تركي
Caracânida
Túrquica (Karluk) · variedade histórica / oculta
O túrquico caracânida (ISO 639-3: xqa), também chamado túrquico khāqānī, foi uma língua literária túrquica usada nos territórios caracânidas da Ásia Central entre os séculos XI e XIII. Representa uma fase literária islâmica inicial do ramo carluco e é classificado pelos especialistas como túrquico antigo tardio ou túrquico médio. Os seus monumentos centrais incluem o Qutadgu Bilig de Yūsuf Khāṣṣ Ḥājib, concluído em 1069–1070, e o Dīwān Lughāt al-Turk em árabe de Maḥmūd al-Kāshgharī, compilado em 1072–1074 e rico em palavras túrquicas, poesia e observações gramaticais. As obras sobreviventes são transmitidas sobretudo em escrita árabe, embora um manuscrito do Qutadgu Bilig use a antiga escrita uigur. O caracânida contribuiu para as tradições literárias corásmia e chagatai posteriores e integra o contexto histórico do usbeque e do uigur modernos, sem corresponder exatamente a nenhum deles.
Onde é falada
87 palavras essenciais em caracânida
Fontes
- Erdal (2004) — A Grammar of Old Turkic
- Glottolog: Qarakhanid
Palavras comparadas
Comparação com línguas da mesma classificação: Túrquica (Karluk)
| Significado | Caracânida | Turco antigo | Kumyk | Nogai | Caracai-balcar | Prototurco | Yugur ocidental |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | suw /suw/ | 𐰽𐰆𐰉 /sub/ | сув /suw/ | сув /suw/ | суу /suw/ | *sub /sub/ | su /su/ |
| Fogo | ot /ot/ | 𐰆𐱃 /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | *ōt /ōt/ | ot /ot/ |
| Sol | kün /kyn/ | 𐰚𐰇𐰤 /kyn/ | гюн /ɡyn/ | куьн /kyn/ | кюн /kyn/ | *kün /kün/ | kün /kyn/ |
| Lua | ay /aj/ | 𐰀𐰖 /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | *āń /āń/ | aj /aj/ |
| Estrela | yulduz /julduz/ | 𐰖𐰆𐰞𐱃𐰆𐰕 /jultuz/ | юлдуз /julduz/ | юлдыз /juldɯz/ | жулдуз /ʒulˈduz/ | *jultuz /jultuz/ | jɨltɨs /jɯltɯs/ |
| Noite | tün /tyn/ | 𐱅𐰇𐰤 /tyn/ | гече /ɡetʃe/ | кеше /keʃe/ | кече /ketʃe/ | *tün /tyn/ | tün /tyn/ |
| Chuva | yağmur /jaɣmur/ | — | янгур /jaŋˈur/ | ямгыр /jamˈɡɯr/ | жауун /ʒɑˈwun/ | *jag- /jaɣ/ | jaɣmər /jɑɣmər/ |
| Neve | qar /qar/ | 𐰴𐰺 /qar/ | къар /qar/ | кар /qar/ | къар /qar/ | *kar /kaːr/ | qar /qar/ |
| Vento | yel /jel/ | 𐰘𐰠 /jel/ | ел /jel/ | ел /jel/ | жел /ʒel/ | *jẹl /jel/ | jil /jil/ |
| Terra | yer /jer/ | 𐰘𐰿 /jer/ | топуракъ /topuraq/ | ер /jer/ | топракъ /topraq/ | *jer /jer/ | torvaq /torβɑq/ |
| Pedra | taš /taʃ/ | 𐱃𐱁 /taʃ/ | таш /taʃ/ | тас /tas/ | таш /taʃ/ | *taš /taʃ/ | tas /tɑs/ |
| Montanha | tağ /taɣ/ | 𐱃𐰍 /taɣ/ | тав /taw/ | тав /taw/ | тау /tɑw/ | *tāg /taːɣ/ | taɣ /taɣ/ |
| Mar | täŋiz /tæŋiz/ | 𐱃𐰞𐰆𐰖 /taluj/ | денгиз /deŋiz/ | тенъиз /teŋiz/ | тенгиз /teŋiz/ | *teŋiŕ /teŋiŕ/ | taley /talej/ |
| Mãe | ana /ana/ | 𐰜𐰏 /øɡ/ | ана /ana/ | ана /ana/ | ана /ana/ | *ana /ana/ | ana /ana/ |
| Pai | ata /ata/ | 𐰴𐰭 /qaŋ/ | ата /ata/ | атай /ataj/ | ата /ata/ | *ata /ata/ | ača /atʃa/ |
| Filha | qız /qɯz/ | 𐰶𐰃𐰕 /qɯz/ | къыз /qɯz/ | кыз /qɯz/ | къыз /qɯz/ | *kï̄rᶻ /kï̄rᶻ/ | — |
| Eu | men /men/ | 𐰋𐰤 /ben/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | *ben /ben/ | men /men/ |
| Tu | sen /sen/ | 𐰾𐰤 /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | *sen /sen/ | sen /sen/ |
| Nós | biz /biz/ | 𐰋𐰃𐰕 /biz/ | биз /biz/ | биз /biz/ | биз /biz/ | *biŕ /biz/ | mɨs /mɯs/ |
| Nome | at /at/ | 𐰀𐱃 /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | *āt /āt/ | at /at/ |
| Pessoa | kiši /kiʃi/ | 𐰚𐰃𐰾𐰃 /kiʃi/ | адам /ɑˈdɑm/ | аьдем /ædem/ | адам /ɑˈdɑm/ | *kiši /kiʃi/ | kise /kise/ |
| Cabeça | baš /baʃ/ | 𐱈 /baʃ/ | баш /baʃ/ | бас /bas/ | баш /baʃ/ | *baĺč /baʎtʃ/ | paš /paʃ/ |
| Olho | köz /køz/ | 𐰚𐰕 /køz/ | гёз /ɡøz/ | коьз /køz/ | кёз /køz/ | *köz /köz/ | köz /køz/ |
| Orelha | qulqaq /qulqaq/ | 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 /qulqaq/ | къулакъ /qulaq/ | кулак /qulaq/ | къулакъ /qulaq/ | *kulkak /kulkak/ | qulaq /qulaq/ |
| Nariz | burun /burun/ | 𐰉𐰆𐰺𐰣 /burun/ | бурун /burun/ | бурын /burɯn/ | бурун /burun/ | *burun /burun/ | qaŋrïq /qaŋrɯq/ |
| Boca | ağız /aɣɯz/ | 𐰍𐰕 /aɣɯz/ | авуз /aˈwuz/ | авыз /aˈwɯz/ | ауз /awuz/ | *agïŕ /aɣɯŕ/ | aɣïs /aɣɯs/ |
| Dente | tiş /tiʃ/ | 𐱅𐰃𐱁 /tiʃ/ | тиш /tiʃ/ | тис /tis/ | тиш /tiʃ/ | *dīĺ /diːʎ/ | tis /tis/ |
| Língua | til /til/ | 𐱅𐰃𐰠 /tɯl/ | тил /til/ | тил /til/ | тил /til/ | *tïl /tɯl/ | tel /tel/ |
| Mão | elig /eliɡ/ | 𐰠𐰟 /eliɡ/ | къол /qol/ | кол /qol/ | къол /qol/ | *elig /elig/ | elïɣ /eliɣ/ |
| Pé | adhaq /aðaq/ | 𐰑𐰴 /adaq/ | аякъ /ajaq/ | аяк /ajaq/ | аякъ /ajaq/ | *adak /adak/ | azaq /ɑzɑq/ |
| Coração | yürek /jyrek/ | 𐰚𐰭𐰠 /køŋyl/ | юрек /jyrek/ | юрек /jyrek/ | джюрек /dʒyrek/ | *jürek /jürek/ | jörek /jørek/ |
| Osso | süŋük /syŋyk/ | 𐰾𐰇𐰭𐰜 /syŋyk/ | сюек /syjek/ | суьек /syjek/ | сюек /syjek/ | *süŋük /süŋük/ | sɨmɨq /sɯmɯq/ |
| Sangue | qan /qan/ | 𐰴𐰣 /qan/ | къан /qan/ | кан /qan/ | къан /qan/ | *kān /kaːn/ | qan /qan/ |
| Cocô | bütgü /bytɡy/ | — | покъ /poq/ | — | бокъ /boq/ | *bok /bok/ | — |
| Amor | sevgü /sevɡy/ | 𐰜𐰋 /sæb/ | сюйюв /syjyw/ | суьюв /syjyw/ | сюймеклик /syjmeklik/ | *seb- /seb/ | — /—/ |
| Árvore | yığač /jɯɣatʃ/ | 𐰃𐰍𐰲 /ɯɣatʃ/ | терек /terek/ | терек /terek/ | терек /terek/ | *ïgač /ïgač/ | terik /terik/ |
| Cão | it /it/ | 𐰂𐱅 /it/ | ит /it/ | ийт /ijt/ | ит /it/ | *ït /ït/ | ɨʂt /ɯʂt/ |
| Gato | čätük /tʃætyk/ | — /—/ | мишик /miʃik/ | мысык /məsəq/ | киштик /kiʃtik/ | *pišik /piʃik/ | — /—/ |
| Peixe | balıq /balɯq/ | 𐰉𐰞𐰶 /balɯq/ | балыкъ /bɑˈlɯq/ | балык /bɑˈlɯq/ | чабакъ /tʃɑˈbɑq/ | *balïk /balɯk/ | paluq /pɑˈluq/ |
| Pássaro | quş /quʃ/ | 𐰸𐱁 /quʃ/ | къуш /quʃ/ | кус /qus/ | къанатлы /qanatlɯ/ | *kuĺ /kuʎ/ | qus /qus/ |
| Borboleta | käpäli /kæpæli/ | — | гёбелек /ɡøbelek/ | куьпелек /kypelek/ | — | *kepelek /kepelek/ | — |
| Ovo | yumurtğa /jumurtɣa/ | — | йымырткъа /jɯmɯrtqa/ | юмыртка /jumɯrtqa/ | жумуртха /ʒumurtxa/ | *jumurtka /jumurtqa/ | oja /oja/ |
| Urso | adhığ /aðɯɣ/ | 𐰑𐰍 /adɯɣ/ | аюв /ajuw/ | аюв /ajuw/ | айыу /ajɯw/ | *adïg /adïɣ/ | — |
| Cavalo | at /at/ | 𐱃 /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | *at /at/ | — |
| Casa | ev /ev/ | 𐰋 /æb/ | уьй /yj/ | уьй /yj/ | юй /yj/ | *ēb /ēb/ | jü /jy/ |
| Leite | süt /syt/ | — | сют /syt/ | сют /syt/ | сют /syt/ | *sǖt /syːt/ | süt /syt/ |
| Mel | bal /bal/ | — | бал /bal/ | бал /bal/ | бал /bal/ | *bal /bal/ | bal /bal/ |
| Sal | tuz /tuz/ | 𐱃𐰆𐰕 /tuz/ | туз /tuz/ | туз /tuz/ | туз /tuz/ | *tūŕ /tuːŕ/ | tuz /tuz/ |
| Vinho | bor /bor/ | — | чагъыр /tʃaʁɨr/ | шагыр /ʃaɡɨr/ | чагъыр /tʃaʁɯr/ | — | — |
| Arroz | tuturqan /tuturqan/ | — | дюгю /dyɡy/ | дуьги /dyɡi/ | принч /printʃ/ | — | — |
| Ferro | temür /temyr/ | 𐱅𐰢𐰼 /temyr/ | темир /temir/ | темир /temir/ | темир /temir/ | *temür /temür/ | temïr /temɯr/ |
| Seda | torqu /torqu/ | 𐰸𐰆𐱃𐰖 /qutaj/ | йибек /jibek/ | йибек /jibek/ | дарий /daˈrij/ | — | — |
| Livro | bitig /bitiɡ/ | 𐰋𐰃𐱅𐰃𐰏 /bitiɡ/ | китап /kitap/ | китап /kitap/ | китап /kiˈtap/ | *bitig /bitiɡ/ | — |
| Comer | yi- /ji/ | 𐰘𐰃- /je/ | ашамакъ /aʃamaq/ | ашав /aʃaw/ | ашаргъа /aʃarʁa/ | *jē- /jē/ | ji /ji/ |
| Beber | ič- /itʃ/ | 𐰃𐰲- /itʃ/ | ичмек /itʃmek/ | ишуьв /iʃyw/ | ичерге /itʃerɡe/ | *ič- /ič/ | ɨš /ɯʃ/ |
| Dormir | uḏı- /uðɯ/ | 𐰆𐰑𐰃- /udɯ/ | юхламакъ /juχlamaq/ | уйклав /ujqlaw/ | джукъларгъа /dʒuqlarʁa/ | *ūdï- /uːdɯ/ | uzu /uzu/ |
| Um | bir /bir/ | 𐰋𐰃𐰼 /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | *bīr /bīr/ | per /per/ |
| Dois | iki /iki/ | 𐰃𐰚𐰃 /eki/ | эки /eki/ | эки /eki/ | эки /eˈki/ | *eki /eki/ | iške /iʃke/ |
| Três | üč /ytʃ/ | 𐰇𐰲 /ytʃ/ | уьч /ytʃ/ | уьш /yʃ/ | юч /ytʃ/ | *üč /ytʃ/ | üš /yʃ/ |
| Quatro | tört /tørt/ | 𐱅𐰇𐰼𐱅 /tørt/ | дёрт /dørt/ | доьрт /dørt/ | тёрт /tørt/ | *tȫrt /tøːrt/ | tört /tørt/ |
| Cinco | beš /beʃ/ | 𐰋𐰃𐱁 /beʃ/ | беш /beʃ/ | бес /bes/ | беш /beʃ/ | *bēš /beːʃ/ | pes /pes/ |
| Cem | yüz /jyz/ | 𐰘𐰇𐰕 /jyz/ | юз /jyz/ | юз /juz/ | жюз /ʒyz/ | *jǖz /jyːz/ | jüz /jyz/ |
| Olá | salām /salaːm/ | — /—/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ |
| Obrigado | — /—/ | — /—/ | савбол /sawbol/ | сав бол /saw bol/ | сау бол /saw bol/ | — /—/ | — /—/ |
| Bom | yaqšı /jaqʃɯ/ | 𐰓𐰏𐰈 /ædɡy/ | яхшы /jaχʃə/ | яхшы /jaxʃɯ/ | иги /iɡi/ | *edgü /edgü/ | jaqšɨ /jɑqʃɯ/ |
| Novo | yaŋı /jaŋɯ/ | — | янгы /jaŋˈɯ/ | янъы /jaŋɯ/ | жангы /ʒaŋɯ/ | *jaŋï /jaŋɯ/ | jaŋï /jaŋɯ/ |
| Vermelho | qızıl /qɯzɯl/ | 𐰴𐰃𐰕𐰃𐰞 /qɯzɯl/ | къызыл /qɯˈzɯl/ | кызыл /qɯˈzɯl/ | къызыл /qɯˈzɯl/ | *kïŕïl /kɯŕɯl/ | qïzïl /qɯˈzɯl/ |
| Branco | ürüŋ /yryŋ/ | 𐰇𐰼𐰭 /yryŋ/ | акъ /ɑq/ | ак /ɑq/ | акъ /ɑq/ | *āk /aːk/ | aq /ɑq/ |
| Preto | qara /qara/ | 𐰴𐰺𐰀 /qara/ | къара /qɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | къара /qaˈra/ | *kara /kara/ | qara /qɑˈrɑ/ |
| Verde | yašıl /jaʃɯl/ | 𐰖𐰽𐰞 /jaʃɯl/ | яшыл /jaˈʃɯl/ | ясыл /jasɯl/ | джашил /dʒaˈʃil/ | *jāĺïl /jaːʎɯl/ | jahsïl /jɑhˈsɯl/ |
Página 1/9
Abrir o mapa interativo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.
Criado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Início do LangMap