Achuar Chicham
Tiếng Achuar
Jivaroan
Tiếng Achuar (Achuar Chicham, nghĩa là "tiếng nói của người Achuar"; còn gọi là Achuar-Shiwiar) là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Jivaro, được nói ở vùng sinh thái chuyển tiếp Marañón–Pastaza trên biên giới Peru-Ecuador. Người Achuar là nhóm Jivaro lớn thứ ba, sau người Aguaruna (agr) và người Shuar (jiv), và trong lịch sử đã có mối liên hệ theo mùa với người Shuar và người Shiwiar thông qua thương mại, các liên minh hôn nhân và chiến tranh. Tiếng Achuar thu hút sự chú ý quốc tế qua "Phong trào Kháng chiến Achuar" chống lại sự xâm lấn của các công ty dầu mỏ trong những năm 2000-2010, với Liên đoàn Achuar (FINAE/NAE) dẫn đầu cuộc vận động cho chủ quyền lãnh thổ. Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Achuar chia sẻ với tiếng Aguaruna và tiếng Shuar các đặc điểm của ngữ hệ Jivaro: nguyên âm mũi, dấu hiệu tiêu điểm và một hệ thống từ vựng dân tộc-sinh học phong phú về hệ sinh thái Amazon.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Achuar
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Jivaroan
| Nghĩa | Tiếng Achuar | Tiếng Shuar | Tiếng Aguaruna | Tiếng Aymara | Tiếng Jaqaru | Tiếng Shipibo-Conibo | Tiếng Wixárika |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | uma /uma/ | uma /uma/ | jene /hɨnɨ/ | ha /ha/ |
| Lửa | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | nina /nina/ | nina /nina/ | chii /tʃiː/ | tai /tai/ |
| Mặt trời | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /ɨtsá/ | inti /inti/ | inti /inti/ | bari /baɾi/ | tau /tau/ |
| Mặt trăng | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | paxshi /paχʃi/ | oxe /oʂɨ/ | metsa /metsa/ |
| Sao | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | warawara /waɾawaɾa/ | waraxa /waɾaχa/ | wishti /wiʃtĩ/ | xurawe /ʃuˈrawe/ |
| Đêm | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | aruma /aruma/ | aruma /aruma/ | yame /jamɨ/ | tikari /tikari/ |
| Gió | nase /nase/ | nase /nase/ | dase /dasɨ/ | thaya /ˈtʰaja/ | wawya /wawja/ | niwe /niwɨ/ | ʼeeka /ʔeːka/ |
| Đất | nungka /nuŋka/ | nunka /nuŋka/ | nugka /nuɡka/ | uraqi /uɾaqi/ | — | mai /mai/ | kwie /kʷie/ |
| Đá | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | qala /ˈqala/ | qala /qala/ | makan /makan/ | tete /tete/ |
| Núi | mura /muɾa/ | náint /naint/ | nain /nain/ | qullu /quʎu/ | qaaqa /qaːqa/ | manan /manan/ | yemuri /jemuri/ |
| Biển | juun entsa /huːn entsa/ | nayaants /najaants/ | nayants /najants/ | lamara /lamara/ | — | aniparo /anipaɾo/ | haramara /haramara/ |
| Mẹ | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | mama /mama/ | mama /mama/ | tita /tita/ | nana /nana/ |
| Cha | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | tata /tata/ | awki /awki/ | papa /papa/ | yawe /jawe/ |
| Con gái | nawantur /nawantuɾ/ | nawantur /nawantuɾ/ | nawan /nawan/ | phucha /pʰutʃa/ | — | bake ainbo /bake ãĩbo/ | — |
| Tôi | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | naya /naja/ | na /na/ | ea /ea/ | nee /neː/ |
| Bạn | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /amé/ | juma /xuma/ | juma /huma/ | mia /mia/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ |
| Chúng ta | ii /iː/ | ii /iː/ | ii /iː/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ | jiwsa /hiwsa/ | noa /noa/ | tame /ˈtame/ |
| Tên | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | suti /suti/ | shutyi /ʃuci/ | jane /hanɨ/ | tewa /ˈtewa/ |
| Người | aints /aints/ | aents /aents/ | aents /aɨnts/ | jaqi /xaqi/ | jaqi /haqi/ | joni /honi/ | tewi /tewi/ |
| Đầu | muuk /muːk/ | muuk /muːk/ | buuk /buːk/ | pʼiqi /pʼiqi/ | nampʼa /nampʼa/ | mapo /mapo/ | muʼú /muˈʔu/ |
| Mắt | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | bero /bɨɾo/ | tukite /tukite/ |
| Tai | kuwish /kuwiʃ/ | kuish /kwiʃ/ | kuwish /kuwiʃ/ | jinchu /xintʃu/ | jinchu /hintʃu/ | pabíki /pabiki/ | naka /naka/ |
| Mũi | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nasa /ˈnasa/ | nasa /nasa/ | rekin /ɾɨkin/ | tsuri /tsuɾi/ |
| Miệng | wene /wene/ | wene /wene/ | wenu /wɨnu/ | laka /ˈlaka/ | — | kexa /kɨʂa/ | téni /teni/ |
| Răng | nai /nai/ | nai /nai/ | dai /dai/ | lakʼa /lakʼa/ | shimi /ʃimi/ | xeta /ʂɨta/ | tame /tame/ |
| Lưỡi | inai /inai/ | inai /inai/ | inai /inai/ | laxra /laχra/ | naxra /naχra/ | jana /hana/ | neni /neni/ |
| Tay | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | meken /mɨkɨn/ | mama /mama/ |
| Bàn chân | nawe /nawe/ | nawe /nawe/ | dawe /dawɨ/ | kayu /kaju/ | kayu /kaju/ | tae /taɨ/ | keta /keta/ |
| Tim | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɨ́ntai/ | chuyma /tʃujma/ | kurasunha /kuɾasunha/ | joínti /hointi/ | iyari /ijari/ |
| Xương | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | xao /ʂao/ | ume /ume/ |
| Máu | numpa /numpã/ | numpa /numpã/ | numpa /numpa/ | wila /wila/ | wila /wila/ | jimi /himi/ | xuriya /ʃuɾija/ |
| Phân | ija /iha/ | íjia /ˈihia/ | ija /iha/ | jama /xama/ | — | poi /poi/ | kwita /kʷita/ |
| Yêu | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | wakejut /wakɨhut/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | noi /noi/ | kanenki /kanenki/ |
| Cây | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | quqa /quqa/ | arbuli /aɾbuli/ | jiwi /hiwi/ | kiyé /kije/ |
| Chó | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | yawá /jawá/ | anu /anu/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | ochiti /otʃiti/ | tsïkï /tsɨkɨ/ |
| Mèo | micha /mitʃa/ | míchik /ˈmitʃik/ | bishu /biʃu/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishito /miʃito/ | mitsu /mitsu/ |
| Cá | namak /namak/ | namak /namak/ | namak /namak/ | challwa /tʃaʎwa/ | challwa /tʃaʎwa/ | yapa /japa/ | kesi /kesi/ |
| Chim | chingki /tʃiŋki/ | chinki /tʃiŋki/ | pishak /piʃak/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ | chʼipi /tʃʼipi/ | isa /isa/ | wiki /wiki/ |
| Bướm | shimpiampu /ʃimpiampu/ | wámpishuk /ˈwampiʃuk/ | wámpishuk /wámpiʃuk/ | pilpintu /pilpintu/ | — | pëpë /pɨ̃pɨ̃/ | kipï /kipɨ/ |
| Trứng | nujin /nuhin/ | nujint /nuhint/ | nujín /nuˈhin/ | kʼawna /kʼawna/ | nuru /nuɾu/ | bachi /batʃi/ | tawári /taˈwaɾi/ |
| Gấu | chayu /tʃaju/ | chai /tʃai/ | chayú /tʃajú/ | jukumari /xukumaɾi/ | — | oso /oso/ | hutse /hutse/ |
| Ngựa | kawai /kawai/ | kawai /kawai/ | kawayu /kawaju/ | kawallu /kawaʎu/ | — | kabayo /kabajo/ | kawayu /kawaju/ |
| Nhà | jea /hea/ | jea /hea/ | jega /hɨɡa/ | uta /uta/ | uta /uta/ | xobo /ʂobo/ | ki /ki/ |
| Sữa | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | millkʼi /miʎkʼi/ | — | xoma /ʂoma/ | retsi /ɾetsi/ |
| Mật ong | wapasa yumiri /wapasa jumiɾi/ | chinij /tʃinih/ | dapa yumiji /dapa jumihi/ | miskʼi /miskʼi/ | — | bona jene /bona hɨnɨ/ | xiete /ʃiete/ |
| Muối | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /wɨː/ | jayu /ˈxaju/ | katyi /kaci/ | tashi /taʃi/ | ʼuna /ʔuna/ |
| Rượu vang | vino /ˈbino/ | winiu /winiu/ | vino /ˈbino/ | vino /vino/ | — | vino /ˈbino/ | winuyari /winujaɾi/ |
| Gạo | arrus /aɾus/ | arús /aˈɾus/ | ajus /ahus/ | arusa /aɾusa/ | — | aros /aɾos/ | — |
| Sắt | jiru /hiɾu/ | jiru /hiru/ | jiju /hihu/ | qillaya /qiʎaja/ | — | yami /jami/ | tepɨa /tepɨa/ |
| Lụa | seda /seda/ | séta /ˈseta/ | seda /seda/ | seda /seda/ | — | seda /seda/ | tsera /tsera/ |
| Sách | papi /papi/ | papí /paˈpi/ | papi /papi/ | panka /panka/ | — | kirika /kiɾika/ | xapa /ʃapa/ |
| Ăn | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | paluña /paluɲa/ | piti /piti/ | kuye /kuje/ |
| Uống | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | umut /umut/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | xeati /ʂɨati/ | hiʼeka /hiʔeka/ |
| Ngủ | kanarta /kanaɾta/ | kanarta /kanaɾta/ | kanut /kanut/ | ikiña /iˈkiɲa/ | ikiña /iˈkiɲa/ | oxa /oʂa/ | kutsu /kutsu/ |
| Một | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | makichik /makitʃik/ | maya /maja/ | maya /maja/ | westíora /wɨstioɾa/ | xevi /ʃevi/ |
| Hai | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | jimag /himaɡ/ | paya /paja/ | paxa /paχa/ | rabé /ɾabɨ/ | huta /huˈta/ |
| Ba | kampatam /kampatam/ | menaintiu /menaintʲu/ | kampatum /kampatum/ | kimsa /kimsa/ | kimsa /kimsa/ | kimisha /kimiʃa/ | haika /haika/ |
| Bốn | aintiuk /aintʲuk/ | aintiuk /aintʲuk/ | ipaksumat /ipaksumat/ | pusi /pusi/ | pushi /puʃi/ | chosko /tʃosko/ | nauka /nauka/ |
| Năm | ewej /eweh/ | ewej /eweh/ | uweja amua /uwɨha amua/ | phisqa /ˈpʰisqa/ | pichqa /pitʃqa/ | pichika /pitʃika/ | auxɨwi /auʃɨwi/ |
| Trăm | pachak /patʃak/ | sian /sian/ | cien /sjen/ | pataka /pataka/ | pachak /patʃak/ | pacha /patʃa/ | xeitsienituyari /ʃeitsienitujari/ |
| Xin chào | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɨk/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | jakon raoma /hakon raoma/ | kekuanenki /kekwanenki/ |
| Cảm ơn | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | see /sɨː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | irake /iɾake/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ |
| Tốt | pengker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | pegkeg /pɨɡkɨɡ/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | jakon /hakon/ | waxa /waʃa/ |
| Mới | yamaram /jamaɾam/ | yamaram /jamaram/ | yamajam /jamaham/ | machaqa /matʃaqa/ | machaqa /matʃaqa/ | bena /bɨna/ | hekwa /hekʷa/ |
| Đỏ | kapantin /kapantin/ | kapaku /kapaku/ | kapantu /kapantu/ | wila /wila/ | chukapa /tʃukapa/ | joshin /hoʃin/ | +aurawi /ʔaurawi/ |
| Trắng | puju /puhu/ | pujú /puˈhu/ | puju /puhu/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ | janqʼu /hanqʼu/ | joxo /hoʂo/ | tuxame /tuʃame/ |
| Đen | shuwin /ʃuwin/ | mukusa /mukusa/ | bukusea /bukusɨa/ | chʼiyara /tʃʼijara/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | wiso /wiso/ | yɨwime /jɨwime/ |
| Xanh lá | samek /samek/ | sámek /ˈsamek/ | samekbau /samɨkbau/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ | — | yãkõ /jãkõ/ | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ |
Trang 1/9
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap