Mampruli
Níger-Congo
O mampruli é uma língua gur da família nígero-congolesa, falada por cerca de 330.000 pessoas na Região Norte do Gana, principalmente pelo povo mamprusi. Os mamprusi remontam a sua ascendência ao reino medieval de Mamprussi (fundado no século XIII pelo lendário Tohazie/Naa Gbewaa), considerado o reino-mãe do qual os reinos dagomba e nanumba se separaram no século XIV — o que faz do mampruli a língua mole-gurma historicamente mais antiga. O chefe supremo mamprusi Naa Yamoogu governa a partir de Nalerigu, e a sua corte é uma das realezas tradicionais mais prestigiadas do norte do Gana. Linguisticamente, o mampruli está estreitamente aparentado com o mooré (mos) do Burquina Faso e o dagbani do Gana, com traços fonológicos partilhados (harmonia vocálica, sistema tonal complexo) mas léxico e morfologia distintos.
Onde é falada
87 palavras essenciais em mampruli
Fontes
Palavras comparadas
Comparação com línguas da mesma classificação: Níger-Congo
| Significado | Mampruli | Dagbani | Mooré | Susu | Koyraboro senni | Quicongo | Ngunnawal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | kuom /kuom/ | kom /kom/ | koom /koːm/ | yi /ji/ | hari /hari/ | maza /maza/ | kungal /kuŋal/ |
| Fogo | bugum /buɡum/ | buɣim /buɣim/ | bugum /buɡum/ | te /te/ | nuune /nuːne/ | tiya /tija/ | warba /waɻba/ |
| Sol | wuntiri /wuntiri/ | wuntaŋa /wuntaŋa/ | wĩndga /wĩndɡa/ | soge /soɡe/ | wayna /wajna/ | ntangu /ntaŋɡu/ | winyu /wiɲu/ |
| Lua | gɔoŋ /ɡɔːŋ/ | goli /ɡoli/ | kiuugu /kiuːɡu/ | kike /kike/ | handu /handu/ | ngonda /ŋɡonda/ | birrang /biɻaŋ/ |
| Estrela | ŋmariga /ŋmariɡa/ | saŋmariga /saŋmariɡa/ | ãdga /ãdɡa/ | tunbi /tunbi/ | handaray /handaraj/ | mbwetete /mbwetete/ | dyurra /ɟura/ |
| Noite | yuŋŋu /juŋːu/ | yuŋ /juŋ/ | yʋngo /jʊŋɡo/ | kɔɛ /kɔɛ/ | cijin /tʃidʒin/ | builu /builu/ | kaku /kaku/ |
| Chuva | sa /sa/ | saa /saː/ | saaga /saːɡa/ | tunɛ /tunɛ/ | ncirɲi /ntʃirɲi/ | mvula /ˈmvula/ | garrit /ɡaɻit/ |
| Vento | pɛsiŋŋu /pɛsiŋːu/ | pɔhim /pɔhim/ | sobgo /sobɡo/ | foye /foje/ | hew /hew/ | mupepe /mupepe/ | — |
| Terra | tiŋŋa /tiŋŋa/ | tiŋa /tiŋa/ | tẽnga /tẽŋɡa/ | bɔxi /bɔxi/ | labu /labu/ | ntoto /ntoto/ | dhaura /d̪auɻa/ |
| Pedra | kugri /kuɡri/ | kuɣili /kuɣili/ | kugri /kuɡri/ | gɛmɛ /ɡɛmɛ/ | tondi /tondi/ | tadi /ˈtadi/ | wullung /wuluŋ/ |
| Montanha | zoori /zoːri/ | zoli /zoli/ | tãnga /tãŋɡa/ | geya /ɡeja/ | tondi hondu /tondi hondu/ | mongo /moŋɡo/ | — |
| Mar | teeku /teːku/ | teeku /teːku/ | mogre /moɡre/ | baa /baː/ | teeku /teːku/ | mbu /mbu/ | — |
| Mãe | ma /ma/ | ma /ma/ | ma /ma/ | nga /ŋɡa/ | ɲaa /ɲaː/ | mama /mama/ | guni /ɡuni/ |
| Pai | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | baba /baba/ | baaba /baːba/ | tata /tata/ | pumba /pumba/ |
| Filha | bipuŋŋa /bipuŋa/ | bipuɣiŋga /bipuɣiŋɡa/ | bi-pugla /bipuɡla/ | di ginɛ /di ɡinɛ/ | ize woy /ize woj/ | mwana ya nkento /mwana ja nkento/ | — |
| Eu | mani /mani/ | mani /mani/ | mam /mam/ | n /n/ | ay /aj/ | mono /mono/ | ngaya /ŋaja/ |
| Tu | fu /fʊ/ | nyini /ɲini/ | fo /fo/ | i /i/ | ni /ni/ | ngeye /ŋɡeje/ | ngindu /ŋindu/ |
| Nós | tidima /tidima/ | tinima /tinima/ | tõnd /tõnd/ | won / muxu /wɔn / muxu/ | iri /iri/ | beto /beto/ | gulanyin / gulanyilla /ɡulaɲin / ɡulaɲila/ |
| Nome | yuli /juli/ | yuli /juli/ | yʋʋre /jʊːre/ | xili /xili/ | maa /maː/ | nkumbu /nkumbu/ | yini /jini/ |
| Pessoa | nira /nira/ | ninsala /ninsala/ | neda /neda/ | mixi /mixi/ | boro /boro/ | muntu /muntu/ | wurrunbill /wuɻunbil/ |
| Cabeça | zugu /zuɡu/ | zuɣu /zuɣu/ | zugu /zuɡu/ | xunyi /xuɲi/ | boŋ /boŋ/ | ntu /ntu/ | guddagong /ɡuddaɡoŋ/ |
| Olho | nini /nini/ | nini /nini/ | nifu /nifu/ | ya /ja/ | moo /moː/ | disu /disu/ | mil /mil/ |
| Orelha | tubri /tubri/ | tibili /tibili/ | tʋbre /tʊbre/ | tuli /tuli/ | haŋa /haŋa/ | kutu /kutu/ | guri /ɡuɻi/ |
| Nariz | nyoori /ɲoːri/ | nyee /ɲeː/ | yõore /jõːre/ | ɲɔɛ /ɲɔɛ/ | niine /niːne/ | nzunu /nzunu/ | nyigity /ɲiɡiɟ/ |
| Boca | noori /noːri/ | noli /noli/ | noore /noːre/ | dɛ /dɛ/ | mee /meː/ | nnwa /nnwa/ | dhambir /d̪ambiɻ/ |
| Dente | nyini /ɲini/ | nyini /ɲini/ | yẽnde /jẽnde/ | ɲinyi /ɲiɲi/ | hiɲe /hiɲe/ | dinu /dinu/ | weera /weːra/ |
| Língua | zilinni /zilinːi/ | zilinli /zilinli/ | zelemde /zelemde/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | deene /deːne/ | ludimi /ludimi/ | dalang /dalaŋ/ |
| Mão | nuusi /nuːsi/ | nuu /nuː/ | nugu /nuɡu/ | belexɛ /belexɛ/ | kabe /kabe/ | koko /koko/ | mara /maɻa/ |
| Pé | napɔŋŋu /napɔŋːu/ | napɔŋ /napɔŋ/ | naoore /naoːre/ | sanyi /saɲi/ | cee /tʃeː/ | kulu /kulu/ | dyinang /ɟinaŋ/ |
| Coração | suuri /suːri/ | suhu /suhu/ | sũuri /sũːri/ | bɔɲɛ /bɔɲɛ/ | bine /bine/ | ntima /ntima/ | gauar /ɡauar/ |
| Osso | kɔbri /kɔbri/ | kɔbili /kɔbili/ | kõbre /kõbre/ | xɔri /xɔri/ | biri /biri/ | visi /visi/ | wiak /wiak/ |
| Sangue | zim /zim/ | ʒim /ʒim/ | zɩɩm /zɪːm/ | wuli /wuli/ | kuri /kuri/ | menga /meŋɡa/ | guruba /ɡuruba/ |
| Amor | paaba /paːba/ | yu /ju/ | nonglem /noŋɡlem/ | xanunteya /xanunteja/ | baa /baː/ | zola /zola/ | marmit /maɻmit/ |
| Árvore | tia /tia/ | tia /tia/ | tɩɩga /tɪːɡa/ | wuri /wuɾi/ | tuuri /tuːri/ | nti /nti/ | warabi /waɻabi/ |
| Cão | baaga /baːɡa/ | baa /baː/ | baaga /baːɡa/ | barɛ /baɾɛ/ | hansi /hansi/ | mbwa /mbwa/ | mirri /miɻi/ |
| Gato | nyusi /ɲusi/ | jɛŋkuno /dʒɛŋkuno/ | yũuga /jũːɡa/ | nyɛɛsu /ɲɛːsu/ | muusi /muːsi/ | nyau /ɲau/ | poosi /puːsi/ |
| Peixe | zinga /ziŋa/ | zahim /zahim/ | zĩifu /zĩːfu/ | yɛxɛ /jɛxɛ/ | hamiisa /hamiːsa/ | mbisi /mbisi/ | kuya /kuja/ |
| Pássaro | niiŋŋa /niːŋːa/ | nooŋa /noːŋa/ | liuula /liuːla/ | xɔni /xɔni/ | ciraw /tʃiraw/ | nuni /ˈnuni/ | budyan /buɟan/ |
| Borboleta | pipibga /pipibɡa/ | kahimpiɛɣu /kahimpiɛɣu/ | pilimpiuku /pilimpiuku/ | — | — | lumbembambemba /lumbembambemba/ | — |
| Ovo | jalli /dʒalli/ | galli /ɡalli/ | gelle /ɡelːe/ | xɛlɛ /xɛlɛ/ | guuri /ɡuːri/ | diaki /diaki/ | gubbong /ɡubboŋ/ |
| Cavalo | yoofu /joːfu/ | wahu /wahu/ | wed-moaaga /wedmoaːɡa/ | soo /soː/ | bari /bari/ | mpunda /mpunda/ | — |
| Casa | yiri /jiri/ | yili /jili/ | roogo /roːɡo/ | banxi /banxi/ | hugu /huɡu/ | nzo /nzo/ | kuni /kuni/ |
| Leite | bisim /bisim/ | bihim /bihim/ | bĩisim /bĩːsim/ | xiɲɛ /xiɲɛ/ | waa /waː/ | midiki /midiki/ | — |
| Mel | sikpaam /sikpaːm/ | shiri /ʃiri/ | sɩɩdo /sɪːdo/ | kumi /kumi/ | yuu /juː/ | bwiki /bwiki/ | kawangkal /kawaŋkal/ |
| Sal | yaarim /jaːrim/ | yalim /jalim/ | yamsem /jamsem/ | fɔxɛ /fɔxɛ/ | ciiri /tʃiːri/ | mungwa /muŋɡwa/ | — |
| Vinho | daam /daam/ | wain /wain/ | divẽ /divẽ/ | wɛni /wɛni/ | alaneb hari /alaneb hari/ | vinu /vinu/ | — |
| Arroz | sinkaafa /sinkaːfa/ | shinkaafa /ʃinkaːfa/ | mui /mui/ | — | — | loso /loso/ | — |
| Ferro | kurigu /kuriɡu/ | kurugu /kuruɡu/ | kutu /kutu/ | wure /wuɾe/ | guuru /ɡuːru/ | kibende /kiˈbende/ | — |
| Livro | bukku /bukːu/ | buku /buku/ | sebre /sebre/ | buki /buki/ | citaabu /tʃitaːbu/ | buku /buku/ | — |
| Comer | di /di/ | di /di/ | dɩ /dɪ/ | don /don/ | ŋaa /ŋaː/ | kudia /kudja/ | daring /daɻiŋ/ |
| Beber | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | yũ /jũ/ | min /min/ | haŋ /haŋ/ | kunua /kunwa/ | nyu /ɲu/ |
| Dormir | gbisi /ɡbisi/ | gbihi /ɡbihi/ | gũsi /ɡũsi/ | xi /xi/ | jirbi /dʒirbi/ | kuleka /kuˈleka/ | ngambori /ŋamboɻi/ |
| Um | yini /jini/ | yini /jini/ | yembre /jembre/ | keren /keɾen/ | affoo /afːoː/ | mosi /mosi/ | meddhung /med̪uŋ/ |
| Dois | ayi /aji/ | ayi /aji/ | yiibu /jiːbu/ | firin /firin/ | ihinka /ihiŋka/ | zole /zole/ | bula /bula/ |
| Três | ata /ata/ | ata /ata/ | tãabo /tãːbo/ | sakhan /saxan/ | hinza /hinza/ | tatu /tatu/ | bula mittong /bula mitoŋ/ |
| Quatro | anaasi /anaːsi/ | anahi /anahi/ | naase /naːse/ | naani /naːni/ | taaci /taːtʃi/ | iya /ija/ | — |
| Cinco | anu /anu/ | anu /anu/ | nu /nu/ | suuli /suːli/ | guu /ɡuː/ | tanu /tanu/ | — |
| Cem | kɔbga /kɔbɡa/ | kɔbiga /kɔbiɡa/ | koabga /koabɡa/ | kɛmɛ /kɛmɛ/ | zangu /zaŋɡu/ | nkama /nkama/ | — |
| Olá | n na ti bʋɔ /n na ti bʊɔ/ | dasiba /dasiba/ | ne y yibeoogo /ne i jibeoːɡo/ | inu uxara /inu uxaɾa/ | fofo /fofo/ | mbote /mbote/ | yumalundi /jumalundi/ |
| Obrigado | barika /barika/ | mpaɣya /mpaɣja/ | barka /barka/ | inu wali /inu wali/ | barka /barka/ | matondo /matondo/ | miyamala /mijamala/ |
| Bom | vɛla /vɛla/ | viɛla /viɛla/ | sõma /sõma/ | fanyi /faɲi/ | boori /boːri/ | mbote /mbote/ | walunga /waluŋa/ |
| Novo | paalli /paːli/ | palli /palli/ | paalga /paːlɡa/ | nɛɛnɛ /nɛːnɛ/ | taaga /taːɡa/ | mpa /mpa/ | — |
| Vermelho | moo /moː/ | ʒee /ʒeː/ | miuugu /miuːɡu/ | gbeeli /ɡbeːli/ | ciray /tʃiraj/ | mbwaki /mbwaki/ | dhiram-dhiram /d̪iɾamd̪iɾam/ |
| Branco | peelli /peːli/ | piɛlli /piɛlli/ | pɛɛlga /pɛːlɡa/ | fiixɛ /fiːxɛ/ | kaaray /kaːraj/ | mpembe /mpembe/ | daguru-gurag /daɡuɾuɡuɾaɡ/ |
| Preto | sabilli /sabilli/ | sabinli /sabinli/ | sablga /sablɡa/ | fɔɔrɛ /fɔːɾɛ/ | bibi /bibi/ | ndombe /ndombe/ | buru-bura /buɻubuɻa/ |
| Verde | bɛŋkoom /bɛŋkoːm/ | — | kẽega /kẽːɡa/ | — | firzi /firzi/ | langi ya matiti /laŋɡi ja matiti/ | — |
| Azul | bulu /bulu/ | sabilifaa /sabilifaː/ | bʋla /bʊla/ | — | bula /bula/ | bule /bule/ | — |
| Chá | ti /ti/ | tii /tiː/ | tee /teː/ | — | attay | ti /ti/ | — |
| Laranja | leemu /leːmu/ | leemu /leːmu/ | orãase /oɾãːse/ | — | — | dilala /dilala/ | — |
Abrir o mapa interativo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.
Criado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Início do LangMap