Ye'kwana
Maquiritari
famille caribe
Le ye’kwana, également appelé maquiritari et de’kwana, est une langue caribe parlée par les communautés ye’kwana du sud du Venezuela, surtout dans les États d’Amazonas et de Bolívar, ainsi que dans l’État de Roraima au nord du Brésil. Ces communautés sont réparties le long des affluents du haut Orénoque et du haut Rio Negro, de part et d’autre d’une frontière internationale qui crée des contacts différents avec l’espagnol et le portugais. Les descriptions linguistiques présentent le ye’kwana comme principalement à tête finale : l’objet précède le verbe, les propositions à sujet exprimé tendent vers l’ordre sujet–objet–verbe et les adpositions sont des postpositions. Les verbes ont une morphologie riche qui indexe les participants et marque temps, aspect et mode. Certaines parties de la grammaire montrent des structures ergatives aux côtés d’autres alignements ; qualifier tout le système d’uniformément ergatif-absolutif serait donc réducteur.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en maquiritari
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : famille caribe
| Sens | Maquiritari | Caribe | Akawaio | Pemón | Makushi | Wolaytta | Cora |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | tuna /tuna/ | haatta /haːtːa/ | hapɨn /hapɨn/ |
| Feu | waʼto /waʔto/ | wàto /wahto/ | apok /apok/ | apok /apok/ | apóó /apóó/ | tama /tama/ | taʼai /taʔai/ |
| Soleil | shii /ʃiː/ | weju /weju/ | wïi /wɨi/ | wei /wei/ | wéi /wéi/ | awa /awa/ | tahaapuá /tahaːpwa/ |
| Lune | nuunö /nuːnə/ | nuno /nuno/ | kapïi /kapɨi/ | kapüi /kapɨi/ | kapói /kapói/ | aginaa /aɡinaː/ | mɨhka /mɨhka/ |
| Étoile | shidiichö /ʃiɾ̠iːtʃə/ | siriko /siɾiko/ | sirikɨ /siɾikɨ/ | chirikö /tʃiɾikə/ | sírikɨ́ /sírikɨ́/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ |
| Nuit | chomomüdü /tʃomomɨɾ̠ɨ/ | koko /koko/ | ewarupɨ /ewaɾupɨ/ | ewaron /ewaɾon/ | ewaron /ewaron/ | qamma /kʼamːa/ | tika /tika/ |
| Pluie | konoojo /konoːho/ | konopo /konopo/ | — | konok /konok/ | konoʔ /konoʔ/ | iraa /iraː/ | biite /biːte/ |
| Vent | jejeenchö /heheːntʃə/ | pepeito /pepeito/ | aʼsetun /aʔsetun/ | aʼchitun /aʔtʃitun/ | aʔsitun /aʔsitun/ | carkko /tsʼarkːo/ | eeca /eːka/ |
| Terre | nono /nono/ | nono /nono/ | non /non/ | non /non/ | non /non/ | saʼaa /saʔaː/ | chuej /tʃweh/ |
| Pierre | töʼju /təʔhu/ | topu /topu/ | tɨʼ /tɨʔ/ | ötök /ətək/ | tɨʔ /tɨʔ/ | shuchcha /ʃutʃːa/ | teté /teˈte/ |
| Montagne | jüü /hʷɨː/ | wypy /wɨpɨ/ | wïʼ /wɨʔ/ | wük /wɨk/ | wɨʔ /wɨʔ/ | deriya /derija/ | jɨrí /hɨˈri/ |
| Mer | dama /dama/ | parana /paɾana/ | parau /paɾau/ | — | pɨranna /pɨranːa/ | abbaa /abːaː/ | muájete /mwaˈhete/ |
| Mère | denü /denɨ/ | sano /sano/ | saŋ /saŋ/ | mamã /mamɑ̃/ | maʔmá /maʔmá/ | aayyiyo /aːjːijo/ | naana /naːna/ |
| Père | jaja /haha/ | papa /papa/ | papai /papai/ | papai /papai/ | paʔpá /paʔpá/ | aawa /aːwa/ | hahuá /hahwa/ |
| Je | üwü /ɨwɨ/ | au /au/ | urɨ /uɾɨ/ | yuurö /juːɾə/ | urɨ /urɨ/ | taani /taːni/ | neʼu /ˈneʔu/ |
| Tu | amöödö /aməːɾ̠ə/ | amoro /amoɾo/ | amɨrɨ /amɨɾɨ/ | amörö /aməɾə/ | ámɨrɨ́ /ámɨrɨ́/ | neeni /neːni/ | aʼu /ˈaʔu/ |
| Nous | künwanno /kɨnwanːo/ | kʉʼkaron / naʼna /kəʔkaɾon / naʔna/ | urɨʼnokon / ina /uɾɨʔnokon / ina/ | urönokon / ina /uɾənokon / ina/ | uurɨʔnɨkon / anna /uurɨʔnɨkon / anna/ | nuuni /nuːni/ | ta /ta/ |
| Nom | eesedi /eːseɾ̠i/ | eeti /eːti/ | eseʼ /eseʔ/ | itesek /itesek/ | yeseʔ /jeseʔ/ | sunttaa /suntːaː/ | yeuwa /ˈjeuwa/ |
| Personne | soto /soto/ | kariʼna /kaɾiʔna/ | kaʼpon /kaʔpon/ | pemon /pemon/ | pemonkon /pemoŋkoŋ/ | asaa /asaː/ | tebi /tebi/ |
| Tête | juʼhö /huʔhə/ | upuʼpo /upuʔpo/ | puʼpai /puʔpai/ | pupai /pupai/ | puʔpai /puʔpai/ | huuphiya /huːpʼija/ | muʼú /muˈʔu/ |
| Œil | enu /enu/ | enu /enu/ | enu /enu/ | enu /enu/ | énu /énu/ | ayfee /ajfeː/ | húi /hwi/ |
| Oreille | jaana /haːna/ | panari /panari/ | pana /pana/ | pana /pana/ | pana /pana/ | hayttaa /hajtːaː/ | naxai /naʃai/ |
| Nez | önna /ənna/ | anàta /anahta/ | enna /enna/ | yeuna /jeuna/ | yeuna /jeuna/ | siiriya /siːrija/ | tzúʼuri /ˈtsuʔuri/ |
| Bouche | önta /ənta/ | pota /pota/ | mïta /mɨta/ | müta /mɨta/ | mutá /mutá/ | doonaa /doːnaː/ | teni /teni/ |
| Dent | dedü /deɾ̠ɨ/ | yerï /jelə/ | ɨ /ɨ/ | ye /je/ | yé /jé/ | achcha /atʃːa/ | tame /tame/ |
| Langue | ñudu /ɲuɾ̠u/ | nuru /nuɾu/ | ani /ani/ | unu /unu/ | nu /nu/ | inxxarssa /intʼarsːa/ | nanu /nanu/ |
| Main | amoodü /amoːɾ̠ɨ/ | aina /aina/ | emiyaʼ /emijaʔ/ | yenna /jenːa/ | míá /míá/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | mam /mam/ |
| Pied | uju /uhu/ | pupu /pupu/ | pïta /pɨta/ | pʉta /pɨta/ | puu /puu/ | tohuwa /tohuwa/ | ɨɨka /ɨːka/ |
| Cœur | yeewanü /jeːwanɨ/ | emanga /emaŋɡa/ | ewan /ewan/ | sïköpoka /sikəpoka/ | yewan /jewan/ | wozanaa /wozanaː/ | hɨurí /hɨuri/ |
| Os | yeʼhö /jeʔhə/ | yepo /jepo/ | eʼpï /eʔpɨ/ | epʉ /epɨ/ | yeʔpɨ /jeʔpɨ/ | meqetta /mekʼetːa/ | ɨka /ɨka/ |
| Sang | munu /munu/ | mʉnʉ /mənə/ | mïn /mɨn/ | mün /mɨn/ | mɨ́ŋ /mɨ́ŋ/ | suutta /suːtːa/ | xuuri /ʃuːɾi/ |
| Caca | weetü /weːtɨ/ | — | — | watö /watə/ | — /—/ | shiyaa /ʃijaː/ | — |
| Amour | hyummadü /hjumːadɨ/ | kataneko /kataneko/ | — /—/ | kemenü /kemenɨ/ | saʔnama /saʔnama/ | siiqaa /siːqaː/ | kaʼna /kaʔna/ |
| Arbre | dee /deː/ | wewe /wewe/ | yïi /jɨi/ | yöi /jəi/ | yéi /jéi/ | mittaa /mitːaː/ | kɨré /kɨre/ |
| Chien | süʼna /sɨʔna/ | pero /peɾo/ | pero /peɾo/ | arimaraka /aɾimaɾaka/ | areimaraaká /areimaraaká/ | kanaa /kanaː/ | tsɨʼɨ /tsɨʔɨ/ |
| Chat | meeshi /meːʃi/ | meu /meu/ | — /—/ | pichana /pitʃana/ | pisana /pisana/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | mistú /mistu/ |
| Poisson | nakukwano /nakukwano/ | woto /woto/ | moro /moɾo/ | morok /moɾok/ | moróʔ /moróʔ/ | moliya /molija/ | sasa /sasa/ |
| Oiseau | jawi /hawi/ | tonoro /tonoɾo/ | toron /toɾon/ | toron /toɾon/ | toron /toron/ | kafo /kafo/ | pinaʼa /ˈpinaʔa/ |
| Papillon | matutu /matutu/ | palanpalan /palanpalan/ | wagau /waɡau/ | wakau /wakau/ | peppeʔ /pepːeʔ/ | muqo /mukʼo/ | átzipaʼu /ˈatsipaʔu/ |
| Œuf | iʼmoi /iʔmoi/ | iʼmo /iʔmo/ | pïmoi /pɨmoi/ | pumoi /pumoi/ | pomói /pomói/ | phuuphulliya /pʼuːpʼulːija/ | taʼu /taʔu/ |
| Cheval | kawaayu /kawaːju/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kawaɾe/ | kaware /kaware/ | paraa /paraː/ | cahuaáyuʼu /kawaˈajuʔu/ |
| Maison | mmaa /mːaː/ | paty /pati/ | — /—/ | tapüi /tapɨi/ | wɨttɨ /wɨttɨ/ | keettaa /keːtːaː/ | kíh /kih/ |
| Lait | shuushu /ʃuːʃu/ | manaty aikuru /manatɨ aikuɾu/ | — | — | paaka manatɨ yekku /paaka manatɨ jekːu/ | maatta /maːtːa/ | léechi /ˈleːtʃi/ |
| Miel | wanö /wanə/ | wano /wano/ | teusan /teusan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | eessaa /eːsːaː/ | sarate /saɾate/ |
| Sel | sayu /saju/ | wajo /wajo/ | waiyo /waijo/ | inönek /inənek/ | pan /pan/ | maxiniyaa /matʼinijaː/ | unáj /unah/ |
| Vin | chööjedüüdü ekkudu /tʃəːheɾ̠ɨːɾ̠ɨ ekːuɾ̠u/ | winu /winu/ | waain /waːin/ | vino /bino/ | wuku /wuku/ | woine eessa /woine eːsːa/ | viinu /ˈbiːnu/ |
| Riz | ado /aɾ̠o/ | — | — | — | arosi /arosi/ | ruuziya /ruːzija/ | — |
| Fer | sejaadadi /sehaːɾ̠aɾ̠i/ | siparari /sipaɾaɾi/ | waʼka pun /waʔka pun/ | ipotü /ipotɨ/ | — | birataa /birataː/ | tepuústiʼi /tepuːstiʔi/ |
| Livre | jajeeda /haheːɾ̠a/ | kareta /kaɾeta/ | kareta /kaɾeta/ | — | kaareta /kaareta/ | maxaafaa /matʼaːfaː/ | liibru /ˈliːbɾu/ |
| Manger | äsuukai /ɨsuːkai/ | onökö /onøkø/ | — /—/ | manepotaro /manepotaɾo/ | entamoʔka /entamoʔka/ | miya /miːja/ | kuá /kwa/ |
| Boire | enku /enku/ | ëne /ɘne/ | ensi /ensi/ | atü /atɨ/ | enɨrɨ /enɨrɨ/ | uyiya /ujija/ | hiʼi /hiʔi/ |
| Dormir | ünükü /ɨnɨːkɨ/ | ònyky /ohnɨkɨ/ | — | — | wetun /wetun/ | xiskkiya /tʼiskːija/ | cutzú /kuˈtsu/ |
| Un | tooni /toːni/ | o:wi /oːwi/ | tikin /tikin/ | taukin /taukin/ | tiwíŋ /tiwíŋ/ | issuwa /isːuwa/ | cei /tsei/ |
| Deux | aaʼkö /aːʔkə/ | oko /oko/ | asaʼrɨ /asaʔɾɨ/ | saköne /sakəne/ | sáákɨné /sáákɨné/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | huapoa /waˈpoa/ |
| Trois | aduwawö /aɾ̠uwawə/ | oruwa /oɾuwa/ | osorïwau /osoɾɨwau/ | eseurau /eseuɾau/ | séúruné /séúruné/ | heezza /heːzːa/ | waika /waika/ |
| Quatre | aaʼköiʼchea /aːʔkəiʔtʃea/ | okupaen /okupaen/ | — | saköröroʼne /sakəɾəɾoʔne/ | saakɨrɨrɨ /saakɨrɨrɨ/ | oydda /ʔoidːa/ | muaacua /mwaːkwa/ |
| Cinq | hyaatodea /hjaːtoɾ̠ea/ | ainatone /ainatone/ | — | — | miaʔtaikin /miaʔtaikin/ | ichchasha /itʃːaʃa/ | ansɨbi /ansɨbi/ |
| Cent | hyaatodea soto /hjaːtoɾ̠ea soto/ | ainatone-kariʼna /ainatone kaɾiʔna/ | — | — | — | xeeta /tʼeːta/ | anxɨ́te /anˈʃɨte/ |
| Bonjour | etämä /etɨmɨ/ | mary /maɾi/ | kapon /kapon/ | apî /api/ | — /—/ | saro /saro/ | keʼkuanenki /keʔkwanenki/ |
| Merci | enaña /enaɲa/ | irombo /iɾombo/ | tenki /tenki/ | waküpe man /wakɨpe man/ | — /—/ | galatay /ɡalataj/ | atsipiraá /atsipiraː/ |
| Bon | aashicha /aːʃitʃa/ | epoja /epoja/ | wagï /waɡɨ/ | mïratö /miɾatə/ | morɨ /morɨ/ | loʼo /loʔo/ | huáʼi /hwaʔi/ |
| Nouveau | eduuwaato /eɾ̠uːwaːto/ | asery /aseɾɨ/ | emennaʼ /emennaʔ/ | amennak /amenːak/ | amenan /amenan/ | ooratta /oːratːa/ | jéjcua /ˈhehkwa/ |
| Rouge | seweichato /seweitʃato/ | tapyre /tapɨɾe/ | suweyu /suweju/ | suweyu /suweju/ | suyú /sujú/ | zoʼo /zoʔo/ | sabí /saˈbi/ |
| Blanc | töʼkeʼne /təʔkeʔne/ | tamuʼne /tamuʔne/ | aimuʼnan /aimuʔnan/ | aimutun /aimutun/ | áímutun /áímutun/ | bootta /boːtːa/ | cuaiina /kʷaiˈina/ |
| Noir | judumato /huɾ̠umato/ | tykaraije /tɨkaɾaije/ | — | rikutun /ɾikutun/ | arikkɨtun /arikːɨtun/ | karetta /karetːa/ | súʼumuaraʼa /suʔumwaɾaʔa/ |
| Vert | sheene /ʃeːne/ | — | — | rorape /ɾoɾape/ | rora /rora/ | — | jamuámua /haˈmwamwa/ |
| Bleu | sheene /ʃeːne/ | tupulu /tupulu/ | — | — | rora /rora/ | — | — |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap