Hopílavayi
Tiếng Hopi
Uto-Aztec
Tiếng Hopi (Hopílavayi; ISO 639-3: hop) là một ngôn ngữ thuộc hệ Uto-Aztec, được khoảng 5.000–7.100 người sử dụng tại các làng trên và quanh ba bình nguyên cao của Khu bảo tồn Hopi ở đông bắc bang Arizona, Hoa Kỳ. Ngôn ngữ này có nhiều biến thể làng gắn với Bình nguyên Thứ nhất, Thứ hai và Thứ ba; biến thể Bình nguyên Thứ ba được ghi chép đặc biệt kỹ trong từ điển Hopìikwa Lavàytutuveni gồm 30.000 mục từ. Tiếng Hopi thường đặt động từ ở cuối mệnh đề và dùng một hệ thống hậu tố phong phú để đánh dấu thể, số, hướng cùng các phạm trù ngữ pháp khác. Bảng chữ cái thực hành dựa trên chữ Latinh phân biệt nguyên âm dài với ngắn và dùng dấu nháy đơn ghi âm tắc thanh hầu. Việc truyền dạy giữa các thế hệ đã suy yếu, nhưng trường học, lớp cộng đồng, từ điển và tài liệu giảng dạy do địa phương biên soạn đang hỗ trợ việc duy trì sử dụng và phục hồi ngôn ngữ.
Nơi được sử dụng
87 từ cốt lõi trong tiếng Hopi
kaphe
Nguồn
- Hopi Dictionary Project (1998), Hopi Dictionary / Hopìikwa Lavàytutuveni: A Hopi-English Dictionary of the Third Mesa Dialect, University of Arizona Press (via en.wiktionary Hopi lemmas citing it); Albert, Roy & David Leedom Shaul (1985), A Concise Hopi and English Lexicon, John Benjamins
So sánh từ vựng
So sánh trong cùng họ: Uto-Aztec
| Nghĩa | Tiếng Hopi | Tiền Uto-Aztec ngữ | Tiếng Comanche | Tiếng Paiute Bắc | Tiếng Nahuatl Eo Đất | Tiếng Nahuatl cổ điển | Tiếng Cora |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | paahu /paːhɨ/ | *paʔ /paʔ/ | paa /paː/ | paa /paː/ | a̱ꞌti /aːʔti/ | ātl /aːtɬ/ | hapɨn /hapɨn/ |
| Lửa | qööhi /qøːhi/ | *na- /na/ | kuuna /kuːna/ | kosso /kosːo/ | tiꞌti /tiʔti/ | tlētl /tɬeːtɬ/ | taʼai /taʔai/ |
| Mặt trời | taawa /tɑːwɑ/ | *ta /ta/ | taabe /taːbe/ | taba /tapa/ | to̱nati̱ꞌ /toːnatiːʔ/ | tōnatiuh /toːnatiw/ | tahaapuá /tahaːpwa/ |
| Mặt trăng | muuyaw /muːjɑw/ | *mɨca /mɨca/ | mʉa /mɨa/ | muha /mɨha/ | me̱tzti /meːtsti/ | mētztli /meːtstɬi/ | mɨhka /mɨhka/ |
| Sao | soohu /soːhɨ/ | — /—/ | tatsinuupi /tatsinuːpi/ | pasohoobʉ /pasohoːbɨ/ | si̱talin /siːtalin/ | cītlālin /siːˈtɬaːlin/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ |
| Đêm | tookila /toːkila/ | *tuku /tuku/ | tukaani /tukaːni/ | tukano /tukano/ | yóhual /ˈjowal/ | yohualli /joːwalːi/ | tika /tika/ |
| Mưa | yooyangw /joːjaŋʷ/ | *yuku /juku/ | ʉmaarʉ /ɨmaːɾɨ/ | paumaba /paumapa/ | tiahua̱ꞌ /tiawaːʔ/ | quiyahuitl /kiˈjawitɬ/ | biite /biːte/ |
| Tuyết | nuva /nɨva/ | — | tahkabi /tahkabi/ | nɨbabi /nɨpapi/ | — | cepayahuitl /sepaˈjawitɬ/ | seeri /seːɾi/ |
| Gió | hùukyangw /hùːkjaŋʷ/ | *hɨka /hɨka/ | nʉepi /nɨepi/ | hɨkwaba /hɨkʷapa/ | ejecaꞌ /ehekaʔ/ | ehecatl /eˈhekatɬ/ | eeca /eːka/ |
| Đất | tutskwa /ˈtɨtskʷa/ | — | sokobi /sokobi/ | tiipü /tiːpɨ/ | ta̱jli /taːhli/ | tlālli /tɬaːlːi/ | chuej /tʃweh/ |
| Đá | owa /ˈʔowa/ | *tɨn /tɨn/ | tʉpi /tɨpi/ | tɨppi /tɨpːi/ | teꞌti /teʔti/ | tetl /tetɬ/ | teté /teˈte/ |
| Núi | tuukwi /tɨːkʷi/ | *yohawi /johawi/ | — | kaipa /kaipa/ | tepe̱ꞌ /tepeːʔ/ | tepētl /ˈtepeːtɬ/ | jɨrí /hɨˈri/ |
| Biển | paatuwaqatsi /paːtɨwaqatsi/ | *mɨma /mɨma/ | — | — | láma̱r /ˈlamaːr/ | hueyatl /ˈweːjaːtɬ/ | muájete /mwaˈhete/ |
| Mẹ | yuʼat /juʔɑt/ | — /—/ | pia /pia/ | pia /pia/ | te̱ye̱ꞌ /teːjeːʔ/ | nāntli /naːntɬi/ | naana /naːna/ |
| Cha | naʼat /nɑʔɑt/ | *owa /owa/ | ahpʉ /ahpɨ/ | naa /naː/ | te̱taj /teːtah/ | tahtli /tahtɬi/ | hahuá /hahwa/ |
| Tôi | nuʼ /nɨʔ/ | *nɨ /nɨ/ | nʉ /nɨ/ | nʉʉ /nɨː/ | nej /neh/ | nehhuātl /neʔˈwaːtɬ/ | neʼu /ˈneʔu/ |
| Bạn | um /ʔɨm/ | *ʔɨ /ʔɨ/ | ʉnʉ /ɨnɨ/ | ʉʉ /ɨː/ | tej /teh/ | tehhuātl /teʔˈwaːtɬ/ | aʼu /ˈaʔu/ |
| Chúng ta | itam /ʔitam/ | — /—/ | tanʉ / nʉnʉ /tanɨ / nɨnɨ/ | tami / nʉmi /tami / nɨmi/ | tejame̱n / nejame̱n /tehameːn / nehameːn/ | tehhuāntin /teʔˈwaːntin/ | ta /ta/ |
| Tên | tungwni /tɨŋʷni/ | *tewa /tewa/ | nahnia /nahnia/ | nia /niʔa/ | to̱ca̱ꞌ /toːkaːʔ/ | tōcāitl /toːˈkaːitɬ/ | yeuwa /ˈjeuwa/ |
| Người | sino /sino/ | *takaC /takaC/ | nʉmʉ /ˈnɨmɨ/ | nɨmɨ /nɨmɨ/ | — | tlācatl /tɬaːkatɬ/ | tebi /tebi/ |
| Đầu | qötö /qøtø/ | *moʔo /moʔo/ | paapi /paːpi/ | kwo /kʷo/ | tzontecon /tsontekon/ | cuāitl /kʷaːitɬ/ | muʼú /muˈʔu/ |
| Mắt | poosi /poːsi/ | *pusi /pusi/ | puui /puːi/ | pui /pui/ | i̱xti /iːʃti/ | īxtli /iːʃtɬi/ | húi /hwi/ |
| Tai | naqvu /naqvɨ/ | *naka /naka/ | naki /naki/ | naka /naka/ | nacas /nakas/ | nacaztli /nakastɬi/ | naxai /naʃai/ |
| Mũi | yaqa /jaqa/ | *yaka /jaka/ | — | mupi /muβi/ | yacti /jakti/ | yacatl /jakatɬ/ | tzúʼuri /ˈtsuʔuri/ |
| Miệng | moʼa /moʔa/ | *tɨʔni /tɨʔni/ | tʉpe /tɨpe/ | tɨppa /tɨpːa/ | te̱nti /teːnti/ | camatl /kamatɬ/ | teni /teni/ |
| Răng | tama /tama/ | *tama /tama/ | tama /tama/ | tama /tama/ | tanti /tanti/ | tlantli /tɬantɬi/ | tame /tame/ |
| Lưỡi | lengi /leŋi/ | *nene /nene/ | eeko /eːko/ | eho /exo/ | le̱nguaj /leːnɡʷah/ | nenepilli /nenepilːi/ | nanu /nanu/ |
| Tay | maaʼt /mɑːʔt/ | *maʔ /maʔ/ | moʼo /moʔo/ | mai /mai/ | mayiꞌ /majiʔ/ | māitl /maːitɬ/ | mam /mam/ |
| Bàn chân | kukʼat /kukʔat/ | *tala /tala/ | naape /naːpe/ | kuku /kuku/ | icxi /ikʃi/ | icxitl /ikʃitɬ/ | ɨɨka /ɨːka/ |
| Tim | unangwa /ʔunaŋʷa/ | *sula /sula/ | pihi /pihi/ | piwi /piwi/ | iya̱lmaj /ijaːlmah/ | yōllōtl /joːlːoːtɬ/ | hɨurí /hɨuri/ |
| Xương | öqa /ʔøqa/ | *ohomï-ta /ohomɨta/ | tsuhnipʉ /tsuhnipɨ/ | oho /oho/ | omiꞌ /omiʔ/ | omitl /omitɬ/ | ɨka /ɨka/ |
| Máu | ungwa /ʔuŋʷa/ | *ɨtwa /ɨtwa/ | — /—/ | puupe /pɨːpːi/ | esti /esti/ | eztli /esˈtɬi/ | xuuri /ʃuːɾi/ |
| Yêu | — /—/ | — /—/ | — /—/ | suabetɨ /suapetɨ/ | quinequi /kineki/ | tlazōhtla /tɬasoːhtɬa/ | kaʼna /kaʔna/ |
| Cây | hotski /hotski/ | *kut /kut/ | huupi /huːpi/ | hupi /hupi/ | cuahuiꞌ /kʷawiʔ/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | kɨré /kɨre/ |
| Chó | pòoko /pòːko/ | *woci /woci/ | sarii /saɾiː/ | saduʼu /satɨʔɨ/ | pe̱lo /peːlo/ | itzcuīntli /itskʷiːntɬi/ | tsɨʼɨ /tsɨʔɨ/ |
| Mèo | moosa /moːsa/ | — /—/ | waʔoo /waʔoː/ | mosa /mosa/ | misto̱n /mistoːn/ | mīztōn /miːstoːn/ | mistú /mistu/ |
| Cá | pakiw /pakiw/ | *paki /paki/ | pekwi /pekʷi/ | pakwi /pakʷi/ | to̱poj /toːpoh/ | michin /mitʃin/ | sasa /sasa/ |
| Chim | tsiro /tsiro/ | — | huutsuu /huːtsuː/ | hucipa /hutsipa/ | to̱to̱ꞌ /toːtoːʔ/ | tōtōtl /toːtoːtɬ/ | pinaʼa /ˈpinaʔa/ |
| Trứng | nöhu /nøhɨ/ | — | noyo /nojo/ | noho /noho/ | itecsis /iteksis/ | tōtoltetl /toːtoltetɬ/ | taʼu /taʔu/ |
| Gấu | hoonawu /hoːnawɨ/ | — | — | padooa /pʰaɾua/ | oso /oso/ | tlācamāyeh /tɬaːkamaːjeʔ/ | juutzeʼe /huːtseʔe/ |
| Ngựa | kawayo /kawajo/ | — | puuku /puːku/ | puku /puku/ | cahua̱yoj /kaˈwaːjoh/ | cahuallo /kaˈwaːlːo/ | cahuaáyuʼu /kawaˈajuʔu/ |
| Nhà | kiihu /kiːhɨ/ | *ki /ki/ | kahni /kahni/ | nobi /nopi/ | cajli /kahli/ | calli /kalːi/ | kíh /kih/ |
| Sữa | piihu /piːhɨ/ | — | — | — | chi̱chihuala̱ꞌ /tʃiːtʃiwalaːʔ/ | chīchīhualāyōtl /tʃiːtʃiːwalaːjoːtɬ/ | léechi /ˈleːtʃi/ |
| Mật ong | momospala /momospala/ | — | — | nodda pehabe /noda pehape/ | necti /nekti/ | neuctli /nekʷtɬi/ | sarate /saɾate/ |
| Muối | öönga /ʔøːŋa/ | *ona /ona/ | — | ongabe /oŋabe/ | istaꞌ /istaʔ/ | iztatl /istatɬ/ | unáj /unah/ |
| Rượu vang | ovavala /ʔovavala/ | — | — | — | vino /ˈbino/ | vino /ˈbino/ | viinu /ˈbiːnu/ |
| Gạo | aamori /aːmori/ | — | — | — | arro̱j /aroːh/ | — | — |
| Bánh xe | ngöla /ŋøla/ | — | — | — | — | temalacatl /temalakatɬ/ | — |
| Sách | tutuveni /tɨtɨveni/ | — | — | — | a̱maꞌ /aːmaʔ/ | āmoxtli /aːˈmoʃtɬi/ | liibru /ˈliːbɾu/ |
| Ăn | nöösa /nøːsa/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | tʉhkarʉ /tɨhkaɾɨ/ | tɨka /tɨka/ | tacua /takʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | kuá /kwa/ |
| Uống | hiiko /hiːko/ | *hiʔpa /hiʔpa/ | hibi /hibi/ | hibi /hipi/ | a̱ti /aːti/ | ātli /aːtɬi/ | hiʼi /hiʔi/ |
| Ngủ | puuwi /pɨːwi/ | *koci /koci/ | ʉʉpʉi /ɨːpɨi/ | ɨwi /ɨwi/ | cochi /kotʃi/ | cochi /kotʃi/ | cutzú /kuˈtsu/ |
| Một | suukyaʼ /suːkjɑʔ/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | sʉmʉ /sɨmɨ/ | simɨ /simɨ/ | se̱ /seː/ | cē /seː/ | cei /tsei/ |
| Hai | lööyöʼ /løːjøʔ/ | *wo /wo/ | waha /waha/ | waha /waha/ | o̱me /oːme/ | ōme /ˈoːme/ | huapoa /waˈpoa/ |
| Ba | paayom /paːjom/ | *pahi /pahi/ | pahiitʉ /pahiːtɨ/ | pahe /pahe/ | e̱yi /eːji/ | yei /jeːi/ | waika /waika/ |
| Bốn | naalöyöm /naːløjøm/ | *na-wakay /nawakaj/ | — | wasugwe /wasuɡwe/ | na̱hui /naːwi/ | nāhui /naːwi/ | muaacua /mwaːkwa/ |
| Năm | tsivot /tsivot/ | *cipo /cipo/ | moʼobetʉ /moʔoˈbetɨ/ | manigiʼyu /maniɡiʔju/ | cinco /sinko/ | mācuīlli /maːˈkʷiːlːi/ | ansɨbi /ansɨbi/ |
| Xin chào | tàlawva /tàːlawva/ | — /—/ | marʉawe /maɾɨawe/ | maikwa /maikwa/ | — /—/ | niltze /niltse/ | keʼkuanenki /keʔkwanenki/ |
| Cảm ơn | askwali /ʔaskʷali/ | — /—/ | ʉra /ɨɾa/ | pesa /pesa/ | gracias /ɡrasjas/ | tlazōhcāmati /tɬasoːhkaːmati/ | atsipiraá /atsipiraː/ |
| Tốt | hopii /hopiː/ | — /—/ | tsaatʉ /tsaːtɨ/ | pesa /pesa/ | ye̱cti /jeːkti/ | cualli /kʷalːi/ | huáʼi /hwaʔi/ |
| Mới | puuhu /pɨːhɨ/ | *pɨtuwa /pɨtuwa/ | ʉkʉ /ɨkɨ/ | pɨdɨ /pɨtɨ/ | yancuiꞌ /jankʷiʔ/ | yancuic /jankʷik/ | jéjcua /ˈhehkwa/ |
| Đỏ | paalangpu /paːlaŋpɨ/ | — /—/ | ekapi /ekapi/ | atsa /atʰsa/ | chi̱ltiꞌ /tʃiːltiʔ/ | chichiltic /tʃitʃiltik/ | sabí /saˈbi/ |
| Trắng | qöötsa /qøːtsa/ | *tosa /tosa/ | tosaʼ /tosaʔ/ | toha /toha/ | ista̱ꞌ /istaːʔ/ | iztāc /istaːk/ | cuaiina /kʷaiˈina/ |
| Đen | qömvi /qømvi/ | *tuku /tuku/ | — | tuhu /tuhu/ | pi̱stiꞌ /piːstiʔ/ | tlīltic /tɬiːltik/ | súʼumuaraʼa /suʔumwaɾaʔa/ |
| Xanh lá | sakwa /sakʷa/ | — | — | puhi /puhi/ | xoxoctiꞌ /ʃoʃoktiʔ/ | xoxoctic /ʃoʃoktik/ | jamuámua /haˈmwamwa/ |
| Xanh lam | sakwa /sakʷa/ | — | — | puhi /puhi/ | aso̱ltiꞌ /asoːltiʔ/ | texotli /teʃohtɬi/ | — |
| Chim cu cu | hospoa /hosˈpoa/ | — | — /—/ | poboyoohaʼa /poboˈjoːhaʔa/ | — | metlapīltetzotzontzin /metɬapiːltetsotsoˈtsontsin/ | — |
| Trà | nàapi /nàːpi/ | — | — | — | — | — | — |
| Cà phê | kaphe | — | — | — | capej /kapeh/ | — | — |
| Cam | olentsi /ʔolentsi/ | — | — | — | — | — | — |
Trang 1/9
Mở bản đồ tương tác: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.
Thực hiện bởi Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Trang chủ LangMap