Ndee bizaa
Apache ocidental
na-dené (Athabaskan, meridional)
O apache ocidental é uma das maiores línguas atabascanas e está próximo do navajo. Possui um sistema tonal complexo marcado com acentos e um inventário consonantal que inclui a fricativa lateral ɬ e oclusivas ejetivas.
Onde é falada
87 palavras essenciais em apache ocidental
Fontes
- no dictionary text reachable (Bray 1998 Western Apache-English Dictionary and the 1972 White Mountain Apache Culture Center dictionary are lending-restricted on archive.org). Checked against English Wiktionary Western Apache entries/translation tables (largely from Bray 1998): zas, niʼ, dził, bichį́h, bizéʼ, dił, bichan, góshé, łóg, dlǫ́ʼ, doolé, shash, łį́į́ʼ, gosnih, nałtsoos, táági, łigai, diłhił match the row
Palavras comparadas
Comparação com línguas da mesma classificação: na-dené (Athabaskan, meridional)
| Significado | Apache ocidental | Navajo | Hupa | Carrier | Chipewyan | Koyukon | Arapaho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | tú /tú/ | tó /tʰó/ | taʼna:n /taʔnaːn/ | too /tu/ | tu /tu/ | too /toː/ | nec /netʃ/ |
| Fogo | kǫʼ /kṍʔ/ | kǫʼ /kʰõ̀ʔ/ | xongʼ /xoŋʔ/ | kwun /kʷun/ | kón /kón/ | kkunʼ /kːunʔ/ | hisítee /hisíteː/ |
| Sol | yaʼáí /jaʔáí/ | jóhonaaʼéí /tʃóhònàːʔéí/ | wha /hʷa/ | sa /sa/ | sa /sa/ | so /so/ | hiisíis /hiːsíis/ |
| Lua | tłʼéʼgonaʼáí /tɬʼéʔɡonaʔáí/ | tłʼéhonaaʼéí /tɬʼéhònɑ̀ːʔéí/ | hwa-ʼangʼ /hwaʔɑŋʔ/ | ʼulhdzis oozaʼ /ʔuɬdzis oːzaʔ/ | ɂełdzi /ʔeɬdzi/ | dołtʼolee /doɬtʼoliː/ | biikóusíis /biːkóusíis/ |
| Estrela | tsʼiłsǫǫsé /tsʼiɬsõːsé/ | sǫʼ /sõ̀ʔ/ | tsingʼ /tsiŋʔ/ | sum /sum/ | tthë́n /tθén/ | tłoonʼ /tɬoːnʔ/ | hó3oʼ /hóθoʔ/ |
| Noite | tłʼéʼ /tɬʼéʔ/ | tłʼééʼ /tɬʼéːʔ/ | xiłeʼ /xiɬeʔ/ | ʼulhdzis /ʔuɬdzis/ | tëdhe /teðe/ | łida /ɬida/ | téceʼ /tétʃeʔ/ |
| Neve | zas /zas/ | yas /jɑ̀s/ | nundil /nʊndɪl/ | yus̲ /jus/ | yath /jaθ/ | tseetl /tsʰiːtɬʰ/ | híií /híːi/ |
| Vento | níłchʼi /níɬtʃʼi/ | níyol /níjol/ | — | nilhtsi /niɬtsi/ | nįłtsʼi /nĩɬtsʼi/ | — | heséisen /heséisen/ |
| Terra | niʼ /niʔ/ | łeezh /ɬeːʒ/ | ninʼ /nɪnʔ/ | yun /jun/ | ní /ní/ | ninʼ /ninʔ/ | biitoʼowuʼ /biːtoʔowuʔ/ |
| Pedra | tsé /tsé/ | tsé /tsʰé/ | — | t̲s̲e /tse/ | tthe /tθe/ | laʼona /laʔona/ | hohʼonóókee /hohʔonóːkeː/ |
| Montanha | dził /dziɬ/ | dził /tsìɬ/ | — | d̲z̲ulh /dzuɬ/ | ttheshéth /tθeʃéθ/ | — | hóheʼ /hóheʔ/ |
| Mar | túnteel /túnteːl/ | tónteel /tʰóntʰèːl/ | — | yatoo /jatoː/ | tucho /tutʃo/ | — | héetéc /héːtétʃ/ |
| Mãe | shimaa /ʃimaː/ | shimá /ʃimá/ | -anʼ /-anʔ/ | oo /oː/ | ɂené /ʔené/ | eenaa /iːnaː/ | néinoo /néinoː/ |
| Pai | shitaa /ʃitaː/ | shizhéʼé /ʃiʒéʔé/ | -taʼ /-taʔ/ | abe /abe/ | setá /setá/ | eetaa /iːtaː/ | neisónoo /neisónoː/ |
| Filha | shitsiʼ /ʃitsiʔ/ | shichʼéʼé /ʃitʃʼéʔé/ | -tse:ʼ /-tseːʔ/ | oot̲s̲eʼ /oːtseʔ/ | seyaz tsʼékui /sejaz tsʼékui/ | — | notóóneh /notóːneh/ |
| Eu | shíí /ʃíː/ | shí /ʃí/ | whe /hʷe/ | si /si/ | si /si/ | see /siː/ | nenééninoo /nenéːninoː/ |
| Tu | ni /ni/ | ni /ni/ | ning /nɪŋ/ | nen /nen/ | nën /nen/ | ninh /ninh/ | nenéénin /nenéːnin/ |
| Nós | nohwí /nohwí/ | nihí /nihí/ | nehe /nehe/ | neni /neni/ | nuhni /nuhni/ | — /—/ | nenéénínoʼ / nenééníniʼ /nenéːnínoʔ / nenéːníniʔ/ |
| Nome | -zhiʼ /ʒiʔ/ | ázhiʼ /ʔáʒìʔ/ | -ooziʼ /oːzɪʔ/ | uzi /uzi/ | bįzį́ /bĩzĩ́/ | oos /oːs/ | -íisiʼ /íːsiʔ/ |
| Pessoa | nnee /nːeː/ | diné /tìné/ | kʼiwinyaʼa:n /kʲʼiwinjaʔaːn/ | dune /dune/ | dëne /dene/ | dinaa /dinaː/ | hinenítee /hineníteː/ |
| Cabeça | bitsitsʼin /bitsitsʼin/ | atsiitsʼiin /atsiːtsʼiːn/ | — | ut̲s̲i /utsi/ | dënetthí /denetθí/ | -tłeeʼ /tɬiːʔ/ | hóókuhúʼee /hóːkuhúʔeː/ |
| Olho | bináá /bináː/ | anááʼ /ʔanáːʔ/ | -na:ʼ /-nɑːʔ/ | oona /oːna/ | dënenaghé /denenaʁé/ | -noghaʼ /noɣaʔ/ | besíiseʼ /besíiseʔ/ |
| Orelha | shijaaʼ /ʃidʒaːʔ/ | jaaʼ /tʃaːʔ/ | -chiwʼ /-tʃiwʔ/ | ʼudzo /ʔudzo/ | dënedzaghé /denedzaʁé/ | — | wónotónoʼ /wónotónoʔ/ |
| Nariz | bichį́h /bitʃĩ́h/ | áchįįh /átʃĩːh/ | — | ʼunintsis /ʔunintsis/ | dënetsį /denetsĩ/ | — | béʼis /béʔis/ |
| Boca | bizéʼ /bizéʔ/ | azééʼ /àzéːʔ/ | -daʼ /-daʔ/ | ʼuẕe /ʔuze/ | dënedhá /deneðá/ | — | bétii /bétiː/ |
| Dente | ghoʼ /ɣoʔ/ | awooʼ /awoːʔ/ | -woʼ /-woʔ/ | ughu /uɣu/ | dëneghú /deneʁú/ | aghoʼ /aɣoʔ/ | béíci3 /béítʃiθ/ |
| Língua | bizaad /bizaːd/ | atsooʼ /atsoːʔ/ | sastan /sastan/ | ecula /etsula/ | dënetthú /denetθú/ | łolaʼ /ɬolaʔ/ | bei3ón /beiθón/ |
| Mão | bigan /biɡan/ | álaʼ /ʔálaʔ/ | -laʼ /-laʔ/ | la /la/ | ela /ela/ | -loʼ /loʔ/ | béecét /béetʃét/ |
| Pé | shikee /ʃikeː/ | akeeʼ /ʔàkʰèːʔ/ | -xeʼ /-xeʔ/ | ʼuke /ʔuke/ | eke /eke/ | -kkaaʼ /kːaːʔ/ | wóʼoo3 /wóʔoːθ/ |
| Coração | bijíí /bidʒíː/ | ajéí /ʔɑ̀tʃéí/ | -ping /-piŋ/ | ʼunjid /ʔundʒid/ | dënedzié /denedzié/ | -dzaayaʼ /tsaːjaʔ/ | betéé /betéː/ |
| Osso | tsʼin /tsʼin/ | tsʼin /tsʼin/ | -tsʼinʼ /-tsʼinʔ/ | ootsʼun /oːtsʼun/ | tthʼën /tθʼen/ | tlʼinh /tɬʼinh/ | hix /hix/ |
| Sangue | dił /diɬ/ | dił /tìɬ/ | tse:lin /tseːlin/ | delel /delel/ | del /del/ | lakkona /lakːona/ | beʼ /beʔ/ |
| Cocô | bichan /bitʃan/ | chąąʼ /tʃãːʔ/ | chwungʼ /tʃʷuŋʔ/ | tsan /tsan/ | tsą́ /tsã́/ | — | bee /beː/ |
| Amor | ayóigóʼíí /ʔajóiɣóʔíː/ | ayóóʼánóshní /ɑjóːʔɑ́nóʃníː/ | na-wh-ʼishtʼeʼn /nɑwʔɪʃtʼɛʔn/ | sjut /sdʒut/ | yeghąnétą /jeʁãnétã/ | kʼoonejee /kʼooneʒeː/ | bixóó3etíit /bixóːθetíːt/ |
| Árvore | chʼil /tʃʼil/ | tsin /tsin/ | kin /kɪn/ | dechen /detʃen/ | dechen /detʃen/ | kʼeyh /kʼejh/ | hohóót /hohóːt/ |
| Cão | góshé /ɡóʃé/ | łééchąąʼí /ɬéːtʃãːʔí/ | łingʼ /ɬiŋʔ/ | lhi /ɬi/ | łį /ɬĩ/ | łeek /ɬeːk/ | hé3 /héθ/ |
| Gato | gídí /ɡídí/ | mósí /mósí/ | — /—/ | gus /ɡus/ | mįnus /mĩnus/ | dotonh /dotonh/ | woʼóoo /woʔóoo/ |
| Peixe | łóg /ɬóɡ/ | łóóʼ /ɬóːʔ/ | ło:qʼ /ɬoːqʼ/ | lho /ɬo/ | łue /ɬue/ | tookkʼa /toːkʼa/ | nowoʼ /nowoʔ/ |
| Pássaro | dlǫ́ʼ /dlṍʔ/ | tsídii /tsʰítìː/ | — | dutʼai /dutʼai/ | įyese /ĩjese/ | — | niiʼéíhii /niːʔéíhiː/ |
| Borboleta | doolé /doːlé/ | kʼaalógii /kʼɑ̀ːlókìː/ | — | tsanghoolhtʼah /tsanɣoːɬtʼah/ | yágoli /jáɡoli/ | — | níhʼootéibéíhii /níhʔoːtéibéíhiː/ |
| Ovo | iyęęzh /ijẽːʒ/ | ayęęzhii /ajẽːʒiː/ | — | ʼughez /ʔuɣez/ | eghézé /eʁézé/ | — | noon /noːn/ |
| Urso | shash /ʃaʃ/ | shash /ʃaʃ/ | sa:tsʼ /saːtsʼ/ | sus /sus/ | sas /sas/ | sis /sis/ | wox /wox/ |
| Cavalo | łį́į́ʼ /ɬĩːʔ/ | łį́į́ʼ /ɬĩ́ːʔ/ | łingʼ /ɬiŋʔ/ | yeztli /jeztli/ | łįchok /ɬĩtʃok/ | — | wóxhóox /wóxhóːx/ |
| Casa | kįh /kĩh/ | hooghan /hoːɣɑn/ | xontah /xontɑh/ | yoh /joh/ | kuę /kuɛ̃/ | yah /jah/ | hoʼóowuʼ /hoʔóowuʔ/ |
| Leite | ibeʼ /ibeʔ/ | abeʼ /àpèʔ/ | — | lilet /lilet/ | ejeretthʼúe /edʒeretθʼúe/ | tlʼoo /tɬʼoː/ | be3énec /beθénetʃ/ |
| Mel | gosnih /ɡosnih/ | tsísʼná bitłʼizh /tsʰísʔnɑ́ pìtɬʼìʒ/ | — | tsʼihnatlʼuz /tsʼihnatɬʼuz/ | tłʼistthó ni /tɬʼistθó ni/ | — | koohóʼokuukóúhuyooʼ /koːhóʔokuːkóúhujoːʔ/ |
| Sal | ishįįh /ʔiʃĩːh/ | áshįįh /ʔáʃĩːh/ | łehqʼonchʼ /ɬehqʼontʃʼ/ | lisel /lisel/ | dedhay /deðaj/ | sol /sol/ | niicooʼowuʼ /niːtʃoːʔowuʔ/ |
| Ferro | bésh /béʃ/ | béésh /péːʃ/ | — | lhuztih /ɬuztih/ | — | — | béiʼcí3eʼ /béiʔtʃíθeʔ/ |
| Livro | nałtsoos /naɬtsoːs/ | naaltsoos /nɑːltsoːs/ | — | ʼudustlʼus /ʔudustɬʼus/ | ɂerehtłʼís /ʔerehtɬʼís/ | — | wo3onohóe /woθonohóe/ |
| Comer | yiyąą /jijãː/ | yishą́ /jiʃã́/ | na-ya:n /nɑjɑːn/ | ʼoonjuh /ʔoːndʒuh/ | shétį /ʃétĩ/ | kʼahonh /kʼahonh/ | bii3íhi /biːθíhi/ |
| Beber | yidlą /jidlã/ | yishdlą́ /jiʃtɬã́/ | na-ʼa:n /nɑʔɑːn/ | dunjuh /dundʒuh/ | hedą /hedã/ | kʼisinoonh /kʼisinoːnh/ | bénee /bénéː/ |
| Dormir | iłhosh /iɬhoʃ/ | ałhosh /aɬhoʃ/ | — | nanisti /nanisti/ | thetį /θetĩ/ | — | nókohú /nókohú/ |
| Um | dáłaʼá /dáɬaʔá/ | tʼááłáʼí /tʼɑ́ːɬɑ́ʔí/ | łaʼ /ɬaʔ/ | ʼulhah /ʔuɬah/ | įłaghe /ĩɬaʁe/ | kʼeetakkʼee /kʼiːtakʼiː/ | ceeséeʼ /tʃeːséːʔ/ |
| Dois | naki /naki/ | naaki /nɑːki/ | nahx /nahx/ | nanki /nanki/ | nake /nake/ | niteekkʼee /nitiːkʼiː/ | niis /niːs/ |
| Três | táági /táːɡi/ | tááʼ /tʰáːʔ/ | ta:qʼ /taːqʼ/ | ta /ta/ | taghe /taʁe/ | tokkʼee /tokʼiː/ | nééso /néːso/ |
| Quatro | dįįʼ /dĩːʔ/ | dį́įʼ /tĩ́ːʔ/ | dinkʼ /dinkʼ/ | dunghi /dunɣi/ | dįghį /dĩʁĩ/ | — | yein /jein/ |
| Cinco | ashdlaʼ /aʃdlaʔ/ | ashdlaʼ /aʃtɬaʔ/ | chwolaʼ /tʃʷolaʔ/ | kwulaiʼ /kʷulaiʔ/ | sųlaghe /sũlaʁe/ | — | yoo3on /joːθon/ |
| Cem | gonenadín /ɡonenadín/ | neeznádiin /neːznáːtiːn/ | łaʼ-dikin /ɬaʔdikʲin/ | whunizyat whunizyai /xʷunizjat xʷunizjai/ | łónona /ɬónona/ | — | béteetósooʼ /béteːtósoːʔ/ |
| Olá | dagotʼee /daɡotʼeː/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ | tsʼehdiyaʼ /tsʼɛhdɪjaʔ/ | ʼahdoozaee /ʔahdoːzaː/ | edlanetʼe /edlanetʼe/ | — /—/ | héébe /héːbe/ |
| Obrigado | ahíyiʼé /ʔahíjiʔé/ | ahéheeʼ /ʔɑ̀héhèːʔ/ | na:nehs-ʼe:n /nɑːnɛhsʔɛːn/ | snachailya /snatʃailja/ | mąsi chok /mãsi tʃok/ | baaseeʼ /baːseːʔ/ | hohóu /hohóu/ |
| Bom | nzhǫǫ /nʒõː/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ | niwhong /nɪwhoŋ/ | nezuʼ /nezuʔ/ | nezų /nezũ/ | nizoonh /nizoːnh/ | hi3éíhi /hiθéíhi/ |
| Novo | áníidé /áníːdé/ | ániid /ániːt/ | — | ʼandidi /ʔandidi/ | degóth /deɡóθ/ | — | wooyóó /woːjóː/ |
| Vermelho | łichíí /ɬitʃíː/ | łichííʼ /ɬitʃʰíːʔ/ | łitsʼ /ɬitsʼ/ | delqʼun /delqʼun/ | delkʼoz /delkʼoz/ | nełtseeyh /neɬtseːjh/ | beeʼee /beːʔeː/ |
| Branco | łigai /ɬiɡai/ | łigai /ɬìkɑ̀ì/ | łiqay /ɬɪqɑj/ | ʼulhyul /ʔuɬjul/ | delgai /delɡai/ | — | noocóó /noːtʃóː/ |
| Preto | diłhił /diɬhiɬ/ | łizhin /ɬìʒìn/ | — | dulhgus /duɬɡus/ | delzen /delzen/ | — | woʼóteeyóó /woʔóteːjóː/ |
| Verde | dotłʼizh /dotɬʼiʒ/ | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ | łitsow /ɬitsow/ | dultlʼuz /dutɬʼuz/ | dzeretłʼes látʼį /dzeretɬʼes látʼĩ/ | — | cenéeteeyóó /tʃenéːteːjóː/ |
| Azul | dotłʼizh /dotɬʼiʒ/ | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ | — | — | déhtłʼéz /déhtɬʼéz/ | — | cenéeteeyóó /tʃenéːteːjóː/ |
| Computador | bésh eʼléhí /béʃ eʔléhí/ | béésh nitsékeesí /péːʃ nìtsékèːsí/ | — | — | satsán bení hųlį /satsán bení hũlĩ/ | — | — |
| Café | tudiłhiłi /tudiɬhiɬi/ | gohwééh /kohʷéːh/ | — | — | líkafí /líkafí/ | — | wooʼteenoowuʼ /woːʔteːnoːwuʔ/ |
| 99 | ngostʼádin ngostʼáí /ŋɡostʼádin ŋɡostʼáí/ | náhástʼédiindóó baʼaan náhástʼéí /náhástʼétiːntóː paʔaːn náhástʼéí/ | — | — | — | — | — |
Página 1/9
Abrir o mapa interativo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.
Criado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Início do LangMap