Rarámuri
Tarahumara
Uto-aztèque (Taracahitan)
Le tarahumara (Rarámuri, « ceux qui courent avec les pieds ») est une langue uto-aztèque parlée dans la Sierra Tarahumara, dans l’État mexicain de Chihuahua. Les Rarámuris sont mondialement connus pour leurs traditions de courses de longue distance comme la « rarájipari » (course en frappant une balle au pied).
Où elle est parlée
87 mots essentiels en tarahumara
chocolate
azúcar
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Uto-aztèque (Taracahitan)
| Sens | Tarahumara | Proto-uto-aztèque | Wixárika | Cora | Nahuatl huastéca occidental | Nahuatl du Guerrero | Nahuatl huastéca central |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | bawí /bawi/ | *paʔ /paʔ/ | ha /ha/ | hapɨn /hapɨn/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ |
| Feu | nahí /nahi/ | *na- /na/ | tai /tai/ | taʼai /taʔai/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ |
| Soleil | rayó /ɾajo/ | *ta /ta/ | tau /tau/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | tonati /tonati/ | tonajli /tonahli/ | tonati /tonati/ |
| Lune | mecá /metʃa/ | *mɨca /mɨca/ | metsa /metsa/ | mɨhka /mɨhka/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ |
| Étoile | sopolí /sopoli/ | — /—/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | sitlali /siˈtɬali/ | sitlalin /siˈtɬalin/ | sitlalij /siˈtɬalih/ |
| Nuit | rokó /roko/ | *tuku /tuku/ | tikari /tikari/ | tika /tika/ | yohuali /jowali/ | yowalli /jowalːi/ | youali /jowali/ |
| Pluie | ukuí /ukui/ | *yuku /juku/ | wiyeri /wijeri/ | biite /biːte/ | quiyahuitl /kijawitɬ/ | quiyahuitl /kijawitɬ/ | kiyawit /kiˈjawit/ |
| Neige | kiparí /kipaɾi/ | — | ʼɨwi /ʔɨwi/ | seeri /seːɾi/ | sitlal setl /sitɬal setɬ/ | nieve /ˈnjebe/ | sital set /sital set/ |
| Vent | eká /eka/ | *hɨka /hɨka/ | ʼeeka /ʔeːka/ | eeca /eːka/ | ajacatl /ahakatɬ/ | ajacatl /ahakatɬ/ | ajakatl /ahakatɬ/ |
| Terre | weʼé /weʔe/ | — | kwie /kʷie/ | chuej /tʃweh/ | tlali /tɬali/ | tlajli /tɬahli/ | tlali /tɬali/ |
| Pierre | rité /ɾite/ | *tɨn /tɨn/ | tete /tete/ | teté /teˈte/ | tetl /teːtɬ/ | tetl /teːtɬ/ | tetl /tetɬ/ |
| Montagne | rabó /ɾabo/ | *yohawi /johawi/ | yemuri /jemuri/ | jɨrí /hɨˈri/ | tepetl /ˈtepeːtɬ/ | tepetl /ˈtepeːtɬ/ | tepetl /ˈtepeːtɬ/ |
| Mer | mar /maɾ/ | *mɨma /mɨma/ | haramara /haramara/ | muájete /mwaˈhete/ | hueyatl /ˈwejatɬ/ | mar /mar/ | hueyatl /ˈwejatɬ/ |
| Mère | iyé /ije/ | — /—/ | nana /nana/ | naana /naːna/ | nana /nana/ | nanan /nanan/ | nana /nana/ |
| Père | onó /ono/ | *owa /owa/ | yawe /jawe/ | hahuá /hahwa/ | tata /tata/ | tatah /tatah/ | tata /tata/ |
| Fille | mará /maˈɾa/ | *mala /mala/ | — | — | noichpoca /noitʃˈpoka/ | nochpoch /ˈnotʃpotʃ/ | noichpoca /noitʃˈpoka/ |
| Je | nejé /nehe/ | *nɨ /nɨ/ | nee /neː/ | neʼu /ˈneʔu/ | na /na/ | nejua /neˈwa/ | na /na/ |
| Tu | mujé /muhe/ | *ʔɨ /ʔɨ/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | aʼu /ˈaʔu/ | ta /ta/ | tejua /teˈwa/ | ta /ta/ |
| Nous | tamujé /tamuhe/ | — /—/ | tame /ˈtame/ | ta /ta/ | tojuanti /toˈhwanti/ | tejuamej /teˈwameh/ | tojuanti /tohˈwanti/ |
| Nom | riwá /ɾiwa/ | *tewa /tewa/ | tewa /ˈtewa/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | tocaitl /toˈkaitɬ/ | tocaitl /toˈkaitɬ/ | tocaxtli /toˈkaʃtɬi/ |
| Personne | pagótami /paɡotami/ | *takaC /takaC/ | tewi /tewi/ | tebi /tebi/ | masehuali /maseˈwali/ | tlacatl /ˈtɬakatɬ/ | masehuali /maseˈwali/ |
| Tête | moʼó /moʔo/ | *moʔo /moʔo/ | muʼú /muˈʔu/ | muʼú /muˈʔu/ | tzontecomitl /tsonteˈkomitɬ/ | tzontecomitl /tsonteˈkomitɬ/ | tzontecomitl /tsonteˈkomitɬ/ |
| Œil | pusí /pusi/ | *pusi /pusi/ | tukite /tukite/ | húi /hwi/ | ixteyol /iʃtejol/ | ixtololo /iʃtololo/ | ixtioli /iʃtioli/ |
| Oreille | naká /naka/ | *naka /naka/ | naka /naka/ | naxai /naʃai/ | nacastli /nakastɬi/ | nacas /nakas/ | nacastli /nakastɬi/ |
| Nez | aká /aka/ | *yaka /jaka/ | tsuri /tsuɾi/ | tzúʼuri /ˈtsuʔuri/ | yacatl /jakatɬ/ | yacatl /jakatɬ/ | yakatsoli /jakatsoli/ |
| Bouche | riní /ɾini/ | *tɨʔni /tɨʔni/ | téni /teni/ | teni /teni/ | camactli /kaˈmaktɬi/ | camactli /kaˈmaktɬi/ | camactli /kaˈmaktɬi/ |
| Dent | ramé /rame/ | *tama /tama/ | tame /tame/ | tame /tame/ | tlancochtli /tɬankotʃtɬi/ | tlan /tɬan/ | tlankoch /tɬankotʃ/ |
| Langue | chamerawa /tʃamerawa/ | *nene /nene/ | neni /neni/ | nanu /nanu/ | nenepil /nenepil/ | nenepil /nenepil/ | nenepili /nenepili/ |
| Main | sekuá /sekwa/ | *maʔ /maʔ/ | mama /mama/ | mam /mam/ | maitl /maitɬ/ | maitl /maitɬ/ | maitl /maitɬ/ |
| Pied | ronó /ɾono/ | *tala /tala/ | keta /keta/ | ɨɨka /ɨːka/ | icxitl /ikʃitɬ/ | icxitl /ikʃitɬ/ | icxitl /ikʃitɬ/ |
| Cœur | surí /suɾi/ | *sula /sula/ | iyari /ijari/ | hɨurí /hɨuri/ | yolotl /jolotɬ/ | yojlotl /johlotɬ/ | yolotl /jolotɬ/ |
| Os | ochí /otʃi/ | *ohomï-ta /ohomɨta/ | ume /ume/ | ɨka /ɨka/ | omitl /omitɬ/ | omitl /omitɬ/ | omitl /omitɬ/ |
| Sang | wichirá /witʃiɾa/ | *ɨtwa /ɨtwa/ | xuriya /ʃuɾija/ | xuuri /ʃuːɾi/ | estli /estɬi/ | yestli /jestɬi/ | estli /estɬi/ |
| Caca | witá /wita/ | *kwittaC /kwittaC/ | kwita /kʷita/ | — | cuitlatl /ˈkʷitɬatɬ/ | — | cuitlatl /ˈkʷitɬatɬ/ |
| Amour | nakí /naki/ | — /—/ | kanenki /kanenki/ | kaʼna /kaʔna/ | tlasojtla /tɬasohtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ |
| Arbre | gokó /ɡoko/ | *kut /kut/ | kiyé /kije/ | kɨré /kɨre/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | kojtli /kohtɬi/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ |
| Chien | kochí /kotʃi/ | *woci /woci/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | tsɨʼɨ /tsɨʔɨ/ | chichi /tʃitʃi/ | itzcuintli /itskʷintɬi/ | chichi /tʃitʃi/ |
| Chat | misí /misi/ | — /—/ | mitsu /mitsu/ | mistú /mistu/ | mizton /miston/ | miston /miston/ | misto /misto/ |
| Poisson | rochi /rotʃi/ | *paki /paki/ | kesi /kesi/ | sasa /sasa/ | michi /mitʃi/ | michin /mitʃin/ | michi /mitʃi/ |
| Oiseau | chulugí /tʃuluɡi/ | — | wiki /wiki/ | pinaʼa /ˈpinaʔa/ | tototl /tototɬ/ | tototl /ˈtototɬ/ | tototl /tototɬ/ |
| Papillon | nakarópari /nakaropari/ | — | kipï /kipɨ/ | átzipaʼu /ˈatsipaʔu/ | papalotl /paˈpalotɬ/ | papalotl /paˈpalotɬ/ | papalotl /paˈpalotɬ/ |
| Œuf | kaʼwá /kaʔwa/ | — | tawári /taˈwaɾi/ | taʼu /taʔu/ | tecsistli /teksistɬi/ | totoltetl /totolˈtetɬ/ | tejsistli /tehsistɬi/ |
| Cheval | kawé /kawe/ | — | kawayu /kawaju/ | cahuaáyuʼu /kawaˈajuʔu/ | cahuayo /kaˈwajo/ | caballo /kaˈbajo/ | kauayoj /kaˈwajoh/ |
| Maison | kalí /kali/ | *ki /ki/ | ki /ki/ | kíh /kih/ | cali /kali/ | kajli /kahli/ | kali /kali/ |
| Miel | amoo /amoo/ | — | xiete /ʃiete/ | sarate /saɾate/ | nectli /nektɬi/ | necutli /neˈkutɬi/ | necti /nekti/ |
| Sel | koná /kona/ | *ona /ona/ | ʼuna /ʔuna/ | unáj /unah/ | istatl /istatɬ/ | istatl /istatɬ/ | istatl /istatɬ/ |
| Chocolat | chocolate | — | — | tzicuraá /tsikuɾaˈa/ | chocolatl /tʃokoˈlatɬ/ | chikolatl /tʃikoˈlatɬ/ | chocolatl /tʃokoˈlatɬ/ |
| Fer | jiyero /hijeɾo/ | — | tepɨa /tepɨa/ | tepuústiʼi /tepuːstiʔi/ | tepostli /tepostɬi/ | tepostli /tepostɬi/ | tepostli /tepostɬi/ |
| Livre | libro /libɾo/ | — | xapa /ʃapa/ | liibru /ˈliːbɾu/ | libro /ˈlibro/ | libro /ˈlibro/ | amochtli /aˈmotʃtɬi/ |
| Manger | koʼa /koʔa/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | kuye /kuje/ | kuá /kwa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlakua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ |
| Boire | bahí /bahi/ | *hiʔpa /hiʔpa/ | hiʼeka /hiʔeka/ | hiʼi /hiʔi/ | atli /atɬi/ | koni /koni/ | atli /atɬi/ |
| Dormir | kochí /kotʃi/ | *koci /koci/ | kutsu /kutsu/ | cutzú /kuˈtsu/ | cochi /ˈkotʃi/ | cochi /ˈkotʃi/ | cochi /ˈkotʃi/ |
| Un | bilé /bile/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | xevi /ʃevi/ | cei /tsei/ | se /se/ | ce /se/ | ce /se/ |
| Deux | okuá /okwa/ | *wo /wo/ | huta /huˈta/ | huapoa /waˈpoa/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ |
| Trois | bakiá /bakia/ | *pahi /pahi/ | haika /haika/ | waika /waika/ | eyi /ejiː/ | yeyi /jeji/ | eyi /ejiː/ |
| Quatre | naó /nao/ | *na-wakay /nawakaj/ | nauka /nauka/ | muaacua /mwaːkwa/ | nahui /nawi/ | nahui /nawi/ | nahui /naːwi/ |
| Cinq | marí /maˈɾi/ | *cipo /cipo/ | auxɨwi /auʃɨwi/ | ansɨbi /ansɨbi/ | macuili /maˈkʷili/ | makuijli /makʷihli/ | makuili /maˈkʷili/ |
| Cent | siénto /ˈsjento/ | — | xeitsienituyari /ʃeitsienitujari/ | anxɨ́te /anˈʃɨte/ | cien /sjen/ | ciento /ˈsjento/ | cien /sjen/ |
| Bonjour | kuira /kuiɾa/ | — /—/ | kekuanenki /kekwanenki/ | keʼkuanenki /keʔkwanenki/ | niltze /niltse/ | panolti /panolti/ | niltze /niltse/ |
| Merci | matéterabá /mateteɾaba/ | — /—/ | paʼiwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | atsipiraá /atsipiraː/ | tlascamati /tɬaskamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlaskamati /tɬaskamati/ |
| Bon | galá /ɡala/ | — /—/ | waxa /waʃa/ | huáʼi /hwaʔi/ | cuali /kʷali/ | kuajli /kʷahli/ | kuali /kʷali/ |
| Nouveau | bukulíwami /bukuliwami/ | *pɨtuwa /pɨtuwa/ | hekwa /hekʷa/ | jéjcua /ˈhehkwa/ | yancuic /ˈjankʷik/ | yencuic /ˈjenkʷik/ | yancuic /ˈjankʷik/ |
| Rouge | sitákame /siˈtakame/ | — /—/ | +aurawi /ʔaurawi/ | sabí /saˈbi/ | chichiltic /tʃitʃiltik/ | chichiltik /tʃitʃiltik/ | chichiltik /tʃitʃiltik/ |
| Blanc | rosá /rosa/ | *tosa /tosa/ | tuxame /tuʃame/ | cuaiina /kʷaiˈina/ | chipahuac /tʃipawak/ | istak /istak/ | istak /istak/ |
| Noir | chókami /tʃokami/ | *tuku /tuku/ | yɨwime /jɨwime/ | súʼumuaraʼa /suʔumwaɾaʔa/ | yayahuic /jaˈjawik/ | capotztic /kaˈpotstik/ | yayahuic /jaˈjawik/ |
| Vert | siyóname /siˈjoname/ | — | siïraïyeme /siɨraɨjeme/ | jamuámua /haˈmwamwa/ | xoxohuic /ʃoˈʃowik/ | xoxojki /ʃoˈʃohki/ | xoxohuic /ʃoˈʃowik/ |
| Bleu | siyóname /siˈjoname/ | — | yuawime /juawime/ | — | azultic /aˈsultik/ | azul /aˈsul/ | azultic /aˈsultik/ |
| Café | kajé /kahe/ | — | — | — | — | café /kaˈfe/ | kafej /kafeh/ |
| Sucre | azúcar | — | — | — | — | azúcar /aˈsukar/ | chanchaka /tʃantʃaka/ |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap