Numu
Paiute du Nord
Uto-aztèque (numique, occidental)
Le paiute du Nord (numu « le peuple ») est une langue numique occidentale du Grand Bassin, parlée de l'est de l'Oregon au Nevada jusqu'en Californie et en Idaho. Elle présente une harmonie vocalique, un dévoisement des traits finals et un système complexe de mutations consonantiques en finale de radical (gradation) déclenchées par un nom ou un préfixe précédent.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en paiute du Nord
Sources
- Snapp, Allen, John Anderson & Joy Anderson (1982) Northern Paiute. In: Studies in Uto-Aztecan Grammar 3, SIL/UTA, pp. 1-92.
- Thornes, Tim (2003) A Northern Paiute Grammar with Texts. PhD diss., University of Oregon.
- Yerington Paiute Tribe (1987) Numu Yadooape: Northern Paiute Language Dictionary.
- Glottolog: Northern Paiute
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Uto-aztèque (numique, occidental)
| Sens | Paiute du Nord | Comanche | Proto-uto-aztèque | Hopi | Wixárika | Cora | Tarahumara |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | paa /paː/ | paa /paː/ | *paʔ /paʔ/ | paahu /paːhɨ/ | ha /ha/ | hapɨn /hapɨn/ | bawí /bawi/ |
| Feu | kosso /kosːo/ | kuuna /kuːna/ | *na- /na/ | qööhi /qøːhi/ | tai /tai/ | taʼai /taʔai/ | nahí /nahi/ |
| Soleil | taba /tapa/ | taabe /taːbe/ | *ta /ta/ | taawa /tɑːwɑ/ | tau /tau/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | rayó /ɾajo/ |
| Lune | muha /mɨha/ | mʉa /mɨa/ | *mɨca /mɨca/ | muuyaw /muːjɑw/ | metsa /metsa/ | mɨhka /mɨhka/ | mecá /metʃa/ |
| Étoile | pasohoobʉ /pasohoːbɨ/ | tatsinuupi /tatsinuːpi/ | — /—/ | soohu /soːhɨ/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | sopolí /sopoli/ |
| Nuit | tukano /tukano/ | tukaani /tukaːni/ | *tuku /tuku/ | tookila /toːkila/ | tikari /tikari/ | tika /tika/ | rokó /roko/ |
| Pluie | paumaba /paumapa/ | ʉmaarʉ /ɨmaːɾɨ/ | *yuku /juku/ | yooyangw /joːjaŋʷ/ | wiyeri /wijeri/ | biite /biːte/ | ukuí /ukui/ |
| Neige | nɨbabi /nɨpapi/ | tahkabi /tahkabi/ | — | nuva /nɨva/ | ʼɨwi /ʔɨwi/ | seeri /seːɾi/ | kiparí /kipaɾi/ |
| Vent | hɨkwaba /hɨkʷapa/ | nʉepi /nɨepi/ | *hɨka /hɨka/ | hùukyangw /hùːkjaŋʷ/ | ʼeeka /ʔeːka/ | eeca /eːka/ | eká /eka/ |
| Terre | tiipü /tiːpɨ/ | sokobi /sokobi/ | — | tutskwa /ˈtɨtskʷa/ | kwie /kʷie/ | chuej /tʃweh/ | weʼé /weʔe/ |
| Pierre | tɨppi /tɨpːi/ | tʉpi /tɨpi/ | *tɨn /tɨn/ | owa /ˈʔowa/ | tete /tete/ | teté /teˈte/ | rité /ɾite/ |
| Montagne | kaipa /kaipa/ | — | *yohawi /johawi/ | tuukwi /tɨːkʷi/ | yemuri /jemuri/ | jɨrí /hɨˈri/ | rabó /ɾabo/ |
| Mère | pia /pia/ | pia /pia/ | — /—/ | yuʼat /juʔɑt/ | nana /nana/ | naana /naːna/ | iyé /ije/ |
| Père | naa /naː/ | ahpʉ /ahpɨ/ | *owa /owa/ | naʼat /nɑʔɑt/ | yawe /jawe/ | hahuá /hahwa/ | onó /ono/ |
| Je | nʉʉ /nɨː/ | nʉ /nɨ/ | *nɨ /nɨ/ | nuʼ /nɨʔ/ | nee /neː/ | neʼu /ˈneʔu/ | nejé /nehe/ |
| Tu | ʉʉ /ɨː/ | ʉnʉ /ɨnɨ/ | *ʔɨ /ʔɨ/ | um /ʔɨm/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | aʼu /ˈaʔu/ | mujé /muhe/ |
| Nous | tami / nʉmi /tami / nɨmi/ | tanʉ / nʉnʉ /tanɨ / nɨnɨ/ | — /—/ | itam /ʔitam/ | tame /ˈtame/ | ta /ta/ | tamujé /tamuhe/ |
| Nom | nia /niʔa/ | nahnia /nahnia/ | *tewa /tewa/ | tungwni /tɨŋʷni/ | tewa /ˈtewa/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | riwá /ɾiwa/ |
| Personne | nɨmɨ /nɨmɨ/ | nʉmʉ /ˈnɨmɨ/ | *takaC /takaC/ | sino /sino/ | tewi /tewi/ | tebi /tebi/ | pagótami /paɡotami/ |
| Tête | kwo /kʷo/ | paapi /paːpi/ | *moʔo /moʔo/ | qötö /qøtø/ | muʼú /muˈʔu/ | muʼú /muˈʔu/ | moʼó /moʔo/ |
| Œil | pui /pui/ | puui /puːi/ | *pusi /pusi/ | poosi /poːsi/ | tukite /tukite/ | húi /hwi/ | pusí /pusi/ |
| Oreille | naka /naka/ | naki /naki/ | *naka /naka/ | naqvu /naqvɨ/ | naka /naka/ | naxai /naʃai/ | naká /naka/ |
| Nez | mupi /muβi/ | — | *yaka /jaka/ | yaqa /jaqa/ | tsuri /tsuɾi/ | tzúʼuri /ˈtsuʔuri/ | aká /aka/ |
| Bouche | tɨppa /tɨpːa/ | tʉpe /tɨpe/ | *tɨʔni /tɨʔni/ | moʼa /moʔa/ | téni /teni/ | teni /teni/ | riní /ɾini/ |
| Dent | tama /tama/ | tama /tama/ | *tama /tama/ | tama /tama/ | tame /tame/ | tame /tame/ | ramé /rame/ |
| Langue | eho /exo/ | eeko /eːko/ | *nene /nene/ | lengi /leŋi/ | neni /neni/ | nanu /nanu/ | chamerawa /tʃamerawa/ |
| Main | mai /mai/ | moʼo /moʔo/ | *maʔ /maʔ/ | maaʼt /mɑːʔt/ | mama /mama/ | mam /mam/ | sekuá /sekwa/ |
| Pied | kuku /kuku/ | naape /naːpe/ | *tala /tala/ | kukʼat /kukʔat/ | keta /keta/ | ɨɨka /ɨːka/ | ronó /ɾono/ |
| Cœur | piwi /piwi/ | pihi /pihi/ | *sula /sula/ | unangwa /ʔunaŋʷa/ | iyari /ijari/ | hɨurí /hɨuri/ | surí /suɾi/ |
| Os | oho /oho/ | tsuhnipʉ /tsuhnipɨ/ | *ohomï-ta /ohomɨta/ | öqa /ʔøqa/ | ume /ume/ | ɨka /ɨka/ | ochí /otʃi/ |
| Sang | puupe /pɨːpːi/ | — /—/ | *ɨtwa /ɨtwa/ | ungwa /ʔuŋʷa/ | xuriya /ʃuɾija/ | xuuri /ʃuːɾi/ | wichirá /witʃiɾa/ |
| Amour | suabetɨ /suapetɨ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kanenki /kanenki/ | kaʼna /kaʔna/ | nakí /naki/ |
| Arbre | hupi /hupi/ | huupi /huːpi/ | *kut /kut/ | hotski /hotski/ | kiyé /kije/ | kɨré /kɨre/ | gokó /ɡoko/ |
| Chien | saduʼu /satɨʔɨ/ | sarii /saɾiː/ | *woci /woci/ | pòoko /pòːko/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | tsɨʼɨ /tsɨʔɨ/ | kochí /kotʃi/ |
| Chat | mosa /mosa/ | waʔoo /waʔoː/ | — /—/ | moosa /moːsa/ | mitsu /mitsu/ | mistú /mistu/ | misí /misi/ |
| Poisson | pakwi /pakʷi/ | pekwi /pekʷi/ | *paki /paki/ | pakiw /pakiw/ | kesi /kesi/ | sasa /sasa/ | rochi /rotʃi/ |
| Oiseau | hucipa /hutsipa/ | huutsuu /huːtsuː/ | — | tsiro /tsiro/ | wiki /wiki/ | pinaʼa /ˈpinaʔa/ | chulugí /tʃuluɡi/ |
| Œuf | noho /noho/ | noyo /nojo/ | — | nöhu /nøhɨ/ | tawári /taˈwaɾi/ | taʼu /taʔu/ | kaʼwá /kaʔwa/ |
| Ours | padooa /pʰaɾua/ | — | — | hoonawu /hoːnawɨ/ | hutse /hutse/ | juutzeʼe /huːtseʔe/ | — |
| Cheval | puku /puku/ | puuku /puːku/ | — | kawayo /kawajo/ | kawayu /kawaju/ | cahuaáyuʼu /kawaˈajuʔu/ | kawé /kawe/ |
| Maison | nobi /nopi/ | kahni /kahni/ | *ki /ki/ | kiihu /kiːhɨ/ | ki /ki/ | kíh /kih/ | kalí /kali/ |
| Miel | nodda pehabe /noda pehape/ | — | — | momospala /momospala/ | xiete /ʃiete/ | sarate /saɾate/ | amoo /amoo/ |
| Sel | ongabe /oŋabe/ | — | *ona /ona/ | öönga /ʔøːŋa/ | ʼuna /ʔuna/ | unáj /unah/ | koná /kona/ |
| Manger | tɨka /tɨka/ | tʉhkarʉ /tɨhkaɾɨ/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | nöösa /nøːsa/ | kuye /kuje/ | kuá /kwa/ | koʼa /koʔa/ |
| Boire | hibi /hipi/ | hibi /hibi/ | *hiʔpa /hiʔpa/ | hiiko /hiːko/ | hiʼeka /hiʔeka/ | hiʼi /hiʔi/ | bahí /bahi/ |
| Dormir | ɨwi /ɨwi/ | ʉʉpʉi /ɨːpɨi/ | *koci /koci/ | puuwi /pɨːwi/ | kutsu /kutsu/ | cutzú /kuˈtsu/ | kochí /kotʃi/ |
| Un | simɨ /simɨ/ | sʉmʉ /sɨmɨ/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | suukyaʼ /suːkjɑʔ/ | xevi /ʃevi/ | cei /tsei/ | bilé /bile/ |
| Deux | waha /waha/ | waha /waha/ | *wo /wo/ | lööyöʼ /løːjøʔ/ | huta /huˈta/ | huapoa /waˈpoa/ | okuá /okwa/ |
| Trois | pahe /pahe/ | pahiitʉ /pahiːtɨ/ | *pahi /pahi/ | paayom /paːjom/ | haika /haika/ | waika /waika/ | bakiá /bakia/ |
| Quatre | wasugwe /wasuɡwe/ | — | *na-wakay /nawakaj/ | naalöyöm /naːløjøm/ | nauka /nauka/ | muaacua /mwaːkwa/ | naó /nao/ |
| Cinq | manigiʼyu /maniɡiʔju/ | moʼobetʉ /moʔoˈbetɨ/ | *cipo /cipo/ | tsivot /tsivot/ | auxɨwi /auʃɨwi/ | ansɨbi /ansɨbi/ | marí /maˈɾi/ |
| Bonjour | maikwa /maikwa/ | marʉawe /maɾɨawe/ | — /—/ | tàlawva /tàːlawva/ | kekuanenki /kekwanenki/ | keʼkuanenki /keʔkwanenki/ | kuira /kuiɾa/ |
| Merci | pesa /pesa/ | ʉra /ɨɾa/ | — /—/ | askwali /ʔaskʷali/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | atsipiraá /atsipiraː/ | matéterabá /mateteɾaba/ |
| Bon | pesa /pesa/ | tsaatʉ /tsaːtɨ/ | — /—/ | hopii /hopiː/ | waxa /waʃa/ | huáʼi /hwaʔi/ | galá /ɡala/ |
| Nouveau | pɨdɨ /pɨtɨ/ | ʉkʉ /ɨkɨ/ | *pɨtuwa /pɨtuwa/ | puuhu /pɨːhɨ/ | hekwa /hekʷa/ | jéjcua /ˈhehkwa/ | bukulíwami /bukuliwami/ |
| Rouge | atsa /atʰsa/ | ekapi /ekapi/ | — /—/ | paalangpu /paːlaŋpɨ/ | +aurawi /ʔaurawi/ | sabí /saˈbi/ | sitákame /siˈtakame/ |
| Blanc | toha /toha/ | tosaʼ /tosaʔ/ | *tosa /tosa/ | qöötsa /qøːtsa/ | tuxame /tuʃame/ | cuaiina /kʷaiˈina/ | rosá /rosa/ |
| Noir | tuhu /tuhu/ | — | *tuku /tuku/ | qömvi /qømvi/ | yɨwime /jɨwime/ | súʼumuaraʼa /suʔumwaɾaʔa/ | chókami /tʃokami/ |
| Vert | puhi /puhi/ | — | — | sakwa /sakʷa/ | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ | jamuámua /haˈmwamwa/ | siyóname /siˈjoname/ |
| Bleu | puhi /puhi/ | — | — | sakwa /sakʷa/ | yuawime /juawime/ | — | siyóname /siˈjoname/ |
| Coucou | poboyoohaʼa /poboˈjoːhaʔa/ | — /—/ | — | hospoa /hosˈpoa/ | — | — | — |
Page 1/8
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap