ئۇيغۇر
Yugur oriental
Mongol
Le yugur oriental, également appelé yugur shira, est une langue mongolique parlée par environ 2 500 Yugur, principalement dans le xian autonome yugur de Sunan, au Gansu, en Chine. Bien qu'il partage un nom ethnique et des communautés avec le yugur occidental, les deux langues appartiennent à des familles différentes : le yugur occidental est turcique, tandis que le yugur oriental est mongolique. La langue possède une morphologie agglutinante et un ordre principalement SOV ; des siècles de contact lui ont apporté une forte influence du tibétain et des variétés chinoises locales. Le yugur oriental ne dispose pas d'une norme écrite quotidienne largement établie et est surtout documenté en transcription savante ; ses locuteurs emploient généralement le chinois pour lire et écrire. La transmission aux enfants diminuant, il est considéré comme vulnérable ou menacé.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en yugur oriental
Sources
- Robbeets et al. 2021, "Triangulation supports agricultural spread of the Transeurasian languages", Nature 599 (lexibank/robbeetsaltaic, Shira-Yughur) — row matches byte for byte
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Mongol
| Sens | Yugur oriental | Proto-mongol | Mongol moyen | Mongol classique | Daur | Mongghul | Bouriate |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | qusun /qusun/ | *usun /usun/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | oso /oso/ | szu /ʂdzu/ | уһан /uhan/ |
| Feu | ʁal /ʁal/ | *gal /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /qal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ | gali /ɡali/ | ghal /ɢal/ | гал /ɡal/ |
| Soleil | naran /naran/ | *naran /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | nara /nara/ | nara /nara/ | наран /naran/ |
| Lune | sara /sara/ | *sara /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | sarūla /saruːla/ | sara /sara/ | һара /hara/ |
| Étoile | hodən /hodən/ | *hodun /hodun/ | ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ | odə /odə/ | foodi /foodə/ | одон /odoŋ/ |
| Nuit | søønə /søːnə/ | *söni /søni/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | suni /suni/ | soni /sonə/ | һүни /hyni/ |
| Pluie | xura /χura/ | *kura /kura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | huar /huar/ | huraa /xuraa/ | бороо /bɔrɔː/ |
| Neige | tʃasən /tʃasən/ | *časun /tʃasun/ | ᠴᠠᠰᠤᠨ /tʃasun/ | ᠴᠠᠰᠤ /tʃasu/ | čas /tʃas/ | qasi /ʨasə/ | саһан /sahaŋ/ |
| Vent | salɢən /salɢən/ | *salkïn /salkin/ | ᠬᠡᠢ /kei/ | ᠰᠠᠯᠬᠢ /salki/ | kein /kein/ | kii /kii/ | һалхин /halxin/ |
| Terre | ʃəruu /ʃəruː/ | *gaǰar /ɡadʒar/ | ᠬᠠᠵᠠᠷ /qadʒar/ | ᠭᠠᠵᠠᠷ /ɡadʒar/ | gaǯiri /ɡadʒiri/ | — | шорой /ʃoroj/ |
| Pierre | tʃəluu /tʃəluː/ | *čilaɣun /tʃilaɣun/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaun/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaɣun/ | čolō /tʃoloː/ | tash /taʂ/ | шулуун /ʃuluːŋ/ |
| Montagne | uula /uːla/ | *huɣula /huɣula/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aula/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aɣula/ | aulə /aulə/ | ula /ula/ | уула /uːla/ |
| Mer | dalii /daliː/ | *dalai /dalai/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | dalje /dalje/ | dalii /dalii/ | далай /dalaj/ |
| Mère | hge /hɡe/ | *eke /eke/ | ᠡᠭᠡ /eke/ | ᠡᠬᠡ /eke/ | ewe: /eweː/ | aama /aama/ | эхэ /exe/ |
| Père | tʃiɣe /tʃiɣe/ | *ečige /etʃiɡe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | ečige /etʃiɡe/ | aaba /aaba/ | эсэгэ /eseɡe/ |
| Je | bə /bə/ | *bi /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | bi /bi/ | bu /bu/ | би /bi/ |
| Tu | tʃə /tʃə/ | *či /tʃi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | sí /si/ | qi /ʨə/ | ши /ʃi/ |
| Nous | budas / buda /budas / buda/ | *bida / *ba /bida / ba/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | bide / ba: /bide / baː/ | budangula /budaŋɡula/ | бидэ /bide/ |
| Nom | nere /nere/ | *nere /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | nera /nera/ | nire /nəre/ | нэрэ /nere/ |
| Personne | kuun /kuːn/ | *kümün /kymyn/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | kū /kuː/ | kun /kun/ | хүн /xyŋ/ |
| Tête | toloʁui /toloʁui/ | *tolagaï /tolaɡai/ | — | ᠲᠣᠯᠣᠭᠠᠢ /toloɣai/ | oki /oki/ | — | толгой /tolɡoj/ |
| Œil | nudun /nudun/ | *nidün /nidyn/ | ᠨᠢᠳᠦᠨ /nidyn/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ | nid /nid/ | nudu /nudu/ | нюдэн /nʲuden/ |
| Oreille | tʃəʁən /tʃəʁən/ | *čikin /tʃikin/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | čikə /tʃikə/ | qigi /ʨiɡə/ | шэхэн /ʃexen/ |
| Nez | xawar /χawar/ | *kamar /kamar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | hamara /hamara/ | hawar /xavar/ | хамар /xamar/ |
| Bouche | aman /aman/ | *aman /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | ama /ama/ | ama /ama/ | аман /aman/ |
| Dent | ʃdən /ʃdən/ | *sidün /sidyn/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | sídə /sidə/ | shdi /ʂdə/ | шүдэн /ʃyden/ |
| Langue | kelen /kelen/ | *kelen /kelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | keli /keli/ | kile /kəle/ | хэлэн /xelen/ |
| Main | ʁar /ʁar/ | *gar /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /qar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ | gari /ɡari/ | ghar /ɢar/ | гар /ɡar/ |
| Pied | køl /køl/ | *köl /køl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | kuli /kuli/ | kol /kol/ | хүл /xyl/ |
| Cœur | dʒyrɣen /dʒyrɣen/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | ᠵᠢᠷᠦᠭᠡ /dʒiryke/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ | ǯurəgə /dʒurəɡə/ | jirge /ʥirɡe/ | зүрхэн /zyrxen/ |
| Os | yasən /jasən/ | *yasun /jasun/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | yas /jas/ | yasi /jasə/ | яһан /jahaŋ/ |
| Sang | tʃusun /tʃusun/ | *čisun /tʃisun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | čos /tʃos/ | qisi /ʨisə/ | шуһан /ʃuhaŋ/ |
| Amour | — /—/ | — /—/ | ᠳᠤᠷᠠ /dura/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /qajira/ | — /—/ | duraala /duraala/ | дуран /duran/ |
| Arbre | mɔːdən /mɔːdən/ | *modun /modun/ | ᠮᠣᠳᠤᠨ /modun/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ | mo:də /moːdə/ | xjoosi /ɕʥoosə/ | модон /modon/ |
| Chien | noxqui /noχqui/ | *nokai /nokai/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | nogə /noɡə/ | nuhui /nuxui/ | нохой /noxoj/ |
| Chat | — /—/ | — /—/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ | mauxi /mauɕi/ | миисгэй /miːsɡej/ |
| Poisson | dʒaʁasən /dʒaʁasən/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | ǯagusa /dʒaɡusa/ | jaghasi /ʥaɢasə/ | загаһан /zaɡaˈhaŋ/ |
| Oiseau | ʃuun /ʃuːn/ | *sibaɣun /sibaɣun/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤᠨ /ʃibaun/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤ /ʃibaɣu/ | degi /deɡi/ | — | шубуун /ʃubuːn/ |
| Œuf | bala /bala/ | *öndegen /øndeɡen/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡᠨ /øndeɡen/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡ /ɵndeɡe/ | əndugu /ənduɡu/ | ndige /ndəɡe/ | үндэгэн /yndeɡen/ |
| Maison | ger /ɡer/ | *ger /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | geri /ɡeri/ | ger /ɡer/ | гэр /ɡer/ |
| Sel | daabsən /daːbsən/ | *dabusun /dabusun/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | hata: /hataː/ | dabsi /dabsə/ | дабһан /dabhan/ |
| Manger | ede /ede/ | *ide- /ide/ | ᠢᠳᠡ /ide/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ | idə- /idə/ | ide /ide/ | эдихэ /edixe/ |
| Boire | uu /uː/ | *uu- /uu/ | ᠤᠭᠤ /uɣu/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ | o: /oː/ | uqu /uʨu/ | ууха /uːxa/ |
| Dormir | nda /nda/ | *unta- /unta/ | ᠤᠨᠲᠠ /unta/ | ᠤᠨᠲᠠ- /unta-/ | wante- /wante/ | ntiraa /ntəraa/ | унтаха /untaxa/ |
| Un | niɣe /niɣe/ | *nigen /nigen/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | nəka /nəka/ | nige /nəɡe/ | нэгэн /neɡen/ |
| Deux | ʁuur /ʁuːr/ | *koyar /kojar/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | hoira /hoira/ | ghoor /ɢoor/ | хоёр /xɔˈjɔr/ |
| Trois | ʁurwan /ʁurwan/ | *gurban /ɡurban/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /qurban/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /ɡurban/ | guarwe /ɡuarwe/ | ghuraan /ɢuraan/ | гурбан /ɡurban/ |
| Quatre | dørwen /dørwen/ | *dörben /dørben/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | durwe /durwe/ | deeren /deeren/ | дүрбэн /dyrben/ |
| Cinq | taawən /taːwən/ | *tabun /tabun/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | ta:w /taːw/ | taawun /taavun/ | табан /taban/ |
| Cent | dʒuun /dʒuːn/ | *ǰagun /dʒaɡun/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaun/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaɡun/ | — | jong /ʥoŋ/ | зуун /zuːn/ |
| Bonjour | — /—/ | — /—/ | ᠠᠮᠤᠷ /amur/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ | — /—/ | — /—/ | сайн байна /sajn bajna/ |
| Merci | — /—/ | — /—/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠪᠠ /bajarlaba/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ | — /—/ | hgerli /xɡerlə/ | баярлаа /bajarlaː/ |
| Bon | sain /sajn/ | *sajin /sajin/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sain/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ | sain /sain/ | sain /sain/ | һайн /hajn/ |
| Nouveau | ʃənə /ʃənə/ | *sine /sine/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃini/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃine/ | śinken /ʃinken/ | xini /ɕinə/ | шэнэ /ʃene/ |
| Rouge | ɬaan /ɬaːn/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /hulaan/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /ulaɣan/ | ulān /ulaːn/ | fulaan /fulaan/ | улаан /ʊˈlaːŋ/ |
| Blanc | tʃaʁaan /tʃaʁaːn/ | *čagaɣan /tʃaɡaɣan/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaqaan/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaɣan/ | čigān /tʃiɡaːn/ | qighaan /ʨaɢaan/ | сагаан /saɡaːŋ/ |
| Noir | xara /χara/ | *kara /kara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | xar /xar/ | hara /xara/ | хара /xara/ |
| Vert | noʁoon /noʁoːn/ | *noguɣan /noɡuɣan/ | ᠨ᠋ᠣᠬᠤᠬᠠᠨ /noqoan/ | ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ /noɣuɣan/ | — | noghoon /noɢoon/ | ногоон /noˈɡoːŋ/ |
Page 1/8
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap