Runa simi
Tiếng Quechua cổ điển
Quechua · biến thể lịch sử / ẩn
Tiếng Quechua cổ điển (Runa simi) là ngôn ngữ chung của Đế quốc Inca (Tawantinsuyu) trong các thế kỷ 15-16. Inca không có chữ viết chính thức mà dùng khipu (dây thắt nút). Tiếng Quechua Cuzco hiện đại là biến thể gần gũi nhất.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Quechua cổ điển
Nguồn
- Santo Tomas, Domingo de (1560) Grammatica o arte de la lengua general de los indios de los reynos del Peru. Valladolid
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Quechua
| Nghĩa | Tiếng Quechua cổ điển | Tiếng Quechua Cuzco | Tiếng Quechua Ayacucho | Tiếng Quechua | Tiếng Aymara | Tiếng Jaqaru | Tiếng Pintupi-Luritja |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | unu /unu/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | uma /uma/ | kapi /kapi/ |
| Lửa | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | waru /waɻu/ |
| Mặt trời | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | tjintu /cintu/ |
| Mặt trăng | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | paxshi /paχʃi/ | pira /piɻa/ |
| Sao | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqujʎuɾ/ | quyllur /ˈqujʎuɾ/ | warawara /waɾawaɾa/ | waraxa /waɾaχa/ | kililpi /kiˈlilpi/ |
| Đêm | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | tuta /tuta/ | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | munga /muŋa/ |
| Mưa | para /para/ | para /ˈpara/ | para /ˈpaɾa/ | para /ˈpaɾa/ | jallu /ˈxaʎu/ | jallu /haʎu/ | — |
| Tuyết | ritʼi /ɾitʼi/ | ritʼi /ritʼi/ | rasu /ɾasu/ | ritʼi /ɾitʼi/ | khunu /kʰunu/ | khunu /kʰunu/ | — |
| Gió | wayra /ˈwajra/ | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajɾa/ | wayra /ˈwajɾa/ | thaya /ˈtʰaja/ | wawya /wawja/ | walpa /walpa/ |
| Đất | allpa /alʲpa/ | allpa /alʲpa/ | allpa /aʎpa/ | allpa /aʎpa/ | uraqi /uɾaqi/ | — | manta /manta/ |
| Đá | rumi /rumi/ | rumi /ˈɾumi/ | rumi /ˈɾumi/ | rumi /ˈɾumi/ | qala /ˈqala/ | qala /qala/ | puḻi /puɭi/ |
| Núi | urqu /orqo/ | urqu /urqu/ | urqu /uɾqu/ | urqu /ˈuɾqu/ | qullu /quʎu/ | qaaqa /qaːqa/ | puḻi katu /puɭi katu/ |
| Biển | mama qucha /mama qotʃa/ | mama qucha /mama qutʃa/ | lamar qucha /lamaɾ qutʃa/ | mama qucha /mama ˈqutʃa/ | lamara /lamara/ | — | yuru /juɻu/ |
| Mẹ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ |
| Cha | yaya /jaja/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | mama /mama/ |
| Con gái | ususi /ususi/ | ususi /uˈsusi/ | ususi /uˈsusi/ | ususi /uˈsusi/ | phucha /pʰutʃa/ | — | yuṉṯalpa /juɳʈalpa/ |
| Tôi | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲuqa/ | ñuqa /ˈɲuqa/ | naya /naja/ | na /na/ | ngayulu /ŋajulu/ |
| Bạn | qam /qam/ | qan /qan/ | qam /qam/ | qam /qam/ | juma /xuma/ | juma /huma/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Chúng ta | ñuqanchik / ñuqayku /ɲoqantʃik / ɲoqajku/ | ñuqanchis / ñuqayku /ɲoˈqantʃis / ɲoˈqajku/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲuˈqantʃik / ɲuˈqajku/ | ñuqanchik / ñuqayku /ɲuˈqantʃik / ɲuˈqajku/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | jiwsa /hiwsa/ | nganana /ŋanaɳa/ |
| Tên | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | shutyi /ʃuci/ | yini /jini/ |
| Người | runa /runa/ | runa /runa/ | runa /ɾuna/ | runa /ˈɾuna/ | jaqi /xaqi/ | jaqi /haqi/ | yanangu /janaŋu/ |
| Đầu | uma /uma/ | uma /uma/ | uma /uma/ | uma /ˈuma/ | pʼiqi /pʼiqi/ | nampʼa /nampʼa/ | kata /kata/ |
| Mắt | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | kuru /kuɻu/ |
| Tai | rinri /ɾinri/ | rinri /rinri/ | rinri /ɾinɾi/ | rinri /ɾinɾi/ | jinchu /xintʃu/ | jinchu /hintʃu/ | pina /pina/ |
| Mũi | sinqa /siŋqa/ | sinqa /ˈsɛnqa/ | sinqa /ˈsinqa/ | sinqa /ˈsinqa/ | nasa /ˈnasa/ | nasa /nasa/ | mulya /muʎa/ |
| Miệng | simi /simi/ | simi /simi/ | simi /simi/ | simi /ˈsimi/ | laka /ˈlaka/ | — | tjaa /caː/ |
| Răng | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | kiru /kiɾu/ | lakʼa /lakʼa/ | shimi /ʃimi/ | katiti /katiti/ |
| Lưỡi | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | qallu /qaʎu/ | laxra /laχra/ | naxra /naχra/ | tjalinypa /caliɲpa/ |
| Tay | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | mara /maɻa/ |
| Bàn chân | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | chaki /tʃaki/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | tjina /cina/ |
| Tim | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | kurasunha /kuɾasunha/ | kututu /kututu/ |
| Xương | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | tullu /tuʎu/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | tarrka /taɾka/ |
| Máu | yawar /jawar/ | yawar /jawar/ | yawar /jawaɾ/ | yawar /jawaɾ/ | wila /wila/ | wila /wila/ | milkali /milkali/ |
| Phân | aka /ˈaka/ | aka /aka/ | aka /aka/ | aka /aka/ | jama /xama/ | — | kuna /kuna/ |
| Yêu | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | mukulya /mukuʎa/ |
| Cây | sachʼa /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | arbuli /aɾbuli/ | punu /punu/ |
| Chó | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | papa /papa/ |
| Mèo | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pusi /pusi/ |
| Cá | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | piitji /piːʈi/ |
| Chim | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | pisqu /pisqu/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | chʼipi /tʃʼipi/ | tjuḻpu /cuɭpu/ |
| Bướm | pillpintu /piʎpintu/ | pillpintu /piʎpintu/ | pillpintu /piʎpintu/ | pillpintu /piʎpintu/ | pilpintu /pilpintu/ | — | pintapinta /pintapinta/ |
| Trứng | runtu /ɾuntu/ | runtu /runtu/ | runtu /ɾuntu/ | runtu /ˈɾuntu/ | kʼawna /kʼawna/ | nuru /nuɾu/ | ngampu /ŋampu/ |
| Gấu | ukumari /ukumaɾi/ | ukuku /ukuku/ | ukumari /ukumaɾi/ | ukumari /ukumaɾi/ | jukumari /xukumaɾi/ | — | piiya /piːja/ |
| Nhà | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | ngurra /ŋuɾa/ |
| Sữa | ñukñu /ɲukɲu/ | lichi /litʃi/ | lichi /litʃi/ | lichi /ˈlitʃi/ | millkʼi /miʎkʼi/ | — | mimi /mimi/ |
| Mật ong | miskʼi /miskʼi/ | miskʼi /miskʼi/ | miski /miski/ | miskʼi /miskʼi/ | miskʼi /miskʼi/ | — | ngalypuru /ŋaʎpuɻu/ |
| Muối | kachi /katʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | kachi /ˈkatʃi/ | jayu /ˈxaju/ | katyi /kaci/ | paṉṯu /paɳʈu/ |
| Sắt | qʼillay /qʼiʎaj/ | fierro /ˈfjero/ | fierro /ˈfjeɾo/ | qʼillay /ˈqʼiʎaj/ | qillaya /qiʎaja/ | — | yayina /jajina/ |
| Sách | qillqa /qiʎqa/ | liwru /liwru/ | libru /libɾu/ | liwru /ˈliwɾu/ | panka /panka/ | — | piipa /piːpa/ |
| Ăn | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | paluña /paluɲa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ |
| Uống | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | tjikini /cikini/ |
| Ngủ | puñuy /puɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | puñuy /puˈɲuj/ | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | kunkunpa /kunkunpa/ |
| Một | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | kutju /kucu/ |
| Hai | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paxa /paχa/ | kutjarra /kucaɾa/ |
| Ba | kimsa /kimsa/ | kinsa /kinsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | tjirripala /ciripala/ |
| Bốn | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | tawa /tawa/ | pusi /pusi/ | pushi /puʃi/ | puupala /puːpala/ |
| Năm | pichqa /pitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | pichqa /ˈpitʃqa/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | payipala /pajipala/ |
| Trăm | pachak /patʃak/ | pachak /ˈpatʃak/ | pachak /patʃak/ | pachak /ˈpatʃak/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | yantaṯa /jantaʈa/ |
| Xin chào | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | palya /paʎa/ |
| Cảm ơn | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | palya /paʎa/ |
| Tốt | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | palya /paʎa/ |
| Mới | musuq /mosoq/ | musuq /musuq/ | musuq /musuq/ | musuq /ˈmusuq/ | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | kuwarritja /kuwaɾica/ |
| Đỏ | puka /puka/ | puka /puka/ | puka /puka/ | puka /puka/ | wila /wila/ | chukapa /tʃukapa/ | yulpa /julpa/ |
| Trắng | yuraq /juraq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | yuraq /ˈjuɾaq/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | janqʼu /hanqʼu/ | piranpa /piɾanpa/ |
| Đen | yana /jana/ | yana /jana/ | yana /jana/ | yana /jana/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | maru /maɻu/ |
| Xanh lá | qumir /qomir/ | qʼumir /qʼumir/ | qumir /qumiɾ/ | qʼomer /qʼomeɾ/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ | — | kuriinwana /kuɻiːnwana/ |
| Xanh lam | anqas /anqas/ | anqas /aŋqas/ | anqas /aŋqas/ | anqas /aŋqas/ | larama /laɾama/ | — | puluuwana /puluːwana/ |
| Máy tính | yupana /juˈpana/ | computadora /komputaˈdora/ | computadora /komputaˈdoɾa/ | antañiqiq /antaɲiqiq/ | atamiri /atamiɾi/ | — | — |
| 99 | isqun chunka isqunniyuq /isqun tʃunka isqunnijuq/ | isqun chunka isqunniyuq /ˈisqun ˈtʃunka isqunniˈjuq/ | isqun chunka isqunniyuq /isqun tʃunka isqunnijuq/ | isqun chunka isqunniyuq /isqun tʃunka isqunnijuq/ | llätunka tunka llätunkani /ʎaːtunka tunka ʎaːtunkani/ | — | — |
Trang 1/9
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap