ཆོས་སྐད (གྲྭ་པའི)
Tibetano clássico litúrgico
Sino-tibetana (Tibeto-birmanês, Bodish; pedagogia litúrgica budista tibetana) · variedade histórica / oculta
O tibetano clássico litúrgico (chos-skad, «língua do Dharma») é a forma ativamente recitada do tibetano clássico mantida por mosteiros budistas tibetanos e centros de dharma de todo o mundo. Distingue-se do tibetano clássico erudito (xct, forma literária historicamente atestada usada na filologia académica) por: (1) um vocabulário honorífico budista e litúrgico preferido para a recitação de sutras (yab vs pha «pai», byams-pa vs dgaʼ-ba «amor/bondade amorosa», khang-pa vs khyim «casa», zhi-mi vs byi-la «gato»); (2) a pronúncia do tibetano de Lhasa padronizada em Dharamsala, ensinada a estudantes internacionais e usada na moderna tradição autoritativa Gelug (a variedade promovida pela Biblioteca de Obras e Arquivos Tibetanos do Dalai Lama); (3) estilos de recitação ritual que incluem o canto lento com tons melódicos e os mantras em transcrição tibetana do sânscrito. A contraparte budista tibetana da recitação corânica em árabe e da salmodia páli theravada. Ancorado em Dharamsala, o centro do exílio indiano da pedagogia budista tibetana moderna.
Onde é falada
87 palavras essenciais em tibetano clássico litúrgico
Fontes
Palavras comparadas
Comparação com línguas da mesma classificação: Sino-tibetana (Tibeto-birmanês, Bodish; pedagogia litúrgica budista tibetana)
| Significado | Tibetano clássico litúrgico | Sikkimês | Sherpa | Tibetano clássico | Balti | Ladakhi | Dzonga |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Fogo | མེ /me/ | མེ /mi/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /mi/ |
| Sol | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Lua | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /zlaba/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /lzawa/ | ཟླ་བ /dau/ |
| Estrela | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐརམ /kaːm/ |
| Noite | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ | ནུབ /nup/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ | མཚན /tsʰan/ | མཚན /tsʰen/ | ནུབ་མོ /numu/ |
| Chuva | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆརཔ /tɕʰaːp/ |
| Neve | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰaba/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ /kʰa/ | ཁཝ /kʰau/ |
| Vento | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /rluŋ/ | རླུང /r̥luŋ/ | རླུང /l̥uŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Terra | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Pedra | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /do/ |
| Montanha | རི /ʐi/ | — | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ |
| Mar | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ | རྒྱ་མཚུ /ɡjamtsu/ | རྒྱ་མཚོ /rɡja mtsʰo/ | — | རྒྱ་མཚོ /rɡʲatsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ |
| Mãe | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མོ /amo/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ |
| Pai | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ | ཨ་པ /apa/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་ཏ /ata/ | ཨ་བ /aba/ | ཨ་པ /apa/ |
| Filha | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bomo/ | བུམོ /bum/ |
| Eu | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ |
| Tu | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ | ཁྱེད་རང /kʰeraŋ/ | ཁྱོད /kʰjod/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ |
| Nós | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ | བདག་པུ / ངིད་རང /dakpu / ɲiraŋ/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཏང /ŋataŋ/ | ང་ཞ /ŋaʒa/ | ང་བཅས /ŋatɕe/ |
| Nome | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /meŋ/ |
| Pessoa | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Cabeça | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ | མགོའ /ɡoː/ | མགོ /mɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགུ་ཏོ /ɡuto/ |
| Olho | མིག /mi/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག་ཏོ /mito/ |
| Orelha | རྣ་བ /nawa/ | — | ཨ་མཆོག /amtɕʰok/ | རྣ་བ /rnaba/ | རྣ་བ /naba/ | ནམ་ཅོག /namtɕok/ | རྣམ་ཅོག /namtɕo/ |
| Nariz | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | ལྷ་པ /ɬapa/ |
| Boca | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Dente | སོ /so/ | སོ /so/ | ས /sa/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Língua | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ་ལ /tɕelak/ | ལྕེ /ltɕe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Mão | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལགཔ /lap/ |
| Pé | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ | རྐང་པ /kaŋba/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ | རྐང་མ /kaŋma/ | རྐང་པ /skaŋpa/ | རྐངམ /káːm/ |
| Coração | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sɲiŋ/ | སྙིང /sniŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | ཧིང /hiŋ/ |
| Osso | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུ་ཏོག /ruːto/ |
| Sangue | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ/ | ཁྲག /kʰraɡ/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /ʈʰaː/ |
| Cocô | རྐྱག་པ /tɕakpa/ | སྐྱག་ཀོ /kʲakko/ | སྐྱག་པ /kjakpa/ | རྐྱག་པ /rkjakpa/ | — | — | སྐྱག་པ /tɕaːp/ |
| Amor | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ | དགའ་བ /dɡaba/ | དགའ་བ /ɡaba/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡawa/ |
| Árvore | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Cão | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰji/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | རོ་ཁྱི /rotɕʰi/ |
| Gato | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལི /ptɕili/ |
| Peixe | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲo/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Pássaro | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /ptɕa/ |
| Borboleta | ཕྱེ་མ་ལེབ /tɕʰe ma lep/ | — | བ་ལིབ /pʰalip/ | ཕྱེ་མ་ལེབ /pʰje ma leb/ | — | — | ཕྱེམ་ལ /tɕʰemla/ |
| Ovo | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — | བྱའི་མེན་ཏོག /tɕʰe mentok/ | སྒོ་ང /sɡoŋa/ | — | — | སྒོང་རྡོག /ɡoŋdo/ |
| Urso | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /tʰom/ | དོམ /dom/ | — | དྲེན་མོ /drenmo/ | དོམ /doːm/ |
| Cavalo | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /rta/ | རྟ /r̥ta/ | རྟ /rta/ | རྟ /ta/ |
| Casa | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ | ནང /naŋ/ | ཁྱིམ /kʰjim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ |
| Leite | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /ʔoːm/ |
| Mel | སྦྲང་རྩི /ʈʂəŋ tsi/ | — | སྦྲང /raŋ/ | སྦྲང་རྩི /sbraŋ rtsi/ | — | རང་རྩི /raŋ tsi/ | སྦྱང /bdʑaŋ/ |
| Sal | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰwa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Vinho | རྒུན་ཆང /kỹ tɕaŋ/ | — | — | རྒུན་ཆང /rɡun tɕʰaŋ/ | — | རྒུན་ཆང /rɡuntɕʰaŋ/ | — |
| Arroz | འབྲས /ʈʂɛː/ | — | འབྲའ /ɖʐaː/ | འབྲས /bras/ | — | — | ཆུམ /tɕʰum/ |
| Ferro | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ | ལྕའ /tɕaː/ | ལྕགས /ltɕaɡs/ | — | ལྕགས /ltʃaks/ | ལྕགས /tɕaːk/ |
| Roda | འཁོར་ལོ /kʰo lo/ | འཁོར་ལོ /kʰorlo/ | འཁོར་ལུ /kʰorlu/ | འཁོར་ལོ /kʰor lo/ | — | — | འཁོར་ལོ /kʰoːlo/ |
| Seda | དར /tʰaː/ | — | — | དར /dar/ | — | — | འབུ་རས /burɛː/ |
| Livro | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ | ཀི་ཏབ /kitap/ | དཔེ་ཆ /dpe tɕʰa/ | ཤོག་བུ /ʃoɡbu/ | ཀི་དེབ /kideb/ | ཀི་ལྟབ /kitap/ |
| Comer | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /bza/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ |
| Beber | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Dormir | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Um | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ | ཅིག /tɕik/ | གཅིག /ɡtɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕi/ |
| Dois | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ | གཉིས /ɲi/ | གཉིས /ɡɲis/ | ངིས /ŋis/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲiː/ |
| Três | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /ɡsum/ | གསུམ /xsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /súm/ |
| Quatro | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /bʑi/ | བཞི /bʒi/ | བཞི /ʒi/ | བཞི /ʑi/ |
| Cinco | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /lŋa/ | ལྔ /ɣa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Cem | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ | — | བརྒྱ /brɡja/ | བརྒྱ་གཅིག /bɡja tɕik/ | བརྒྱ /rɡʲa/ | བརྒྱ /dʑa/ |
| Olá | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | སྐུ་གཟུགས་བཟང་པོ་ལ /kuzu zaŋpo la/ |
| Obrigado | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kaʈʰitɕʰe/ |
| Bom | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགས་ཤོམ /lekɕom/ |
| Novo | གསར་པ /saːpa/ | — | གསམ་པ /samba/ | གསར་པ /ɡsarpa/ | གསར་པ /sarpa/ | སོ་མ /soma/ | གསརཔ /saːp/ |
| Vermelho | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ | མར་རུ /maru/ | དམར་པོ /dmar po/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /marpo/ | དམརཔོ /maːp/ |
| Branco | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ | དཀར་རུ /karu/ | དཀར་པོ /dkar po/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀརཔོ /kaːp/ |
| Preto | ནག་པོ /nako/ | — | ནག་པུ /nakpu/ | ནག་པོ /nag po/ | ནག་པོ /naɡpo/ | ནག་པོ /nakpo/ | གནགཔོ /nap/ |
| Verde | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ | ལྗང་སྨུ /dʑaŋmu/ | ལྗང་ཁུ /ldʑaŋkʰu/ | — | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | ཧོནམ /høm/ |
| Azul | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — | — | སྔོན་པོ /sngon po/ | — | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | — |
| Cuco | ཁུ་བྱུག /kʰu bjuɡ/ | — | — | ཁུ་བྱུག /kʰu bjuɡ/ | — | — | ཁུ་བྱུག /kʰú tɕǔʔ/ |
| Chá | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ | — | ཇ /tɕa/ |
| Açúcar | ཀ་ར /kara/ | ཅི་ནི /tɕini/ | — | — | — | — | — |
| 99 | དགུ་བཅུ་གོ་དགུ /dɡu btɕu ɡo dɡu/ | — | — | དགུ་བཅུ་གོ་དགུ /dɡu btɕu ɡo dɡu/ | — | — | གོ་དགུ /ɡoɡu/ |
Abrir o mapa interativo: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.
Criado por Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Início do LangMap