Proto-Sino-Tibetan
Tiền Hán-Tạng ngữ
Ngôn ngữ nguyên thủy (tái dựng) · biến thể lịch sử / ẩn
Tiền Hán-Tạng ngữ là ngôn ngữ tổ tiên được tái lập của ngữ hệ Hán-Tạng (Xuyên Himalaya) — tiếng Hán, Tạng, Miến và hàng trăm ngôn ngữ khác. Nó được đặt tạm thời ở thượng lưu Hoàng Hà hoặc vùng đông Himalaya khoảng 5500–3500 TCN. Việc tái lập từ vựng cơ bản còn tranh cãi, nên nhiều ô để trống.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong Tiền Hán-Tạng ngữ
Nguồn
- Matisoff (2003) Handbook of Proto-Tibeto-Burman
- STEDT — Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Ngôn ngữ nguyên thủy (tái dựng)
| Nghĩa | Tiền Hán-Tạng ngữ | Tiếng Tạng cổ điển | Tiếng Miến cổ | Tiếng Ladakh | Tiếng Balti | Tiếng Hakha Chin | Tiếng Mru |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | *ti(y) /ti(j)/ | ཆུ /tɕʰu/ | ရိ /riy/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ti /ti/ | o /ɔ/ |
| Lửa | *mey /mey/ | མེ /me/ | မိး /miːʔ/ | མེ /me/ | མེ /me/ | mei /mei/ | mai /mɑɪ/ |
| Mặt trời | *nəy /nəy/ | ཉི་མ /ɲima/ | နိ /niy/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ni /ni/ | thum /tʰum/ |
| Mặt trăng | *s-la /s-la/ | ཟླ་བ /zlaba/ | လ /la/ | ཟླ་བ /lzawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | thla /tʰla/ | la /lə/ |
| Sao | *s-kar /s-kar/ | སྐར་མ /skarma/ | ကြယ် /kraj/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | arfi /ʔarfi/ | kɯr /kɯr/ |
| Đêm | *mun /mun/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ | ည /ɲaɲʔ/ | མཚན /tsʰen/ | མཚན /tsʰan/ | zan /zan/ | yak /jak/ |
| Mưa | *r-wa /r-wa/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ | — | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ruah /rua/ | — |
| Tuyết | *s-pʷal /s-pʷal/ | ཁ་བ /kʰaba/ | — | ཁ /kʰa/ | ཁ་བ /kʰawa/ | hawhra /hawhra/ | — |
| Gió | *qV-lij /qV-lij/ | རླུང /rluŋ/ | — | རླུང /l̥uŋ/ | རླུང /r̥luŋ/ | thli /tʰli/ | — |
| Đất | *m-l(e/ə)y /m-l(e/ə)j/ | ས /sa/ | — | ས /sa/ | ས /sa/ | vawlei /vawlei/ | — |
| Đá | *r-luŋ /r-luŋ/ | རྡོ /rdo/ | က္လောက် /klok/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | lung /luŋ/ | — |
| Núi | *s-gaŋ /s-ɡaŋ/ | རི /ri/ | — | རི /ri/ | རི /ri/ | tlang /tlaŋ/ | — |
| Mẹ | *ma /ma/ | ཨ་མ /ama/ | အမိ /ʔamiy/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མོ /amo/ | nu /nu/ | au /əʔu/ |
| Cha | *pa /pa/ | ཕ /pʰa/ | အဖ /ʔap/ | ཨ་བ /aba/ | ཨ་ཏ /ata/ | pa /pa/ | pa /pə/ |
| Tôi | *ŋa /ŋa/ | ང /ŋa/ | ငာ /ŋaː/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | kei /kei/ | nga /ŋa/ |
| Bạn | *naŋ /naŋ/ | ཁྱོད /kʰjod/ | နင် /naŋ/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | nang /naŋ/ | nang /naŋ/ |
| Chúng ta | — /—/ | ངེད /ŋed/ | — /—/ | ང་ཞ /ŋaʒa/ | ང་ཏང /ŋataŋ/ | kanmah /kanmaʔ/ | — /—/ |
| Tên | *r-miŋ /r-miŋ/ | མིང /miŋ/ | အမည် /ʔamɲaɲ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | min /min/ | ming /miŋ/ |
| Người | *r-mi(y)-n /r-mi(j)-n/ | མི /mi/ | — | མི /mi/ | མི /mi/ | mi /mi/ | — |
| Đầu | *m-gaw /m-gaw/ | མགོ /mɡo/ | — | མགོ /ɡo/ | མགོ /ɡo/ | lu /lu/ | — |
| Mắt | *s-mik /s-mik/ | མིག /mik/ | မ္ယက် /mlak/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | mit /mit/ | mik /mɪk/ |
| Tai | *r-na /r̩na/ | རྣ་བ /rnaba/ | နား /naːh/ | ནམ་ཅོག /namtɕok/ | རྣ་བ /naba/ | hna /hna/ | na /na/ |
| Mũi | *s-na /sna/ | སྣ /sna/ | နှာ /n̥aː/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | hnar /hnar/ | — |
| Miệng | *s-muːr /s-muːr/ | ཁ /kʰa/ | — | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | kaa /kaː/ | nor /nɔr/ |
| Răng | *s-wa /swa/ | སོ /so/ | သွား /swaːh/ | སོ /so/ | སོ /so/ | ha /ha/ | ha /ha/ |
| Lưỡi | *mlja /mlja/ | ལྕེ /ltɕe/ | လျှာ /lhjaː/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /ltʃe/ | lei /lei/ | dai /dai/ |
| Tay | *lak /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | လက် /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | kut /kut/ | bong /boŋ/ |
| Bàn chân | *r-kaŋ /r-kaŋ/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ | ခြိယ် /kʰrij/ | རྐང་པ /skaŋpa/ | རྐང་མ /kaŋma/ | ke /ke/ | klong /kləŋ/ |
| Tim | — /—/ | སྙིང /sɲiŋ/ | နှလုံး /hnalumh/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sniŋ/ | lung /luŋ/ | tsak /tsʰɑk/ |
| Xương | *rus /rus/ | རུས་པ /ruspa/ | အရိုး /ʔaruiwh/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | ruh /ruh/ | hut /hut/ |
| Máu | *s-hwəy-t /shwəjt/ | ཁྲག /kʰraɡ/ | သုယ် /suj/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /kʰraq/ | thi /tʰî/ | wi /wi/ |
| Phân | *kləy /kləj/ | རྐྱག་པ /rkjakpa/ | — | — | — | ek /ʔek/ | — |
| Yêu | *m-dza-k /m-dza-k/ | དགའ་བ /dɡaba/ | ချစ် /klyit/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡaba/ | daw /daw/ | akiet /əkiɛt/ |
| Cây | *siŋ /siŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | သစ် /sit/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | tshing /tsʰɪŋ/ |
| Chó | *d-kʷəy /d-kʷəy/ | ཁྱི /kʰji/ | ခုယ်း /kʰuj/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ui /ui/ | takui /təkuɪ/ |
| Mèo | — /—/ | བྱི་ལ /bjila/ | ကြောင် /klaŋ/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bjila/ | minu /minu/ | tamin /təmɪn/ |
| Cá | *ŋja /ŋja/ | ཉ /ɲa/ | ငါး /ŋaːh/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲo/ | nga /ŋà/ | nga /ŋa/ |
| Chim | *bya /bja/ | བྱ /bja/ | ငှက် /ŋ̊ak/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | vate /vaʔteʔ/ | — |
| Trứng | *ʔu /ʔu/ | སྒོ་ང /sɡoŋa/ | — | — | — | arti /ʔarti/ | — |
| Gấu | *d-wam /d-wam/ | དོམ /dom/ | — | དྲེན་མོ /drenmo/ | — | vom /vom/ | — |
| Ngựa | *s/m-raŋ /s/m-raŋ/ | རྟ /rta/ | — | རྟ /rta/ | རྟ /r̥ta/ | rang /raŋ/ | — |
| Nhà | *k-yim /k-jim/ | ཁྱིམ /kʰjim/ | အိမ် /ʔim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | inn /in/ | khim /kʲɪm/ |
| Sữa | *s-nəw /s-nəw/ | འོ་མ /oma/ | — | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | hnuk /hnuk/ | — |
| Muối | *g-rjum /g-rjum/ | ཚྭ /tsʰwa/ | — | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ci /tsi/ | — |
| Gạo | *b-ras /b-ras/ | འབྲས /bras/ | — | — | — | facang /fatsaŋ/ | — |
| Sắt | *l-tsyak /l-tsjak/ | ལྕགས /ltɕaɡs/ | သံ /sam/ | ལྕགས /ltʃaks/ | — | thir /tʰir/ | — |
| Ăn | *dzya /dzja/ | བཟའ /bza/ | စား /tsaːʔ/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ei /ei/ | tsa /tsɑ/ |
| Uống | *s(y)awk /s(j)awk/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ၐုက် /suk/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | din /din/ | kham /kʰɑm/ |
| Ngủ | *yip /jip/ | ཉལ /ɲal/ | အိပ် /ʔip/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | it /ʔit/ | — |
| Một | *tik /tik/ | གཅིག /ɡtɕik/ | တ /tac/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | pakhat /pakʰat/ | lok /lɔk/ |
| Hai | *g-nis /g-nis/ | གཉིས /ɡɲis/ | နှစ် /n̥ac/ | གཉིས /ɲis/ | ངིས /ŋis/ | pahnih /pahniʔ/ | pəni /pəni/ |
| Ba | *g-sum /ɡsum/ | གསུམ /ɡsum/ | သုံ /sumh/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /xsum/ | pathum /patʰum/ | sum /sum/ |
| Bốn | *b-ləy /bləj/ | བཞི /bʑi/ | — | བཞི /ʒi/ | བཞི /bʒi/ | pali /pali/ | — |
| Năm | *l-ŋaʔ /lŋaʔ/ | ལྔ /lŋa/ | ငါး /ŋaːh/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ɣa/ | panga /paŋa/ | — |
| Trăm | *r-gya /rɡja/ | བརྒྱ /brɡja/ | ရာ /rjaː/ | བརྒྱ /rɡʲa/ | བརྒྱ་གཅིག /bɡja tɕik/ | za /za/ | — |
| Xin chào | — /—/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ | — /—/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | na dam maw /na dam maw/ | namaskaro /nɑməskɑro/ |
| Cảm ơn | — /—/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ | — /—/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ka lawm /ka lawm/ | dhanyabad /dʰənəbɑd/ |
| Tốt | *l(j)ak /l(j)ak/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ကောင်း /kawŋ/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ṭha /ʈʰa/ | — /—/ |
| Mới | *g-sar /g-sar/ | གསར་པ /ɡsarpa/ | — | སོ་མ /soma/ | གསར་པ /sarpa/ | thar /tʰar/ | — |
| Đỏ | *tya-n /tja-n/ | དམར་པོ /dmar po/ | နီ /niː/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /marpo/ | sen /sen/ | ni /ni/ |
| Trắng | *bawk /bawk/ | དཀར་པོ /dkar po/ | ဖ္လူ /pʰlu/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kar po/ | raang /raːŋ/ | — /—/ |
| Đen | *nək /nək/ | ནག་པོ /nag po/ | — | ནག་པོ /nakpo/ | ནག་པོ /naɡpo/ | dum /dum/ | — |
Trang 1/8
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap