Shuar Chicham
Tiếng Shuar
Jivaroan
Tiếng Shuar (Shuar Chicham) là ngôn ngữ Jivaroan chính, được người Shuar ở vùng Amazon Ecuador và Peru sử dụng. Trong nhân học phương Tây, từng nổi tiếng (và bị xuyên tạc) qua tập tục tsantsa (đầu thu nhỏ) — một nghi lễ tang chế đã chấm dứt nhưng được trình bày sai lệch trong văn học du ký thế kỷ 19-20. Liên đoàn Shuar (1964) là tổ chức đấu tranh quyền lợi bản địa tiên phong. Gần gũi với Awajún (Aguaruna) và Achuar trong họ Jivaroan. Vẫn được truyền giữa các thế hệ; chương trình giáo dục song ngữ tiếng Tây Ban Nha và Shuar phổ biến tại Ecuador.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Shuar
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Jivaroan
| Nghĩa | Tiếng Shuar | Tiếng Achuar | Tiếng Aguaruna | Tiếng Bemba | Tiếng Jaqaru | Tiếng Wixárika | Tiếng Sena |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | amenshi /amenʃi/ | uma /uma/ | ha /ha/ | madzi /madzi/ |
| Lửa | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | umulilo /umulilo/ | nina /nina/ | tai /tai/ | moto /moto/ |
| Mặt trời | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /ɨtsá/ | akasuba /akasuba/ | inti /inti/ | tau /tau/ | dzuwa /dzuwa/ |
| Mặt trăng | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | umweshi /umweʃi/ | paxshi /paχʃi/ | metsa /metsa/ | mwedzi /mwedzi/ |
| Sao | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | intanda /intanda/ | waraxa /waɾaχa/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Đêm | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | kashi /kaʃi/ | ubushiku /ubuʃiku/ | aruma /aruma/ | tikari /tikari/ | usiku /usiku/ |
| Mưa | yumi /jumi/ | — | yumi /jumi/ | imfula /imˈfula/ | jallu /haʎu/ | wiyeri /wijeri/ | mvura /mvura/ |
| Gió | nase /nase/ | nase /nase/ | dase /dasɨ/ | umwela /umwela/ | wawya /wawja/ | ʼeeka /ʔeːka/ | mphepo /mpʰepo/ |
| Đất | nunka /nuŋka/ | nungka /nuŋka/ | nugka /nuɡka/ | umushili /umuʃili/ | — | kwie /kʷie/ | mataka /mataka/ |
| Đá | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | ibwe /iˈbwe/ | qala /qala/ | tete /tete/ | mwala /mwala/ |
| Núi | náint /naint/ | mura /muɾa/ | nain /nain/ | ulupili /ulupili/ | qaaqa /qaːqa/ | yemuri /jemuri/ | phiri /pʰiri/ |
| Biển | nayaants /najaants/ | juun entsa /huːn entsa/ | nayants /najants/ | bemba /bemba/ | — | haramara /haramara/ | bara /bara/ |
| Mẹ | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | bamayo /bamajo/ | mama /mama/ | nana /nana/ | mai /mai/ |
| Cha | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | bataata /bataːta/ | awki /awki/ | yawe /jawe/ | baba /baba/ |
| Con gái | nawantur /nawantuɾ/ | nawantur /nawantuɾ/ | nawan /nawan/ | umwana mwanakashi /umwana mwanakaʃi/ | — | — | mwana wankazi /mwana wankazi/ |
| Tôi | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | ine /ine/ | na /na/ | nee /neː/ | ine /ine/ |
| Bạn | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /amé/ | iwe /iwe/ | juma /huma/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | iwe /iwe/ |
| Chúng ta | ii /iː/ | ii /iː/ | ii /iː/ | ifwe /ifwe/ | jiwsa /hiwsa/ | tame /ˈtame/ | ife /ife/ |
| Tên | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | ishina /iʃina/ | shutyi /ʃuci/ | tewa /ˈtewa/ | dzina /dzina/ |
| Người | aents /aents/ | aints /aints/ | aents /aɨnts/ | umuntu /umuntu/ | jaqi /haqi/ | tewi /tewi/ | munthu /muntʰu/ |
| Đầu | muuk /muːk/ | muuk /muːk/ | buuk /buːk/ | umutwe /umutwe/ | nampʼa /nampʼa/ | muʼú /muˈʔu/ | nsolo /nsolo/ |
| Mắt | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | ilinso /ilinso/ | nayra /najɾa/ | tukite /tukite/ | diso /diso/ |
| Tai | kuish /kwiʃ/ | kuwish /kuwiʃ/ | kuwish /kuwiʃ/ | ukutwi /ukutwi/ | jinchu /hintʃu/ | naka /naka/ | khutu /kʰutu/ |
| Mũi | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | nuji /nuhi/ | umona /umona/ | nasa /nasa/ | tsuri /tsuɾi/ | mphuno /mpʰuno/ |
| Miệng | wene /wene/ | wene /wene/ | wenu /wɨnu/ | akanwa /akanwa/ | — | téni /teni/ | nkanwa /nkanwa/ |
| Răng | nai /nai/ | nai /nai/ | dai /dai/ | ilino /ilino/ | shimi /ʃimi/ | tame /tame/ | dzino /dzino/ |
| Lưỡi | inai /inai/ | inai /inai/ | inai /inai/ | ululimi /ululimi/ | naxra /naχra/ | neni /neni/ | lirimi /lirimi/ |
| Tay | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | ukuboko /ukuboko/ | ampara /ampaɾa/ | mama /mama/ | nkono /nkono/ |
| Bàn chân | nawe /nawe/ | nawe /nawe/ | dawe /dawɨ/ | ulukasa /ulukasa/ | kayu /kaju/ | keta /keta/ | mwendo /mwendo/ |
| Tim | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɨ́ntai/ | umutima /umutima/ | kurasunha /kuɾasunha/ | iyari /ijari/ | ntima /ntima/ |
| Xương | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | ukunch /ukuntʃ/ | ifupa /ifupa/ | tsʼaaka /tsʼaːka/ | ume /ume/ | gogodo /ɡoɡodo/ |
| Máu | numpa /numpã/ | numpa /numpã/ | numpa /numpa/ | umulopa /umulopa/ | wila /wila/ | xuriya /ʃuɾija/ | malopa /malopa/ |
| Phân | íjia /ˈihia/ | ija /iha/ | ija /iha/ | amafi /amafi/ | — | kwita /kʷita/ | matubzwi /matubzwi/ |
| Yêu | anentaiti /anentaiti/ | anentin /anentin/ | wakejut /wakɨhut/ | ukutemwa /ukutemwa/ | munasiña /munasiɲa/ | kanenki /kanenki/ | kufuna /kufuna/ |
| Cây | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | icimuti /itʃimuti/ | arbuli /aɾbuli/ | kiyé /kije/ | muti /muti/ |
| Chó | yawá /jaˈwa/ | yawa /jawa/ | yawá /jawá/ | imbwa /imbwa/ | hallqʼu /haʎqʼu/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | mbwa /mbwa/ |
| Mèo | míchik /ˈmitʃik/ | micha /mitʃa/ | bishu /biʃu/ | pushi /puʃi/ | phishi /pʰiʃi/ | mitsu /mitsu/ | paka /paka/ |
| Cá | namak /namak/ | namak /namak/ | namak /namak/ | isabi /isabi/ | challwa /tʃaʎwa/ | kesi /kesi/ | omba /omba/ |
| Chim | chinki /tʃiŋki/ | chingki /tʃiŋki/ | pishak /piʃak/ | icuni /itʃuni/ | chʼipi /tʃʼipi/ | wiki /wiki/ | mbalame /mbalame/ |
| Bướm | wámpishuk /ˈwampiʃuk/ | shimpiampu /ʃimpiampu/ | wámpishuk /wámpiʃuk/ | icipelebesha /itʃipelebeːʃa/ | — | kipï /kipɨ/ | bemberuwa /bemberuwa/ |
| Trứng | nujint /nuhint/ | nujin /nuhin/ | nujín /nuˈhin/ | ilini /ilini/ | nuru /nuɾu/ | tawári /taˈwaɾi/ | dzai /dzai/ |
| Gấu | chai /tʃai/ | chayu /tʃaju/ | chayú /tʃajú/ | bea /bea/ | — | hutse /hutse/ | urusu /urusu/ |
| Ngựa | kawai /kawai/ | kawai /kawai/ | kawayu /kawaju/ | kabalwe /kabalwe/ | — | kawayu /kawaju/ | kavalo /kavalo/ |
| Nhà | jea /hea/ | jea /hea/ | jega /hɨɡa/ | ingʼanda /iŋːanda/ | uta /uta/ | ki /ki/ | nyumba /ɲumba/ |
| Sữa | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | muntsu /muntsu/ | umukaka /umukaka/ | — | retsi /ɾetsi/ | nkaka /nkaka/ |
| Mật ong | chinij /tʃinih/ | wapasa yumiri /wapasa jumiɾi/ | dapa yumiji /dapa jumihi/ | ubuci /ubutʃi/ | — | xiete /ʃiete/ | uci /utʃi/ |
| Muối | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /wɨː/ | umucele /umutʃele/ | katyi /kaci/ | ʼuna /ʔuna/ | munyu /muɲu/ |
| Rượu vang | winiu /winiu/ | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | umwangashi /umwaŋɡaʃi/ | — | winuyari /winujaɾi/ | vinyu /viɲu/ |
| Gạo | arús /aˈɾus/ | arrus /aɾus/ | ajus /ahus/ | umupunga /umupuŋɡa/ | — | — | mpunga /mpuŋɡa/ |
| Sắt | jiru /hiru/ | jiru /hiɾu/ | jiju /hihu/ | icela /iˈtʃela/ | — | tepɨa /tepɨa/ | utale /utale/ |
| Bánh xe | tuntunk /tuntuŋk/ | — | rueda /rueda/ | umupeto /umupeto/ | — | — | roda /roda/ |
| Lụa | séta /ˈseta/ | seda /seda/ | seda /seda/ | shiliki /ʃiliki/ | — | tsera /tsera/ | seda /seda/ |
| Sách | papí /paˈpi/ | papi /papi/ | papi /papi/ | icitabo /itʃitabo/ | — | xapa /ʃapa/ | bukhu /bukʰu/ |
| Ăn | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | ukulya /ukulja/ | paluña /paluɲa/ | kuye /kuje/ | kudya /kudja/ |
| Uống | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | umut /umut/ | ukunwa /ukunwa/ | umaña /umaɲa/ | hiʼeka /hiʔeka/ | kumwa /kumwa/ |
| Ngủ | kanarta /kanaɾta/ | kanarta /kanaɾta/ | kanut /kanut/ | ukulaala /ukulaːla/ | ikiña /iˈkiɲa/ | kutsu /kutsu/ | kugona /kuɡona/ |
| Một | chikichik /tʃikitʃik/ | kichik /kitʃik/ | makichik /makitʃik/ | cimo /tʃimo/ | maya /maja/ | xevi /ʃevi/ | posi /posi/ |
| Hai | jimiará /himiaɾa/ | jimiar /himiaɾ/ | jimag /himaɡ/ | fibili /fibili/ | paxa /paχa/ | huta /huˈta/ | piŵiri /piwiri/ |
| Ba | menaintiu /menaintʲu/ | kampatam /kampatam/ | kampatum /kampatum/ | fitatu /fitatu/ | kimsa /kimsa/ | haika /haika/ | pitatu /pitatu/ |
| Bốn | aintiuk /aintʲuk/ | aintiuk /aintʲuk/ | ipaksumat /ipaksumat/ | fine /fine/ | pushi /puʃi/ | nauka /nauka/ | pinai /pinai/ |
| Năm | ewej /eweh/ | ewej /eweh/ | uweja amua /uwɨha amua/ | fisano /fisano/ | pichqa /pitʃqa/ | auxɨwi /auʃɨwi/ | xanu /ʃanu/ |
| Trăm | sian /sian/ | pachak /patʃak/ | cien /sjen/ | umwanda /umwanda/ | pachak /patʃak/ | xeitsienituyari /ʃeitsienitujari/ | dzana /dzana/ |
| Xin chào | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɨk/ | muli shani /muli ʃani/ | kamishti /kamiʃti/ | kekuanenki /kekwanenki/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ |
| Cảm ơn | yuminsajme /juminsahme/ | mai-tikut /majtikut/ | see /sɨː/ | natotela /natotela/ | yuspaa /juspaː/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | ndatenda /ndatenda/ |
| Tốt | penker /peŋkeɾ/ | pengker /peŋkeɾ/ | pegkeg /pɨɡkɨɡ/ | cisuma /tʃisuma/ | shuma /ʃuma/ | waxa /waʃa/ | nadidi /nadidi/ |
| Mới | yamaram /jamaram/ | yamaram /jamaɾam/ | yamajam /jamaham/ | cipya /tʃipja/ | machaqa /matʃaqa/ | hekwa /hekʷa/ | ipsa /ipsa/ |
| Đỏ | kapaku /kapaku/ | kapantin /kapantin/ | kapantu /kapantu/ | kashika /kaʃika/ | chukapa /tʃukapa/ | +aurawi /ʔaurawi/ | funga /funɡa/ |
| Trắng | pujú /puˈhu/ | puju /puhu/ | puju /puhu/ | buuta /buːta/ | janqʼu /hanqʼu/ | tuxame /tuʃame/ | cena /tʃena/ |
| Đen | mukusa /mukusa/ | shuwin /ʃuwin/ | bukusea /bukusɨa/ | fiita /fiːta/ | tsʼirara /tsʼiɾaɾa/ | yɨwime /jɨwime/ | psipa /psipa/ |
| Xanh lá | sámek /ˈsamek/ | samek /samek/ | samekbau /samɨkbau/ | katapa /katapa/ | — | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ | — |
| Xanh lam | sámek /ˈsamek/ | — | wigka /wiɡka/ | — | — | yuawime /juawime/ | — |
Trang 1/9
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap