɬʼéʔɡonaʔáí/ | me̱tzti /meːtsti/ | *uːh /uːh/ |
| Sao | tłoonʼ /tɬoːnʔ/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | tsingʼ /tsiŋʔ/ | sum /sum/ | tsʼiłsǫǫsé /tsʼiɬsõːsé/ | si̱talin /siːtalin/ | *eʼq /eʼq/ |
| Đêm | łida /ɬida/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | xiłeʼ /xiɬeʔ/ | ʼulhdzis /ʔuɬdzis/ | tłʼéʼ /tɬʼéʔ/ | yóhual /ˈjowal/ | *aqʼabʼ /aqʼaɓ/ |
| Mưa | konh /konh/ | — | — | chan /tʃan/ | — | tiahua̱ꞌ /tiawaːʔ/ | *nhabʼ /ŋaɓ/ |
| Tuyết | tseetl /tsʰiːtɬʰ/ | hiraːʔa /hiɾaːʔa/ | nundil /nʊndɪl/ | yus̲ /jus/ | zas /zas/ | — | — |
| Đất | ninʼ /ninʔ/ | — | ninʼ /nɪnʔ/ | yun /jun/ | niʼ /niʔ/ | ta̱jli /taːhli/ | *chʼohchʼ /tʃʼohtʃʼ/ |
| Đá | laʼona /laʔona/ | — | — | t̲s̲e /tse/ | tsé /tsé/ | teꞌti /teʔti/ | *ʔaʔbʼaj /ʔaʔbʼaj/ |
| Mẹ | eenaa /iːnaː/ | eciyeːh /etsijeːh/ | -anʼ /-anʔ/ | oo /oː/ | shimaa /ʃimaː/ | te̱ye̱ꞌ /teːjeːʔ/ | *naʔ /naʔ/ |
| Cha | eetaa /iːtaː/ | taːtah /taːtah/ | -taʼ /-taʔ/ | abe /abe/ | shitaa /ʃitaː/ | te̱taj /teːtah/ | *taat /taat/ |
| Tôi | see /siː/ | nacʔih /natsʔih/ | whe /hʷe/ | si /si/ | shíí /ʃíː/ | nej /neh/ | *in /in/ |
| Bạn | ninh /ninh/ | nasʔih /nasʔih/ | ning /nɪŋ/ | nen /nen/ | ni /ni/ | tej /teh/ | *ʔat /ʔat/ |
| Chúng ta | — /—/ | — /—/ | nehe /nehe/ | neni /neni/ | nohwí /nohwí/ | tejame̱n / nejame̱n /tehameːn / nehameːn/ | — /—/ |
| Tên | oos /oːs/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | -ooziʼ /oːzɪʔ/ | uzi /uzi/ | -zhiʼ /ʒiʔ/ | to̱ca̱ꞌ /toːkaːʔ/ | *bʼih /bʼih/ |
| Người | dinaa /dinaː/ | ihaas /ihaas/ | kʼiwinyaʼa:n /kʲʼiwinjaʔaːn/ | dune /dune/ | nnee /nːeː/ | — | *winaq /winaq/ |
| Đầu | -tłeeʼ /tɬiːʔ/ | — | — | ut̲s̲i /utsi/ | bitsitsʼin /bitsitsʼin/ | tzontecon /tsontekon/ | — |
| Mắt | -noghaʼ /noɣaʔ/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | -na:ʼ /-nɑːʔ/ | oona /oːna/ | bináá /bináː/ | i̱xti /iːʃti/ | *Haty /hatʲ/ |
| Răng | aghoʼ /aɣoʔ/ | aːkʔa /aːkʔa/ | -woʼ /-woʔ/ | ughu /uɣu/ | ghoʼ /ɣoʔ/ | tanti /tanti/ | *ʔeeh /ʔeːh/ |
| Lưỡi | łolaʼ /ɬolaʔ/ | hacʼa /hatsʔa/ | sastan /sastan/ | ecula /etsula/ | bizaad /bizaːd/ | le̱nguaj /leːnɡʷah/ | *aaqʼ /aːqʼ/ |
| Tay | -loʼ /loʔ/ | iskʔa /iskʔa/ | -laʼ /-laʔ/ | la /la/ | bigan /biɡan/ | mayiꞌ /majiʔ/ | *qʼabʼ /qʼabʼ/ |
| Bàn chân | -kkaaʼ /kːaːʔ/ | asʔa /asʔa/ | -xeʼ /-xeʔ/ | ʼuke /ʔuke/ | shikee /ʃikeː/ | icxi /ikʃi/ | *ʔooq /ʔoːq/ |
| Tim | -dzaayaʼ /tsaːjaʔ/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | -ping /-piŋ/ | ʼunjid /ʔundʒid/ | bijíí /bidʒíː/ | iya̱lmaj /ijaːlmah/ | — /—/ |
| Xương | tlʼinh /tɬʼinh/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | -tsʼinʼ /-tsʼinʔ/ | ootsʼun /oːtsʼun/ | tsʼin /tsʼin/ | omiꞌ /omiʔ/ | *bʼaaq /ɓaːq/ |
| Máu | lakkona /lakːona/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | tse:lin /tseːlin/ | delel /delel/ | dił /diɬ/ | esti /esti/ | *kikʼ /kikʼ/ |
| Yêu | kʼoonejee /kʼooneʒeː/ | — /—/ | na-wh-ʼishtʼeʼn /nɑwʔɪʃtʼɛʔn/ | sjut /sdʒut/ | ayóigóʼíí /ʔajóiɣóʔíː/ | quinequi /kineki/ | — /—/ |
| Cây | kʼeyh /kʼejh/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | kin /kɪn/ | dechen /detʃen/ | chʼil /tʃʼil/ | cuahuiꞌ /kʷawiʔ/ | *teʔ /teʔ/ |
| Chó | łeek /ɬeːk/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | łingʼ /ɬiŋʔ/ | lhi /ɬi/ | góshé /ɡóʃé/ | pe̱lo /peːlo/ | *tzʼiʔ /tzʼiʔ/ |
| Mèo | dotonh /dotonh/ | — /—/ | — /—/ | gus /ɡus/ | gídí /ɡídí/ | misto̱n /mistoːn/ | — /—/ |
| Cá | tookkʼa /toːkʼa/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | ło:qʼ /ɬoːqʼ/ | lho /ɬo/ | łóg /ɬóɡ/ | to̱poj /toːpoh/ | *kar /kar/ |
| Gấu | sis /sis/ | — | sa:tsʼ /saːtsʼ/ | sus /sus/ | shash /ʃaʃ/ | oso /oso/ | — |
| Nhà | yah /jah/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | xontah /xontɑh/ | yoh /joh/ | kįh /kĩh/ | cajli /kahli/ | *nah /nah/ |
| Sữa | tlʼoo /tɬʼoː/ | — | — | lilet /lilet/ | ibeʼ /ibeʔ/ | chi̱chihuala̱ꞌ /tʃiːtʃiwalaːʔ/ | — |
| Muối | sol /sol/ | — | łehqʼonchʼ /ɬehqʼontʃʼ/ | lisel /lisel/ | ishįįh /ʔiʃĩːh/ | istaꞌ /istaʔ/ | *ʔaʔtzʼaam /ʔaʔtsʼaːm/ |
| Ăn | kʼahonh /kʼahonh/ | kaʔac /kaʔats/ | na-ya:n /nɑjɑːn/ | ʼoonjuh /ʔoːndʒuh/ | yiyąą /jijãː/ | tacua /takʷa/ | *waʔ /waʔ/ |
| Uống | kʼisinoonh /kʼisinoːnh/ | kikʔa /kikʔa/ | na-ʼa:n /nɑʔɑːn/ | dunjuh /dundʒuh/ | yidlą /jidlã/ | a̱ti /aːti/ | *ʔukʼ /ʔukʼ/ |
| Một | kʼeetakkʼee /kʼiːtakʼiː/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | łaʼ /ɬaʔ/ | ʼulhah /ʔuɬah/ | dáłaʼá /dáɬaʔá/ | se̱ /seː/ | *jun /jun/ |
| Hai | niteekkʼee /nitiːkʼiː/ | wic /wits/ | nahx /nahx/ | nanki /nanki/ | naki /naki/ | o̱me /oːme/ | *kaʼ /kaʼ/ |
| Ba | tokkʼee /tokʼiː/ | taw /taw/ | ta:qʼ /taːqʼ/ | ta /ta/ | táági /táːɡi/ | e̱yi /eːji/ | *ʼoxibʼ /ʔoʃiɓ/ |
| Xin chào | — /—/ | — /—/ | tsʼehdiyaʼ /tsʼɛhdɪjaʔ/ | ʼahdoozaee /ʔahdoːzaː/ | dagotʼee /daɡotʼeː/ | — /—/ | — /—/ |
| Cảm ơn | baaseeʼ /baːseːʔ/ | — /—/ | na:nehs-ʼe:n /nɑːnɛhsʔɛːn/ | snachailya /snatʃailja/ | ahíyiʼé /ʔahíjiʔé/ | gracias /ɡrasjas/ | — /—/ |
| Tốt | nizoonh /nizoːnh/ | acs /atss/ | niwhong /nɪwhoŋ/ | nezuʼ /nezuʔ/ | nzhǫǫ /nʒõː/ | ye̱cti /jeːkti/ | *utz /utz/ |
| Đỏ | nełtseeyh /neɬtseːjh/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | łitsʼ /ɬitsʼ/ | delqʼun /delqʼun/ | łichíí /ɬitʃíː/ | chi̱ltiꞌ /tʃiːltiʔ/ | *kaq /kaq/ |
Trang 1/6
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap