ཨ་མདོའི་སྐད་
Tiếng Tây Tạng Amdo
Hán-Tạng (Bodish)
Tiếng Tạng Amdo là một cụm ngôn ngữ Tạng lớn, được ước tính có từ 0,8 đến 1,8 triệu người sử dụng trên phần lớn tỉnh Thanh Hải và các vùng người Tạng liền kề thuộc Cam Túc và Tứ Xuyên ở miền tây Trung Quốc. Cụm này gồm nhiều biến thể địa phương, trong đó có các phương ngữ vùng chăn nuôi và vùng nông nghiệp, và thường được viết bằng chữ Tạng truyền thống. Giống các ngôn ngữ Tạng khác, nó thường có trật tự SOV với động từ ở cuối và sử dụng giới từ đặt sau. Nhiều biến thể Amdo không có thanh điệu từ vựng và bảo tồn các cụm phụ âm đầu phức tạp cùng các âm cản hữu thanh đã mất hoặc tái cấu trúc trong tiếng Tạng Lhasa; vì vậy phát âm tương đối bảo thủ, trong khi từ vựng và ngữ pháp vẫn đa dạng trong nội bộ.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Tây Tạng Amdo
Nguồn
- Huang Bufan (ed.) 1992, Zang-Mian yu yuyan cihui (A Tibeto-Burman lexicon), Xiahe (Labrang) Tibetan, via lexibank sagartst (Sagart et al. 2019); en.wiktionary Tibetan lemmas with {{bo-IPA|labrang=…}} Amdo readings
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Hán-Tạng (Bodish)
| Nghĩa | Tiếng Tây Tạng Amdo | Tiếng Ladakh | Tiếng Tạng cổ điển | Tiếng Sherpa | Tiếng Balti | Tiếng Tạng cổ điển phụng vụ | Tiếng Sikkim |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | ཆུ་ /tɕʰə/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Lửa | མེ་ /ȵe/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /mi/ |
| Mặt trời | ཉི་མ་ /ȵəma/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Mặt trăng | ཟླ་བ་ /hdawa/ | ཟླ་བ /lzawa/ | ཟླ་བ /zlaba/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ |
| Sao | སྐར་མ /hkarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ |
| Đêm | མཚན་མོ /tsʰamo/ | མཚན /tsʰen/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ | ནུབ /nup/ | མཚན /tsʰan/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ |
| Mưa | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ |
| Tuyết | ཁངས /kʰaŋ/ | ཁ /kʰa/ | ཁ་བ /kʰaba/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ |
| Gió | རླུང /ɬuŋ/ | རླུང /l̥uŋ/ | རླུང /rluŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /r̥luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Đất | ས /sʰa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Đá | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ |
| Núi | རི /rə/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ʐi/ | — |
| Biển | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /rɡʲatsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /rɡja mtsʰo/ | རྒྱ་མཚུ /ɡjamtsu/ | — | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ |
| Mẹ | ཨ་མ་ /ɑ mɑ/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མོ /amo/ | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ |
| Cha | ཕ་ /pʰɑ/ | ཨ་བ /aba/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཏ /ata/ | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ |
| Con gái | བུ་མོ་ /wə mo/ | བུ་མོ /bomo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ |
| Tôi | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ |
| Bạn | ཁྱོད /tɕʰo/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /kʰjod/ | ཁྱེད་རང /kʰeraŋ/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ |
| Chúng ta | ང་ཚོ /ŋatsʰo/ | ང་ཞ /ŋaʒa/ | ངེད /ŋed/ | བདག་པུ / ངིད་རང /dakpu / ɲiraŋ/ | ང་ཏང /ŋataŋ/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ |
| Tên | མིང /ȵaŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ |
| Người | མི /ȵə/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Đầu | མགོ /nɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /mɡo/ | མགོའ /ɡoː/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ |
| Mắt | མིག་ /hȵɔχ/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mi/ | མིག /mik/ |
| Tai | རྣ་མཆོག /hnamdʑok/ | ནམ་ཅོག /namtɕok/ | རྣ་བ /rnaba/ | ཨ་མཆོག /amtɕʰok/ | རྣ་བ /naba/ | རྣ་བ /nawa/ | — |
| Mũi | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ |
| Miệng | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Răng | སོ /sʰo/ | སོ /so/ | སོ /so/ | ས /sa/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Lưỡi | ལྕེ /htɕe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /ltɕe/ | ལྕེ་ལ /tɕelak/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Tay | ལག་པ་ /laχkwa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ |
| Bàn chân | རྐང་པ་ /hkaŋwa/ | རྐང་པ /skaŋpa/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ | རྐང་པ /kaŋba/ | རྐང་མ /kaŋma/ | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ |
| Tim | སྙིང /hȵaŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sniŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| Xương | རུས་པ /rəpa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ |
| Máu | ཁྲག /tɕʰak/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /kʰraɡ/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ |
| Yêu | དགའ་ /ɡɑ/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /dɡaba/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ | དགའ་བ /ɡaba/ | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ |
| Cây | ཤིང་ /ʂɪŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Chó | ཁྱི་ /tɕʰə/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰji/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ |
| Mèo | ཀུ་ཕ་ /kufa/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ |
| Cá | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲo/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Chim | བྱ /ɕa/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ |
| Trứng | སྒོང་ང /ɡoŋŋa/ | — | སྒོ་ང /sɡoŋa/ | བྱའི་མེན་ཏོག /tɕʰe mentok/ | — | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — |
| Gấu | དོམ /tom/ | དྲེན་མོ /drenmo/ | དོམ /dom/ | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /tʰom/ | — |
| Ngựa | རྟ /hta/ | རྟ /rta/ | རྟ /rta/ | རྟ /ta/ | རྟ /r̥ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ |
| Nhà | ཁང་ /kʰɑŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰjim/ | ནང /naŋ/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ |
| Sữa | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ |
| Muối | ཚྭ་ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰwa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Gạo | འབྲས /ndʐe/ | — | འབྲས /bras/ | འབྲའ /ɖʐaː/ | — | འབྲས /ʈʂɛː/ | — |
| Sắt | ལྕགས /htɕak/ | ལྕགས /ltʃaks/ | ལྕགས /ltɕaɡs/ | ལྕའ /tɕaː/ | — | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ |
| Sách | དཔེ་ཆ /χwetɕa/ | ཀི་དེབ /kideb/ | དཔེ་ཆ /dpe tɕʰa/ | ཀི་ཏབ /kitap/ | ཤོག་བུ /ʃoɡbu/ | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ |
| Ăn | ཟ་ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /bza/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ |
| Uống | འཐུང /tʰoŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Ngủ | ཉལ་ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Một | གཅིག་ /htɕək/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /ɡtɕik/ | ཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ |
| Hai | གཉིས /hȵi/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɡɲis/ | གཉིས /ɲi/ | ངིས /ŋis/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ |
| Ba | གསུམ /hsəm/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /ɡsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /xsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ |
| Bốn | བཞི /hʑə/ | བཞི /ʒi/ | བཞི /bʑi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /bʒi/ | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ |
| Năm | ལྔ /hŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /lŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ɣa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Trăm | བརྒྱ་ཐམ་པ /dʑatʰamba/ | བརྒྱ /rɡʲa/ | བརྒྱ /brɡja/ | — | བརྒྱ་གཅིག /bɡja tɕik/ | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ |
| Xin chào | བདེ་མོ་ /bdeː mo/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ |
| Cảm ơn | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰoktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ |
| Tốt | ཡག་པོ་ /joχwa/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ |
| Đỏ | དམར་པོ /hmaro/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /dmar po/ | མར་རུ /maru/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ |
| Trắng | དཀར་པོ /karo/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /dkar po/ | དཀར་རུ /karu/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ |
| Đen | ནག་པོ /naχkwo/ | ནག་པོ /nakpo/ | ནག་པོ /nag po/ | ནག་པུ /nakpu/ | ནག་པོ /naɡpo/ | ནག་པོ /nako/ | — |
| Xanh lá | ལྗང་ཁུ /dʑaŋkʰə/ | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | ལྗང་ཁུ /ldʑaŋkʰu/ | ལྗང་སྨུ /dʑaŋmu/ | — | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ |
| Xanh lam | སྔོན་པོ /hŋonpo/ | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | སྔོན་པོ /sngon po/ | — | — | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — |
| Trà | ཇ་ /tɕa/ | — | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ |
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap