ཁམས་སྐད
Tibétain Khams
Sino-tibétain (Tibéto-birman, Bodish)
Le tibétain khams est l'un des trois grands groupes dialectaux tibétains (avec le tibétain central/ü-tsang bo et l'amdo). Parlé à travers l'est du Tibet (région du Kham), l'ouest du Sichuan (Garzê et nord du Liangshan), le nord-ouest du Yunnan (Diqing) et le sud-est du Qinghai (Yushu) — une vaste région de hauts plateaux où les Khampa ont développé une culture équestre distinctive et une autonomie historique. Phonologiquement plus conservateur que le tibétain central en conservant les groupes consonantiques initiaux disparus du parler de Lhassa, mais novateur dans le développement tonal. Partage l'écriture littéraire tibétaine avec le standard, mais s'en écarte nettement par la prononciation, nécessitant des interprètes entre dialectes à l'oral.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en Tibétain Khams
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Sino-tibétain (Tibéto-birman, Bodish)
| Sens | Tibétain Khams | Tibétain | Lhomi | Monpa de Tsona | Tibétain classique liturgique | Sikkimais | Dzongkha |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ཆུ /tɕʰu˥˧/ | ཆུ /tɕʰu˥/ | ཆུ་ /tɕʰu˥/ | tshi53 /tsʰi˥˧/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Feu | མེ /ɲe˥˧/ | མེ /me˩˧/ | མེ་ /me˥/ | me13 /me˩˧/ | མེ /me/ | མེ /mi/ | མེ /mi/ |
| Soleil | ཉི་མ /ɲi˩˧ma˥˧/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ་ /ɲi˥ma˩/ | plᴀŋ53 /plᴀŋ˥˧/ | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Lune | ཟླ་བ /da˩˧wa˥˧/ | ཟླ་བ /tawa˩˧/ | ཟླ་བ་ /dawa˩/ | lɛː55thøn55 /lɛː˥˥tʰøn˥˥/ | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ | ཟླ་བ /dau/ |
| Étoile | སྐར་མ /ka˥˥ma˥˧/ | སྐར་མ /karma˥/ | སྐར་མ /karma˥/ | kᴀr55mᴀ53 /kᴀr˥˥mᴀ˥˧/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ | སྐརམ /kaːm/ |
| Nuit | མཚན་མོ /tsʰɛ̃˥˧mo/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃˥mo˥/ | མཚན་མོ /tsʰemːu˥/ | ȵen13ne31 /ɲen˩˧ne˧˩/ | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ | ནུབ་མོ /numu/ |
| Pluie | ཆར་པ /tɕʰa˥˧ba˥˧/ | ཆར་པ /tɕʰaː˥pa˥/ | — | nᴀm13 /nᴀm˩˧/ | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ | ཆརཔ /tɕʰaːp/ |
| Neige | ཁ་བ /kʰa˥˥wa˥˧/ | ཁ་བ /kʰawa˥/ | ཁ་བ /kʰawa˥/ | khᴀ55ru53 /kʰᴀ˥˥ru˥˧/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ | ཁཝ /kʰau/ |
| Vent | རླུང /luŋ˥˥/ | རླུང /luŋ˥/ | — | røn13 /røn˩˧/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Terre | ས /sʰa˥˧/ | ས /sa˥/ | ས /sa˥/ | sᴀ53 /sᴀ˥˧/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Pierre | རྡོ /do˧˩/ | རྡོ /to˩˧/ | རྡོ་ /do˥/ | kɔr13 /kɔr˩˧/ | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ | རྡོ /do/ |
| Montagne | རི /ri˧˩/ | རི /ri˩˧/ | — | ri13 /ri˩˧/ | རི /ʐi/ | — | རི /ri/ |
| Mer | རྒྱ་མཚོ /dʑa˩˧tsʰo˥˧/ | རྒྱ་མཚོ /tʃatsʰo˩˧/ | — | cᴀ13tsho53 /cᴀ˩˧tsʰo˥˧/ | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ |
| Mère | ཨ་མ /ʔa˥˧ma˥˧/ | ཨ་མ /ama˥/ | ཨ་མ་ /ʔama˩/ | ʔᴀ55mᴀ53 /ʔᴀ˥˥mᴀ˥˧/ | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ | ཨ་མ /ama/ |
| Père | ཨ་ཕ /ʔa˥˧pʰa˥˧/ | ཨ་ཕ /apʰa˥/ | ཨ་པ་ /ʔapa˩/ | ʔaᴀ55pᴀ53 /ʔaᴀ˥˥pᴀ˥˧/ | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ | ཨ་པ /apa/ |
| Fille | བུ་མོ /po˩˧mo˥˧/ | བུ་མོ /pʰumo˥/ | — | po13mo53 /po˩˧mo˥˧/ | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ | བུམོ /bum/ |
| Je | ང /ŋa˩˧/ | ང /ŋa˩˨/ | ང /ŋa˩/ | ŋe13 /ŋe˩˧/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ | ང /ŋa/ |
| Tu | ཁྱོད /tɕʰø˥˧/ | ཁྱོད /cʰøː˥/ | ཁྱོད /kʰjø˥/ | ʔi53 /ʔi˥˧/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ |
| Nous | ང་ཚོ /ŋatsʰo/ | ང་ཚོ /ŋa˩˧tsʰo˥/ | — /—/ | ŋᴀ13tᴀŋ53 / ŋᴀ13rᴀʔ53 /ŋᴀ˩˧tᴀŋ˥˧ / ŋᴀ˩˧rᴀʔ˥˧/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ | ང་བཅས /ŋatɕe/ |
| Nom | མིང /ɲin˥˥/ | མིང /miŋ˥/ | མིང /miŋ˩/ | meŋ13 /meŋ˩˧/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ | མིང /meŋ/ |
| Personne | མི /ɲi˥˧/ | མི /mi/ | — | mi13 /mi˩˧/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Tête | མགོ /ŋɡo˧˩/ | མགོ /ko˩˧/ | — | kɔk13theʔ53 /kɔk˩˧tʰeʔ˥˧/ | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ | མགུ་ཏོ /ɡuto/ |
| Œil | མིག /ɲiʔ˥˧/ | མིག /mik˩˧/ | མིག་ /mik˥/ | meʔ53 /meʔ˥˧/ | མིག /mi/ | མིག /mik/ | མིག་ཏོ /mito/ |
| Oreille | རྣ་བ /na wa/ | རྣ་བ /naba˥/ | — | nem13nɛʔ53 /nem˩˧nɛʔ˥˧/ | རྣ་བ /nawa/ | — | རྣམ་ཅོག /namtɕo/ |
| Nez | སྣ /n̥a˥˧/ | སྣ /na˥/ | — | nᴀ53 /nᴀ˥˧/ | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ | ལྷ་པ /ɬapa/ |
| Bouche | ཁ /kʰa˥˧/ | ཁ /kʰa˥/ | — | khᴀ53 /kʰᴀ˥˧/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Dent | སོ /sʰo˥˧/ | སོ /so˥/ | སོ /so˥/ | wᴀ53 /wᴀ˥˧/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Langue | ལྕེ /tɕe˥˧/ | ལྕེ /tɕe˥/ | ལྕེ /tɕila˥/ | le53 /le˥˧/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Main | ལག་པ /la˩˧pa˥˧/ | ལག་པ /lakpa˩˧/ | ལག་པ་ /lakpa˩/ | lᴀʔ53 /lᴀʔ˥˧/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ | ལགཔ /lap/ |
| Pied | རྐང་པ /kuŋ˥˥ba˥˧/ | རྐང་པ /kaŋ˥pa˥/ | རྐང་པ /kaŋpa˥/ | le13mɛʔ53 /le˩˧mɛʔ˥˧/ | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ | རྐངམ /káːm/ |
| Cœur | སྙིང་ /ɲin˥˥/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | སྙིང་ /ɲiŋ˥/ | niŋ53 /niŋ˥˧/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | ཧིང /hiŋ/ |
| Os | རུས་པ /rəpa/ | རུས་པ /rypa˩˧/ | རུས་པ /ryːpa˥/ | — /—/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུ་ཏོག /ruːto/ |
| Sang | ཁྲག /tʂʰaʔ˥˧/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ˥˧/ | ཁྲག /tʰak˥/ | ceʔ53 /ceʔ˥˧/ | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ | ཁྲག /ʈʰaː/ |
| Amour | དགའ་པོ /ɡapo/ | དགའ་པོ /kapo˩˧/ | — /—/ | ce55po53 /ce˥˥po˥˧/ | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡawa/ |
| Arbre | ཤིང་ /ɕiŋ/ | ཤིང་སྡོང་ /ɕiŋ˥toŋ˥/ | ཤིང་ /ɕiŋ˥/ | ɕeŋ55mᴀ53 /ɕeŋ˥˥mᴀ˥˧/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Chien | ཁྱི /tɕʰi˥˧/ | ཁྱི /cʰi˥/ | ཁྱི་ /kʰi˥/ | chi53 /cʰi˥˧/ | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | རོ་ཁྱི /rotɕʰi/ |
| Chat | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ɕimi˩˧/ | — /—/ | ʑin13po53 /ʑin˩˧po˥˧/ | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལི /ptɕili/ |
| Poisson | ཉ /ɲa˩˧/ | ཉ /ɲa˥/ | ན /na˥/ | ȵᴀ13 /ɲᴀ˩˧/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Oiseau | བྱ /tɕa/ | བྱ /tʃʰa˩˧/ | — | tɕᴀ13 /tɕᴀ˩˧/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /ptɕa/ |
| Papillon | ཕྱེ་མ་ལེབ /tɕʰemalep/ | ཕྱེ་མ་ལེབ་ /tɕʰemalep˥/ | — | tɕhᴀ55tɕhᴀ55me31loŋ̩55 /tɕʰᴀ˥˥tɕʰᴀ˥˥me˧˩loŋ̩˥˥/ | ཕྱེ་མ་ལེབ /tɕʰe ma lep/ | — | ཕྱེམ་ལ /tɕʰemla/ |
| Œuf | སྒོ་ང /ɡo˩˧ŋa˥˧/ | སྒོ་ང /koŋa˩˧/ | — | khᴀʔ53lum53 /kʰᴀʔ˥˧lum˥˧/ | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — | སྒོང་རྡོག /ɡoŋdo/ |
| Ours | དོམ /toŋ˩˧/ | དོམ /tom˩˧/ | དོམ /dom˩/ | — | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /doːm/ |
| Cheval | རྟ /ta˥˧/ | རྟ /ta˥/ | — | te53 /te˥˧/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ |
| Maison | ཁང་པ /kʰuŋ˥˥ba˥˧/ | ཁང་པ /kʰaŋpa˥/ | ཁྱིམ་ /kʰim˥/ | chem53 /cʰem˥˧/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ |
| Lait | འོ་མ /o˩˧ma˥˧/ | འོ་མ /oma˥/ | — | jo13 /jo˩˧/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ | ཨོམ /ʔoːm/ |
| Miel | སྦྲང་རྩི /dʐaŋtsi/ | སྦྲང་རྩི /ʈʂaŋ˩˧ tsi˥/ | — | — | སྦྲང་རྩི /ʈʂəŋ tsi/ | — | སྦྱང /bdʑaŋ/ |
| Sel | ཚྭ /tsʰa˥˧/ | ཚྭ /tsʰa˥/ | ཚྭ་ /tsʰa˥/ | tshᴀ53 /tsʰᴀ˥˧/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Riz | འབྲས /ndʐe˩˧/ | འབྲས /ʈʂɛː˩˧/ | — | dem13 /dem˩˧/ | འབྲས /ʈʂɛː/ | — | ཆུམ /tɕʰum/ |
| Fer | ལྕགས /tɕaʔ˥˧/ | ལྕགས /tɕaʔ˥˧/ | — | lek53 /lek˥˧/ | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ | ལྕགས /tɕaːk/ |
| Roue | འཁོར་ལོ /kʰorlo/ | འཁོར་ལོ /kʰorlo˥/ | — | — | འཁོར་ལོ /kʰo lo/ | འཁོར་ལོ /kʰorlo/ | འཁོར་ལོ /kʰoːlo/ |
| Soie | དར /tar/ | དར /tʰaː˩˧/ | — | tʂuk13tsi53 /tʂuk˩˧tsi˥˧/ | དར /tʰaː/ | — | འབུ་རས /burɛː/ |
| Livre | དེབ /tep/ | དེབ /tʰep˩˧/ | — | ji13ci53 /ji˩˧ci˥˧/ | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ | ཀི་ལྟབ /kitap/ |
| Manger | ཟ /sa˩˧/ | ཟ /sa˩˧/ | ཟ་ /sa˩/ | zᴀ13 /zᴀ˩˧/ | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ | ཟ /za/ |
| Boire | འཐུང་ /tʰuŋ˥˧/ | འཐུང་ /tʰuŋ˥/ | འཐུང་ /tʰuŋ˩/ | toŋ55 /toŋ˥˥/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Dormir | ཉལ /ɲe˩˧/ | ཉལ /ɲäː/ | ཉལ་ /ɲal˩/ | ȵɛː13 /ɲɛː˩˧/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Un | གཅིག /tɕi˥˧/ | གཅིག /tɕik˥/ | གཅིག་ /tɕik˥/ | theʔ53 /tʰeʔ˥˧/ | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ | གཅིག /tɕi/ |
| Deux | གཉིས /ɲi˥˥/ | གཉིས /ɲiː˩˧/ | གཉིས /ɲi˩/ | nᴀi13 /nᴀi˩˧/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ | གཉིས /ɲiː/ |
| Trois | གསུམ /suŋ˥˥/ | གསུམ /sum˥/ | གསུམ /ʰsum˥/ | sum53 /sum˥˧/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /súm/ |
| Quatre | བཞི /ʑe/ | བཞི /ʑi˩˧/ | བཞི /ʃi˩/ | pli53 /pli˥˧/ | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /ʑi/ |
| Cinq | ལྔ /ŋa˥˧/ | ལྔ /ŋa˥/ | ལྔ /ʰŋa˥/ | le31ŋe53 /le˧˩ŋe˥˧/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Cent | བརྒྱ /dʑa˥˧/ | བརྒྱ /ca˩˧/ | — | chɛʔ53le31ŋe53 /cʰɛʔ˥˧le˧˩ŋe˥˧/ | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ | བརྒྱ /dʑa/ |
| Bonjour | ཨ་རོ /aro/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ telek˩˧/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ tele˩/ | — /—/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | སྐུ་གཟུགས་བཟང་པོ་ལ /kuzu zaŋpo la/ |
| Merci | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe˥ tɕʰe˥/ | — /—/ | — /—/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kaʈʰitɕʰe/ |
| Bon | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo˩˧/ | ཡག་པོ་ /jakpo˩/ | li13khu31 /li˩˧kʰu˧˩/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ | ལེགས་ཤོམ /lekɕom/ |
| Nouveau | གསར་པ /sa˥˥ba˥˧/ | གསར་པ /saː˥pa˥/ | — | se55ro53 /se˥˥ro˥˧/ | གསར་པ /saːpa/ | — | གསརཔ /saːp/ |
| Rouge | དམར་པོ /ma˥˥bo˥˧/ | དམར་པོ /mar˥po˥/ | དམར་པོ /mar˥pu˩/ | leu55 /leu˥˥/ | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ | དམརཔོ /maːp/ |
| Blanc | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kar˥ po˥/ | དཀར་པོ /kar˥pu˩/ | cher55po53 /cʰer˥˥po˥˧/ | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ | དཀརཔོ /kaːp/ |
| Noir | ནག་པོ /nakpo/ | ནག་པོ /naʔpo˩˧/ | — | plɛː13kᴀn55 /plɛː˩˧kᴀn˥˥/ | ནག་པོ /nako/ | — | གནགཔོ /nap/ |
| Vert | ལྗང་ཁུ /ndʑuŋ˩˧kʰu˥˧/ | ལྗང་ཁུ /tɕəŋ˩˧ku˥/ | — | dʑᴀŋ13ku53 /dʑᴀŋ˩˧ku˥˧/ | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ | ཧོནམ /høm/ |
| Bleu | སྔོན་པོ /ŋ̊enbo/ | སྔོན་པོ /ŋom˥po˥/ | — | — | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — | — |
| Thé | ཇ /tɕa/ | ཇ /tɕʰa˩˧/ | — | tɕa35 /tɕa˧˥/ | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap