Na:tinixwe Mixine:whe’
Hupa
Na-Dené (athabascan, côte pacifique)
Le hupa (Na:tinixwe Mixine:whe', « la langue du peuple de la vallée de Hoopa ») est une langue athabascane de la côte Pacifique du nord-ouest de la Californie, sœur du chilula et du whilkut. Il possède un système verbal classificatoire athabascan typique, avec une morphologie préfixante, des fricatives latérales (ɬ) et des éjectives. Aujourd'hui, il ne compte plus qu'une poignée de locuteurs natifs (L1) âgés, mais il fait l'objet d'une revitalisation tribale intensive comprenant des écoles d'immersion.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en hupa
Sources
- Golla, Victor (1996) Hupa Language Dictionary. Second edition. Hoopa Valley Tribal Council.
- Sapir, Edward & Golla, Victor (2001) The Collected Works of Edward Sapir XIV: Northwest California Linguistics. Berlin: Mouton de Gruyter.
- Glottolog: Hupa
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Na-Dené (athabascan, côte pacifique)
| Sens | Hupa | Koyukon | Apache de l'Ouest | Navajo | Wichita | Carrier | Chipewyan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | taʼna:n /taʔnaːn/ | too /toː/ | tú /tú/ | tó /tʰó/ | kicʔa /kitsʔa/ | too /tu/ | tu /tu/ |
| Feu | xongʼ /xoŋʔ/ | kkunʼ /kːunʔ/ | kǫʼ /kṍʔ/ | kǫʼ /kʰõ̀ʔ/ | heːcʔa /heːtsʔa/ | kwun /kʷun/ | kón /kón/ |
| Soleil | wha /hʷa/ | so /so/ | yaʼáí /jaʔáí/ | jóhonaaʼéí /tʃóhònàːʔéí/ | saːkhirʔa /saːkʰiɾʔa/ | sa /sa/ | sa /sa/ |
| Lune | hwa-ʼangʼ /hwaʔɑŋʔ/ | dołtʼolee /doɬtʼoliː/ | tłʼéʼgonaʼáí /tɬʼéʔɡonaʔáí/ | tłʼéhonaaʼéí /tɬʼéhònɑ̀ːʔéí/ | waːh /waːh/ | ʼulhdzis oozaʼ /ʔuɬdzis oːzaʔ/ | ɂełdzi /ʔeɬdzi/ |
| Étoile | tsingʼ /tsiŋʔ/ | tłoonʼ /tɬoːnʔ/ | tsʼiłsǫǫsé /tsʼiɬsõːsé/ | sǫʼ /sõ̀ʔ/ | hiːkwirikʔa /hiːkʷiɾikʔa/ | sum /sum/ | tthë́n /tθén/ |
| Nuit | xiłeʼ /xiɬeʔ/ | łida /ɬida/ | tłʼéʼ /tɬʼéʔ/ | tłʼééʼ /tɬʼéːʔ/ | ckhaːrʔa /tskʰaːɾʔa/ | ʼulhdzis /ʔuɬdzis/ | tëdhe /teðe/ |
| Neige | nundil /nʊndɪl/ | tseetl /tsʰiːtɬʰ/ | zas /zas/ | yas /jɑ̀s/ | hiraːʔa /hiɾaːʔa/ | yus̲ /jus/ | yath /jaθ/ |
| Terre | ninʼ /nɪnʔ/ | ninʼ /ninʔ/ | niʼ /niʔ/ | łeezh /ɬèːʒ/ | — | yun /jun/ | ní /ní/ |
| Mère | -anʼ /-anʔ/ | eenaa /iːnaː/ | shimaa /ʃimaː/ | shimá /ʃimá/ | eciyeːh /etsijeːh/ | oo /oː/ | ɂené /ʔené/ |
| Père | -taʼ /-taʔ/ | eetaa /iːtaː/ | shitaa /ʃitaː/ | shizhéʼé /ʃiʒéʔé/ | taːtah /taːtah/ | abe /abe/ | setá /setá/ |
| Fille | -tse:ʼ /-tseːʔ/ | — | shitsiʼ /ʃitsiʔ/ | shichʼéʼé /ʃitʃʼéʔé/ | — | oot̲s̲eʼ /oːtseʔ/ | seyaz tsʼékui /sejaz tsʼékui/ |
| Je | whe /hʷe/ | see /siː/ | shíí /ʃíː/ | shí /ʃí/ | nacʔih /natsʔih/ | si /si/ | si /si/ |
| Tu | ning /nɪŋ/ | ninh /ninh/ | ni /ni/ | ni /nì/ | nasʔih /nasʔih/ | nen /nen/ | nën /nen/ |
| Nous | nehe /nehe/ | — /—/ | nohwí /nohwí/ | nihí /nihí/ | — /—/ | neni /neni/ | nuhni /nuhni/ |
| Nom | -ooziʼ /oːzɪʔ/ | oos /oːs/ | -zhiʼ /ʒiʔ/ | ázhiʼ /ʔáʒìʔ/ | hissaːrʔa /hissaːɾʔa/ | uzi /uzi/ | bįzį́ /bĩzĩ́/ |
| Personne | kʼiwinyaʼa:n /kʲʼiwinjaʔaːn/ | dinaa /dinaː/ | nnee /nːeː/ | diné /tìné/ | ihaas /ihaas/ | dune /dune/ | dëne /dene/ |
| Œil | -na:ʼ /-nɑːʔ/ | -noghaʼ /noɣaʔ/ | bináá /bináː/ | anááʼ /ʔanáːʔ/ | kirikʔa /kiɾikʔa/ | oona /oːna/ | dënenaghé /denenaʁé/ |
| Oreille | -chiwʼ /-tʃiwʔ/ | — | shijaaʼ /ʃidʒaːʔ/ | ajaaʼ /ʔɑ̀tʃɑ̀ːʔ/ | — | ʼudzo /ʔudzo/ | dënedzaghé /denedzaʁé/ |
| Bouche | -daʼ /-daʔ/ | — | bizéʼ /bizéʔ/ | azééʼ /ʔɑ̀zéːʔ/ | — | ʼuẕe /ʔuze/ | dënedhá /deneðá/ |
| Dent | -woʼ /-woʔ/ | aghoʼ /aɣoʔ/ | ghoʼ /ɣoʔ/ | awooʼ /ʔɑ̀wòːʔ/ | aːkʔa /aːkʔa/ | ughu /uɣu/ | dëneghú /deneʁú/ |
| Langue | sastan /sastan/ | łolaʼ /ɬolaʔ/ | bizaad /bizaːd/ | atsooʼ /atsoːʔ/ | hacʼa /hatsʔa/ | ecula /etsula/ | dënetthú /denetθú/ |
| Main | -laʼ /-laʔ/ | -loʼ /loʔ/ | bigan /biɡan/ | álaʼ /ʔɑ́lɑ̀ʔ/ | iskʔa /iskʔa/ | la /la/ | ela /ela/ |
| Pied | -xeʼ /-xeʔ/ | -kkaaʼ /kːaːʔ/ | shikee /ʃikeː/ | akeeʼ /ʔàkʰèːʔ/ | asʔa /asʔa/ | ʼuke /ʔuke/ | eke /eke/ |
| Cœur | -ping /-piŋ/ | -dzaayaʼ /tsaːjaʔ/ | bijíí /bidʒíː/ | ajéí /ʔɑ̀tʃéí/ | sikicʔa /sikitsʔa/ | ʼunjid /ʔundʒid/ | dënedzié /denedzié/ |
| Os | -tsʼinʼ /-tsʼinʔ/ | tlʼinh /tɬʼinh/ | tsʼin /tsʼin/ | tsʼin /tsʼìn/ | kiːsʔa /kiːsʔa/ | ootsʼun /oːtsʼun/ | tthʼën /tθʼen/ |
| Sang | tse:lin /tseːlin/ | lakkona /lakːona/ | dił /diɬ/ | dił /tìɬ/ | waːckicʔa /waːtskitsʔa/ | delel /delel/ | del /del/ |
| Caca | chwungʼ /tʃʷuŋʔ/ | — | bichan /bitʃan/ | chąąʼ /tʃʰɑ̃̀ːʔ/ | — | tsan /tsan/ | tsą́ /tsã́/ |
| Amour | na-wh-ʼishtʼeʼn /nɑwʔɪʃtʼɛʔn/ | kʼoonejee /kʼooneʒeː/ | ayóigóʼíí /ʔajóiɣóʔíː/ | ayóóʼánóshʼní /ʔɑ̀jóːʔɑ́nóʃʔní/ | — /—/ | sjut /sdʒut/ | yeghąnétą /jeʁãnétã/ |
| Arbre | kin /kɪn/ | kʼeyh /kʼejh/ | chʼil /tʃʼil/ | tsin /tsʰìn/ | tiyaːhkw /tijaːhkʷ/ | dechen /detʃen/ | dechen /detʃen/ |
| Chien | łingʼ /ɬiŋʔ/ | łeek /ɬeːk/ | góshé /ɡóʃé/ | łééchąąʼí /ɬéːtʃʰɑ̃̀ːʔí/ | kiciyeːh /kitsijeːh/ | lhi /ɬi/ | łį /ɬĩ/ |
| Chat | — /—/ | dotonh /dotonh/ | gídí /ɡídí/ | mósí /mósí/ | — /—/ | gus /ɡus/ | mįnus /mĩnus/ |
| Poisson | ło:qʼ /ɬoːqʼ/ | tookkʼa /toːkʼa/ | łóg /ɬóɡ/ | łóóʼ /ɬóːʔ/ | kaːcʔa /kaːtsʔa/ | lho /ɬo/ | łue /ɬue/ |
| Ours | sa:tsʼ /saːtsʼ/ | sis /sis/ | shash /ʃaʃ/ | shash /ʃɑ̀ʃ/ | — | sus /sus/ | sas /sas/ |
| Cheval | łingʼ /ɬiŋʔ/ | — | łį́į́ʼ /ɬĩːʔ/ | łį́į́ʼ /ɬĩ́ːʔ/ | — | yeztli /jeztli/ | łįchok /ɬĩtʃok/ |
| Maison | xontah /xontɑh/ | yah /jah/ | kįh /kĩh/ | hooghan /hòːɣɑ̀n/ | akhaːrʔa /akʰaːɾʔa/ | yoh /joh/ | kuę /kuɛ̃/ |
| Sel | łehqʼonchʼ /ɬehqʼontʃʼ/ | sol /sol/ | ishįįh /ʔiʃĩːh/ | áshįįh /ʔáʃĩːh/ | — | lisel /lisel/ | dedhay /deðaj/ |
| Manger | na-ya:n /nɑjɑːn/ | kʼahonh /kʼahonh/ | yiyąą /jijãː/ | yishą́ /jiʃã́/ | kaʔac /kaʔats/ | ʼoonjuh /ʔoːndʒuh/ | shétį /ʃétĩ/ |
| Boire | na-ʼa:n /nɑʔɑːn/ | kʼisinoonh /kʼisinoːnh/ | yidlą /jidlã/ | yishdlą́ /jiʃtɬã́/ | kikʔa /kikʔa/ | dunjuh /dundʒuh/ | hedą /hedã/ |
| Un | łaʼ /ɬaʔ/ | kʼeetakkʼee /kʼiːtakʼiː/ | dáłaʼá /dáɬaʔá/ | tʼááłáʼí /tʼɑ́ːɬɑ́ʔí/ | chiʔass /tsʰiʔass/ | ʼulhah /ʔuɬah/ | įłaghe /ĩɬaʁe/ |
| Deux | nahx /nahx/ | niteekkʼee /nitiːkʼiː/ | naki /naki/ | naaki /nɑ̀ːkʰì/ | wic /wits/ | nanki /nanki/ | nake /nake/ |
| Trois | ta:qʼ /taːqʼ/ | tokkʼee /tokʼiː/ | táági /táːɡi/ | tááʼ /tʰáːʔ/ | taw /taw/ | ta /ta/ | taghe /taʁe/ |
| Quatre | dinkʼ /dinkʼ/ | — | dįįʼ /dĩːʔ/ | dį́įʼ /tĩ́ːʔ/ | taːkwic /taːkʷits/ | dunghi /dunɣi/ | dįghį /dĩʁĩ/ |
| Cinq | chwolaʼ /tʃʷolaʔ/ | — | ashdlaʼ /aʃdlaʔ/ | ashdlaʼ /ʔɑ̀ʃtɬɑ̀ʔ/ | — | kwulaiʼ /kʷulaiʔ/ | sųlaghe /sũlaʁe/ |
| Cent | łaʼ-dikin /ɬaʔdikʲin/ | — | gonenadín /ɡonenadín/ | neeznádiin /nèːznɑ́tìːn/ | — | whunizyat whunizyai /xʷunizjat xʷunizjai/ | łónona /ɬónona/ |
| Bonjour | tsʼehdiyaʼ /tsʼɛhdɪjaʔ/ | — /—/ | dagotʼee /daɡotʼeː/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ | — /—/ | ʼahdoozaee /ʔahdoːzaː/ | edlanetʼe /edlanetʼe/ |
| Merci | na:nehs-ʼe:n /nɑːnɛhsʔɛːn/ | baaseeʼ /baːseːʔ/ | ahíyiʼé /ʔahíjiʔé/ | ahéheeʼ /ʔɑ̀héhèːʔ/ | — /—/ | snachailya /snatʃailja/ | mąsi chok /mãsi tʃok/ |
| Bon | niwhong /nɪwhoŋ/ | nizoonh /nizoːnh/ | nzhǫǫ /nʒõː/ | yáʼátʼééh /jɑ́ʔɑ́tʼéːh/ | acs /atss/ | nezuʼ /nezuʔ/ | nezų /nezũ/ |
| Rouge | łitsʼ /ɬitsʼ/ | nełtseeyh /neɬtseːjh/ | łichíí /ɬitʃíː/ | łichííʼ /ɬìtʃʰíːʔ/ | kwhaːc /kʷʰaːts/ | delqʼun /delqʼun/ | delkʼoz /delkʼoz/ |
| Blanc | łiqay /ɬɪqɑj/ | — | łigai /ɬiɡai/ | łigai /ɬìkɑ̀ì/ | — | ʼulhyul /ʔuɬjul/ | delgai /delɡai/ |
| Vert | łitsow /ɬitsow/ | — | dotłʼizh /dotɬʼiʒ/ | dootłʼizh /tòːtɬʼìʒ/ | — | dultlʼuz /dutɬʼuz/ | dzeretłʼes látʼį /dzeretɬʼes látʼĩ/ |
Page 1/7
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap