Denaakkʼe
Koyukon
na-déné (Athabaskan, septentrional, Central Alaska)
Le koyukon (Denaakkʼe, « langue du peuple ») est la plus grande langue athabaskane septentrionale de l'intérieur central de l'Alaska, parlée le long du Yukon, du Koyukuk et de la Tanana. Les Koyukon sont des chasseurs-pêcheurs traditionnels qui ont développé un système de connaissances indigène extrêmement détaillé sur l'écosystème forestier boréal — consigné dans le classique anthropologique « Make Prayers to the Raven » (1983) de Richard K. Nelson. Trois registres tonals et morphologie verbale préfixée complexe avec radicaux classificateurs. Sévèrement menacée.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en koyukon
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : na-déné (Athabaskan, septentrional, Central Alaska)
| Sens | Koyukon | Wichita | Hupa | Carrier | Apache de l'Ouest | Nahuatl de l'isthme | Proto-maya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | too /toː/ | kicʔa /kitsʔa/ | taʼna:n /taʔnaːn/ | too /tu/ | tú /tú/ | a̱ꞌti /aːʔti/ | *haʔ /haʔ/ |
| Feu | kkunʼ /kːunʔ/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | xongʼ /xoŋʔ/ | kwun /kʷun/ | kǫʼ /kṍʔ/ | tiꞌti /tiʔti/ | *qʼaaqʼ /qʼaaqʼ/ |
| Soleil | so /so/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | wha /hʷa/ | sa /sa/ | yaʼáí /jaʔáí/ | to̱nati̱ꞌ /toːnatiːʔ/ | *qʼiinh /qʼiinh/ |
| Lune | dołtʼolee /doɬtʼoliː/ | waːh /waːh/ | hwa-ʼangʼ /hwaʔɑŋʔ/ | ʼulhdzis oozaʼ /ʔuɬdzis oːzaʔ/ | tłʼéʼgonaʼáí /tɬʼéʔɡonaʔáí/ | me̱tzti /meːtsti/ | *uːh /uːh/ |
| Étoile | tłoonʼ /tɬoːnʔ/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | tsingʼ /tsiŋʔ/ | sum /sum/ | tsʼiłsǫǫsé /tsʼiɬsõːsé/ | si̱talin /siːtalin/ | *eʼq /eʼq/ |
| Nuit | łida /ɬida/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | xiłeʼ /xiɬeʔ/ | ʼulhdzis /ʔuɬdzis/ | tłʼéʼ /tɬʼéʔ/ | yóhual /ˈjowal/ | *aqʼabʼ /aqʼaɓ/ |
| Pluie | konh /konh/ | — | — | chan /tʃan/ | — | tiahua̱ꞌ /tiawaːʔ/ | *nhabʼ /ŋaɓ/ |
| Neige | tseetl /tsʰiːtɬʰ/ | hiraːʔa /hiɾaːʔa/ | nundil /nʊndɪl/ | yus̲ /jus/ | zas /zas/ | — | — |
| Terre | ninʼ /ninʔ/ | — | ninʼ /nɪnʔ/ | yun /jun/ | niʼ /niʔ/ | ta̱jli /taːhli/ | *chʼohchʼ /tʃʼohtʃʼ/ |
| Pierre | laʼona /laʔona/ | — | — | t̲s̲e /tse/ | tsé /tsé/ | teꞌti /teʔti/ | *ʔaʔbʼaj /ʔaʔbʼaj/ |
| Mère | eenaa /iːnaː/ | eciyeːh /etsijeːh/ | -anʼ /-anʔ/ | oo /oː/ | shimaa /ʃimaː/ | te̱ye̱ꞌ /teːjeːʔ/ | *naʔ /naʔ/ |
| Père | eetaa /iːtaː/ | taːtah /taːtah/ | -taʼ /-taʔ/ | abe /abe/ | shitaa /ʃitaː/ | te̱taj /teːtah/ | *taat /taat/ |
| Je | see /siː/ | nacʔih /natsʔih/ | whe /hʷe/ | si /si/ | shíí /ʃíː/ | nej /neh/ | *in /in/ |
| Tu | ninh /ninh/ | nasʔih /nasʔih/ | ning /nɪŋ/ | nen /nen/ | ni /ni/ | tej /teh/ | *ʔat /ʔat/ |
| Nous | — /—/ | — /—/ | nehe /nehe/ | neni /neni/ | nohwí /nohwí/ | tejame̱n / nejame̱n /tehameːn / nehameːn/ | — /—/ |
| Nom | oos /oːs/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | -ooziʼ /oːzɪʔ/ | uzi /uzi/ | -zhiʼ /ʒiʔ/ | to̱ca̱ꞌ /toːkaːʔ/ | *bʼih /bʼih/ |
| Personne | dinaa /dinaː/ | ihaas /ihaas/ | kʼiwinyaʼa:n /kʲʼiwinjaʔaːn/ | dune /dune/ | nnee /nːeː/ | — | *winaq /winaq/ |
| Tête | -tłeeʼ /tɬiːʔ/ | — | — | ut̲s̲i /utsi/ | bitsitsʼin /bitsitsʼin/ | tzontecon /tsontekon/ | — |
| Œil | -noghaʼ /noɣaʔ/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | -na:ʼ /-nɑːʔ/ | oona /oːna/ | bináá /bináː/ | i̱xti /iːʃti/ | *Haty /hatʲ/ |
| Dent | aghoʼ /aɣoʔ/ | aːkʔa /aːkʔa/ | -woʼ /-woʔ/ | ughu /uɣu/ | ghoʼ /ɣoʔ/ | tanti /tanti/ | *ʔeeh /ʔeːh/ |
| Langue | łolaʼ /ɬolaʔ/ | hacʼa /hatsʔa/ | sastan /sastan/ | ecula /etsula/ | bizaad /bizaːd/ | le̱nguaj /leːnɡʷah/ | *aaqʼ /aːqʼ/ |
| Main | -loʼ /loʔ/ | iskʔa /iskʔa/ | -laʼ /-laʔ/ | la /la/ | bigan /biɡan/ | mayiꞌ /majiʔ/ | *qʼabʼ /qʼabʼ/ |
| Pied | -kkaaʼ /kːaːʔ/ | asʔa /asʔa/ | -xeʼ /-xeʔ/ | ʼuke /ʔuke/ | shikee /ʃikeː/ | icxi /ikʃi/ | *ʔooq /ʔoːq/ |
| Cœur | -dzaayaʼ /tsaːjaʔ/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | -ping /-piŋ/ | ʼunjid /ʔundʒid/ | bijíí /bidʒíː/ | iya̱lmaj /ijaːlmah/ | — /—/ |
| Os | tlʼinh /tɬʼinh/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | -tsʼinʼ /-tsʼinʔ/ | ootsʼun /oːtsʼun/ | tsʼin /tsʼin/ | omiꞌ /omiʔ/ | *bʼaaq /ɓaːq/ |
| Sang | lakkona /lakːona/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | tse:lin /tseːlin/ | delel /delel/ | dił /diɬ/ | esti /esti/ | *kikʼ /kikʼ/ |
| Amour | kʼoonejee /kʼooneʒeː/ | — /—/ | na-wh-ʼishtʼeʼn /nɑwʔɪʃtʼɛʔn/ | sjut /sdʒut/ | ayóigóʼíí /ʔajóiɣóʔíː/ | quinequi /kineki/ | — /—/ |
| Arbre | kʼeyh /kʼejh/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | kin /kɪn/ | dechen /detʃen/ | chʼil /tʃʼil/ | cuahuiꞌ /kʷawiʔ/ | *teʔ /teʔ/ |
| Chien | łeek /ɬeːk/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | łingʼ /ɬiŋʔ/ | lhi /ɬi/ | góshé /ɡóʃé/ | pe̱lo /peːlo/ | *tzʼiʔ /tzʼiʔ/ |
| Chat | dotonh /dotonh/ | — /—/ | — /—/ | gus /ɡus/ | gídí /ɡídí/ | misto̱n /mistoːn/ | — /—/ |
| Poisson | tookkʼa /toːkʼa/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | ło:qʼ /ɬoːqʼ/ | lho /ɬo/ | łóg /ɬóɡ/ | to̱poj /toːpoh/ | *kar /kar/ |
| Ours | sis /sis/ | — | sa:tsʼ /saːtsʼ/ | sus /sus/ | shash /ʃaʃ/ | oso /oso/ | — |
| Maison | yah /jah/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | xontah /xontɑh/ | yoh /joh/ | kįh /kĩh/ | cajli /kahli/ | *nah /nah/ |
| Lait | tlʼoo /tɬʼoː/ | — | — | lilet /lilet/ | ibeʼ /ibeʔ/ | chi̱chihuala̱ꞌ /tʃiːtʃiwalaːʔ/ | — |
| Sel | sol /sol/ | — | łehqʼonchʼ /ɬehqʼontʃʼ/ | lisel /lisel/ | ishįįh /ʔiʃĩːh/ | istaꞌ /istaʔ/ | *ʔaʔtzʼaam /ʔaʔtsʼaːm/ |
| Manger | kʼahonh /kʼahonh/ | kaʔac /kaʔats/ | na-ya:n /nɑjɑːn/ | ʼoonjuh /ʔoːndʒuh/ | yiyąą /jijãː/ | tacua /takʷa/ | *waʔ /waʔ/ |
| Boire | kʼisinoonh /kʼisinoːnh/ | kikʔa /kikʔa/ | na-ʼa:n /nɑʔɑːn/ | dunjuh /dundʒuh/ | yidlą /jidlã/ | a̱ti /aːti/ | *ʔukʼ /ʔukʼ/ |
| Un | kʼeetakkʼee /kʼiːtakʼiː/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | łaʼ /ɬaʔ/ | ʼulhah /ʔuɬah/ | dáłaʼá /dáɬaʔá/ | se̱ /seː/ | *jun /jun/ |
| Deux | niteekkʼee /nitiːkʼiː/ | wic /wits/ | nahx /nahx/ | nanki /nanki/ | naki /naki/ | o̱me /oːme/ | *kaʼ /kaʼ/ |
| Trois | tokkʼee /tokʼiː/ | taw /taw/ | ta:qʼ /taːqʼ/ | ta /ta/ | táági /táːɡi/ | e̱yi /eːji/ | *ʼoxibʼ /ʔoʃiɓ/ |
| Bonjour | — /—/ | — /—/ | tsʼehdiyaʼ /tsʼɛhdɪjaʔ/ | ʼahdoozaee /ʔahdoːzaː/ | dagotʼee /daɡotʼeː/ | — /—/ | — /—/ |
| Merci | baaseeʼ /baːseːʔ/ | — /—/ | na:nehs-ʼe:n /nɑːnɛhsʔɛːn/ | snachailya /snatʃailja/ | ahíyiʼé /ʔahíjiʔé/ | gracias /ɡrasjas/ | — /—/ |
| Bon | nizoonh /nizoːnh/ | acs /atss/ | niwhong /nɪwhoŋ/ | nezuʼ /nezuʔ/ | nzhǫǫ /nʒõː/ | ye̱cti /jeːkti/ | *utz /utz/ |
| Rouge | nełtseeyh /neɬtseːjh/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | łitsʼ /ɬitsʼ/ | delqʼun /delqʼun/ | łichíí /ɬitʃíː/ | chi̱ltiꞌ /tʃiːltiʔ/ | *kaq /kaq/ |
Page 1/6
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap