Ngunnawal
pama-nyungan
Le ngunnawal (aussi ngunawal, yuin) est une langue pama-nyungane du sous-groupe yuin-kuric, la langue traditionnelle du peuple ngunnawal du Territoire de la capitale australienne et du sud-est environnant de la Nouvelle-Galles du Sud. Le pays ngunnawal englobe tout le bassin de Canberra et le plateau de la Yass Valley. Les derniers locuteurs L1 courants se sont éteints au début du XXe siècle après de graves bouleversements coloniaux, mais le United Ngunnawal Elders Council et l'ACT Aboriginal Language Centre mènent une revitalisation communautaire active depuis les années 1990, avec environ 5 000 apprenants du patrimoine grâce à des programmes scolaires à l'Australian National University et dans les écoles publiques de l'ACT. Le vocabulaire ngunnawal traditionnel survit dans les toponymes de la région de Canberra (Tidbinbilla, Tuggeranong, Murrumbidgee), et il est de plus en plus utilisé dans les cérémonies d'accueil et la signalisation publique de l'ACT.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en ngunnawal
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : pama-nyungan
| Sens | Ngunnawal | Wiradjuri | Nhanda | Martu wangka | Pintupi-Luritja | Pitjantjatjara | Walmajarri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | kungal /kuŋal/ | galing /ˈɡaliŋ/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Feu | warba /waɻba/ | wiiny /wiːɲ/ | warla /waɻla/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| Soleil | winyu /wiɲu/ | yiray /ˈjiɻaj/ | wurʼa /wuɾʔa/ | jirntu /ciɳʈu/ | tjintu /cintu/ | tjintu /cintu/ | purangu /puɻaŋu/ |
| Lune | birrang /biɻaŋ/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ | kanyala /kaɲala/ | panyalpa /paɲalpa/ | pira /piɻa/ | pira /piɻa/ | yakarn /jakaɳ/ |
| Étoile | dyurra /ɟura/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | indiya /indija/ | kurtalya /kuʈaʎa/ | kililpi /kiˈlilpi/ | kililpil /kiˈlilpil/ | wirl /wiɭ/ |
| Nuit | kaku /kaku/ | ngurung /ˈŋuruŋ/ | maru /maru/ | munga /muŋa/ | munga /muŋa/ | munga /muŋa/ | pukanya /pukaɲa/ |
| Pluie | garrit /ɡaɻit/ | — | pundu /pundu/ | — | — | mina /ˈmina/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Terre | dhaura /d̪auɻa/ | dhaagun /ˈd̪aːɡun/ | — | manta /manta/ | manta /manta/ | manta /manta/ | nguwa /ˈŋuwa/ |
| Pierre | wullung /wuluŋ/ | walang /ˈwalaŋ/ | — | yapu /japu/ | puḻi /puɭi/ | apu /apu/ | pamarr /ˈpamar/ |
| Mère | guni /ɡuni/ | gunhi /ˈɡun̪i/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | yipi /jipi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| Père | pumba /pumba/ | babiin /ˈbabiːn/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ngarpu /ŋaɻpu/ |
| Je | ngaya /ŋaja/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngayi /ŋaji/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| Tu | ngindu /ŋindu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Nous | gulanyin / gulanyilla /ɡulaɲin / ɡulaɲila/ | ngiyani /ŋiˈjani/ | ngayinu /ŋajinu/ | — /—/ | nganana /ŋanaɳa/ | nganana /ŋanaɳa/ | ngalimpa / nganimpa /ŋalimpa / ŋanimpa/ |
| Nom | yini /jini/ | yuwin /ˈjuwin/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | yini /jini/ |
| Personne | wurrunbill /wuɻunbil/ | gibirr /ˈɡibir/ | arnmanu /aɳmanu/ | martu /maʈu/ | yanangu /janaŋu/ | aṉangu /aɳaŋu/ | piyirn /ˈpijiɳ/ |
| Tête | guddagong /ɡuddaɡoŋ/ | balang /ˈbalaŋ/ | — | kata /kata/ | kata /kata/ | kata /kata/ | jurlu /ˈɟuɭu/ |
| Œil | mil /mil/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ |
| Oreille | guri /ɡuɻi/ | wuudha /ˈwuːd̪a/ | wurtka /wuʈka/ | pina /pina/ | pina /pina/ | pina /pɪnɐ/ | pina /ˈpina/ |
| Nez | nyigity /ɲiɡiɟ/ | muurruu /ˈmuːruː/ | muttha /mut̪a/ | mulya /muʎa/ | mulya /muʎa/ | mulya /ˈmulja/ | punul /ˈpunul/ |
| Bouche | dhambir /d̪ambiɻ/ | ngayn /ŋajn/ | ngarnmanu /ŋaɳmanu/ | jaa /caː/ | tjaa /caː/ | tjaa /caː/ | — |
| Dent | weera /weːra/ | yirrang /ˈjiraŋ/ | idaji /idadʒi/ | yirra /jira/ | katiti /katiti/ | katiti /katiti/ | lirra /lira/ |
| Langue | dalang /dalaŋ/ | dhalayn /ˈd̪alajn/ | thalanyu /t̪alaɲu/ | jarlinypa /caɭiɲpa/ | tjalinypa /caliɲpa/ | tjalinypa /caliɲpa/ | jalany /ɟalaɲ/ |
| Main | mara /maɻa/ | marra /ˈmara/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | kurrapa /kurapa/ |
| Pied | dyinang /ɟinaŋ/ | dhinang /ˈd̪inaŋ/ | yina /jina/ | jina /cina/ | tjina /cina/ | tjina /cɪnɐ/ | jina /ˈɟina/ |
| Cœur | gauar /ɡauar/ | giiny /ɡiːɲ/ | pulpara /pulpaɻa/ | kurturtu /kuʈuʈu/ | kututu /kututu/ | kurunpa /kuɻunpa/ | turlpu /ˈtuɭpu/ |
| Os | wiak /wiak/ | dhabal /ˈd̪abal/ | mambu /mambu/ | tarrka /tarka/ | tarrka /taɾka/ | tarka /taɻka/ | kiji /kiɟi/ |
| Sang | guruba /ɡuruba/ | guuwayn /ˈɡuːwajn/ | nguba /ŋuba/ | miji /miɟi/ | milkali /milkali/ | milkali /milkali/ | nungu /nuŋu/ |
| Caca | gunung /ɡunuŋ/ | guunang /ˈɡuːnaŋ/ | wuna /wuna/ | — | kuna /kuna/ | kuna /kuna/ | kura /ˈkuɻa/ |
| Amour | marmit /maɻmit/ | — /—/ | kanyji /kaɲdʒi/ | mukulyu /mukuʎu/ | mukulya /mukuʎa/ | mukulya /mukuʎa/ | — /—/ |
| Arbre | warabi /waɻabi/ | madhan /ˈmad̪an/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warta /waʈa/ | punu /punu/ | punu /punu/ | mana /mana/ |
| Chien | mirri /miɻi/ | mirri /ˈmiri/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| Chat | poosi /puːsi/ | — /—/ | paka /paka/ | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | miyawu /mijawu/ |
| Poisson | kuya /kuja/ | guuya /ˈɡuːja/ | wiitya /wiːca/ | yurta /juʈa/ | piitji /piːʈi/ | antipina /antipina/ | kapi /kapi/ |
| Oiseau | budyan /buɟan/ | buujaan /ˈbuːɟaːn/ | — | pilurnpa /piluɳpa/ | tjuḻpu /cuɭpu/ | tjulpu /ˈcuɭpu/ | jiriki /ˈɟiɻiki/ |
| Œuf | gubbong /ɡubboŋ/ | gabuuga /ˈɡabuːɡa/ | — | ngampu /ŋampu/ | ngampu /ŋampu/ | ngampu /ŋampu/ | kampiny /kampiɲ/ |
| Maison | kuni /kuni/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngurra /ŋura/ | ngurra /ŋuɾa/ | ngura /ŋuɻa/ | mayaru /majaɻu/ |
| Miel | kawangkal /kawaŋkal/ | ngarruu /ˈŋaruː/ | — | karluwari /kaɭuwaɻi/ | ngalypuru /ŋaʎpuɻu/ | tjuratja /ˈcuɾaca/ | karlaka /ˈkaɭaka/ |
| Manger | daring /daɻiŋ/ | dharra /ˈd̪ara/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngalku- /ŋalku/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarnu /ŋaɳu/ |
| Boire | nyu /ɲu/ | widyarra /ˈwiɟara/ | nyuna /ɲuna/ | jikirnu /cikiɳu/ | tjikini /cikini/ | tjikini /cikini/ | ngarnu /ŋaɳu/ |
| Dormir | ngambori /ŋamboɻi/ | — | wuupata /wuːpata/ | kunyalarri- /kuɲalari/ | kunkunpa /kunkunpa/ | kunkunarinyi /kuŋkunaɻiɲi/ | manyan /ˈmaɲan/ |
| Un | meddhung /med̪uŋ/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | kuyu /kuju/ | kuju /kucu/ | kutju /kucu/ | kutju /kucu/ | layi /laji/ |
| Deux | bula /bula/ | bula /ˈbula/ | wuthada /wut̪ada/ | kujarra /kucara/ | kutjarra /kucaɾa/ | kutjara /kucaɻa/ | kurriny /kuriɲ/ |
| Trois | bula mittong /bula mitoŋ/ | bula-ngumbaay /ˈbulaŋumbaːj/ | marnngurdu /maɳŋuɖu/ | yurri /juri/ | tjirripala /ciripala/ | maṉkurpa /maɳkuɻpa/ | mungkartu /muŋkaʈu/ |
| Bonjour | yumalundi /jumalundi/ | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ |
| Merci | miyamala /mijamala/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ |
| Bon | walunga /waluŋa/ | marang /ˈmaɻaŋ/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | wulyu /wuʎu/ |
| Rouge | dhiram-dhiram /d̪iɾamd̪iɾam/ | girri-girri /ˈɡiriɡiri/ | marniwidi /maɳiwidi/ | miji-miji /miɟimiɟi/ | yulpa /julpa/ | tjitintjitinpa /tʃitintʃitinpa/ | ngirljarti /ŋiɭɟaʈi/ |
| Blanc | daguru-gurag /daɡuɾuɡuɾaɡ/ | barrabarra /ˈbarabara/ | wilidi /wilidi/ | ngintarlpa /ŋintaɭpa/ | piranpa /piɾanpa/ | piranpa /piɾanpa/ | parpjarti /ˈpaɻpɟaɻti/ |
| Noir | buru-bura /buɻubuɻa/ | buudhang /ˈbuːd̪aŋ/ | — | — | maru /maɻu/ | maṟu /maɻu/ | kurnkurn /kuɳkuɳ/ |
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap