ཆོས་སྐད (གྲྭ་པའི)
Tibétain classique liturgique
Sino-tibétain (Tibéto-birman, Bodish; pédagogie liturgique bouddhiste tibétaine) · variété historique / masquée
Le tibétain classique liturgique (chos-skad, « langue du Dharma ») est la forme activement récitée du tibétain classique entretenue par les monastères bouddhistes tibétains et les centres du dharma du monde entier. Il se distingue du tibétain classique savant (xct, forme littéraire historiquement attestée employée pour la philologie académique) par : (1) un vocabulaire honorifique bouddhiste et liturgique privilégié pour la récitation des sutras (yab vs pha « père », byams-pa vs dgaʼ-ba « amour/bienveillance », khang-pa vs khyim « maison », zhi-mi vs byi-la « chat ») ; (2) la prononciation du tibétain de Lhassa standardisée à Dharamsala, enseignée aux étudiants internationaux et utilisée dans la tradition guélougpa moderne faisant autorité (la variété promue par la Bibliothèque des œuvres et archives tibétaines du Dalaï-Lama) ; (3) des styles de récitation rituelle comprenant le chant lent à tons mélodiques, et les mantras en transcription tibétaine du sanskrit. Le pendant bouddhiste tibétain de la récitation coranique en arabe et de la psalmodie du pali theravada. Ancré à Dharamsala, le centre de l'exil indien de la pédagogie bouddhiste tibétaine moderne.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en tibétain classique liturgique
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Sino-tibétain (Tibéto-birman, Bodish; pédagogie liturgique bouddhiste tibétaine)
| Sens | Tibétain classique liturgique | Sikkimais | Sherpa | Tibétain classique | Balti | Ladakhi | Dzongkha |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Feu | མེ /me/ | མེ /mi/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /mi/ |
| Soleil | ཉི་མ /ɲimə/ | ཉིམ /ɲim/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉིམ /ɲim/ |
| Lune | ཟླ་བ /tawa/ | ཟླ་བོ /dau/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /zlaba/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /lzawa/ | ཟླ་བ /dau/ |
| Étoile | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐརམ /kaːm/ |
| Nuit | མཚན་མོ /tsʰɛ̃mo/ | ཕྱི་རུ /pʰiru/ | ནུབ /nup/ | མཚན་མོ /mtsʰanmo/ | མཚན /tsʰan/ | མཚན /tsʰen/ | ནུབ་མོ /numu/ |
| Pluie | ཆར་པ /tɕʰaːpa/ | ཆར་པོ /tɕʰaːp/ | ཆར་པ /tɕʰarwa/ | ཆར་པ /tɕʰarpa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆར་པ /tʃʰarpa/ | ཆརཔ /tɕʰaːp/ |
| Neige | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བོ /kʰau/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ་བ /kʰaba/ | ཁ་བ /kʰawa/ | ཁ /kʰa/ | ཁཝ /kʰau/ |
| Vent | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /luŋ/ | རླུང /rluŋ/ | རླུང /r̥luŋ/ | རླུང /l̥uŋ/ | རླུང /luŋ/ |
| Terre | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ | ས /sa/ |
| Pierre | རྡོ /to/ | རྡོ /do/ | རྡོ /do/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /rdo/ | རྡོ /do/ |
| Montagne | རི /ʐi/ | — | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ | རི /ri/ |
| Mer | རྒྱ་མཚོ /ɟa tsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /ɡʲamtsʰo/ | རྒྱ་མཚུ /ɡjamtsu/ | རྒྱ་མཚོ /rɡja mtsʰo/ | — | རྒྱ་མཚོ /rɡʲatsʰo/ | རྒྱ་མཚོ /dʑamtsʰo/ |
| Mère | ཨ་མ /ama/ | ཨམ /am/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མོ /amo/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ |
| Père | ཡབ /jap/ | ཨ་པོ /apo/ | ཨ་པ /apa/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་ཏ /ata/ | ཨ་བ /aba/ | ཨ་པ /apa/ |
| Fille | བུ་མོ /pʰumo/ | བུམ /bum/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bumo/ | བུ་མོ /bomo/ | བུམོ /bum/ |
| Je | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ |
| Tu | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཆོད /tɕʰøʔ/ | ཁྱེད་རང /kʰeraŋ/ | ཁྱོད /kʰjod/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ |
| Nous | ངེད /ŋed/ | ང་ཅག་ /ŋatɕaʔ/ | བདག་པུ / ངིད་རང /dakpu / ɲiraŋ/ | ངེད /ŋed/ | ང་ཏང /ŋataŋ/ | ང་ཞ /ŋaʒa/ | ང་བཅས /ŋatɕe/ |
| Nom | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /meŋ/ |
| Personne | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ | མི /mi/ |
| Tête | མགོ /ko/ | མགོ /ɡo/ | མགོའ /ɡoː/ | མགོ /mɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགོ /ɡo/ | མགུ་ཏོ /ɡuto/ |
| Œil | མིག /mi/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག་ཏོ /mito/ |
| Oreille | རྣ་བ /nawa/ | — | ཨ་མཆོག /amtɕʰok/ | རྣ་བ /rnaba/ | རྣ་བ /naba/ | ནམ་ཅོག /namtɕok/ | རྣམ་ཅོག /namtɕo/ |
| Nez | སྣ /na/ | སྣ /n̥a/ | སྣ /na/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | སྣ /sna/ | ལྷ་པ /ɬapa/ |
| Bouche | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ | ཁ /kʰa/ |
| Dent | སོ /so/ | སོ /so/ | ས /sa/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ | སོ /so/ |
| Langue | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ /tɕe/ | ལྕེ་ལ /tɕelak/ | ལྕེ /ltɕe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /ltʃe/ | ལྕེ /tɕe/ |
| Main | ལག་པ /lakpa/ | ལག་ཀོ /lako/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལགཔ /lap/ |
| Pied | རྐང་པ /kaŋpa/ | རྐངམ /kaːm/ | རྐང་པ /kaŋba/ | རྐང་པ /rkaŋpa/ | རྐང་མ /kaŋma/ | རྐང་པ /skaŋpa/ | རྐངམ /káːm/ |
| Cœur | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /sɲiŋ/ | སྙིང /sniŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | ཧིང /hiŋ/ |
| Os | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /rupa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུས་པ /ruspa/ | རུ་ཏོག /ruːto/ |
| Sang | ཁྲག /ʈʂʰa/ | ཁྱག /kʰjaʔ/ | ཁྲག /ʈʂʰaʔ/ | ཁྲག /kʰraɡ/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /kʰraq/ | ཁྲག /ʈʰaː/ |
| Caca | རྐྱག་པ /tɕakpa/ | སྐྱག་ཀོ /kʲakko/ | སྐྱག་པ /kjakpa/ | རྐྱག་པ /rkjakpa/ | — | — | སྐྱག་པ /tɕaːp/ |
| Amour | བྱམས་པ /tɕʰampa/ | དགའ /ɡa/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ | དགའ་བ /dɡaba/ | དགའ་བ /ɡaba/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡawa/ |
| Arbre | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Chien | ཁྱི /cʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰji/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | རོ་ཁྱི /rotɕʰi/ |
| Chat | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལི /ptɕili/ |
| Poisson | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲo/ | ཉ /ɲa/ | ཉ /ɲa/ |
| Oiseau | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /tɕʰa/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /bja/ | བྱ /ptɕa/ |
| Papillon | ཕྱེ་མ་ལེབ /tɕʰe ma lep/ | — | བ་ལིབ /pʰalip/ | ཕྱེ་མ་ལེབ /pʰje ma leb/ | — | — | ཕྱེམ་ལ /tɕʰemla/ |
| Œuf | སྒོ་ང /ɡoŋa/ | — | བྱའི་མེན་ཏོག /tɕʰe mentok/ | སྒོ་ང /sɡoŋa/ | — | — | སྒོང་རྡོག /ɡoŋdo/ |
| Ours | དོམ /tʰom/ | — | དོམ /tʰom/ | དོམ /dom/ | — | དྲེན་མོ /drenmo/ | དོམ /doːm/ |
| Cheval | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /ta/ | རྟ /rta/ | རྟ /r̥ta/ | རྟ /rta/ | རྟ /ta/ |
| Maison | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /kʰim/ | ནང /naŋ/ | ཁྱིམ /kʰjim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ |
| Lait | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /om/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | འོ་མ /oma/ | ཨོམ /ʔoːm/ |
| Miel | སྦྲང་རྩི /ʈʂəŋ tsi/ | — | སྦྲང /raŋ/ | སྦྲང་རྩི /sbraŋ rtsi/ | — | རང་རྩི /raŋ tsi/ | སྦྱང /bdʑaŋ/ |
| Sel | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰwa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ | ཚྭ /tsʰa/ |
| Vin | རྒུན་ཆང /kỹ tɕaŋ/ | — | — | རྒུན་ཆང /rɡun tɕʰaŋ/ | — | རྒུན་ཆང /rɡuntɕʰaŋ/ | — |
| Riz | འབྲས /ʈʂɛː/ | — | འབྲའ /ɖʐaː/ | འབྲས /bras/ | — | — | ཆུམ /tɕʰum/ |
| Fer | ལྕགས /tɕa/ | ལྕགས /tɕaʔ/ | ལྕའ /tɕaː/ | ལྕགས /ltɕaɡs/ | — | ལྕགས /ltʃaks/ | ལྕགས /tɕaːk/ |
| Roue | འཁོར་ལོ /kʰo lo/ | འཁོར་ལོ /kʰorlo/ | འཁོར་ལུ /kʰorlu/ | འཁོར་ལོ /kʰor lo/ | — | — | འཁོར་ལོ /kʰoːlo/ |
| Soie | དར /tʰaː/ | — | — | དར /dar/ | — | — | འབུ་རས /burɛː/ |
| Livre | དཔེ་ཆ /pe tɕʰa/ | དེབ /dep/ | ཀི་ཏབ /kitap/ | དཔེ་ཆ /dpe tɕʰa/ | ཤོག་བུ /ʃoɡbu/ | ཀི་དེབ /kideb/ | ཀི་ལྟབ /kitap/ |
| Manger | བཟའ /sa/ | ཟ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /bza/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ |
| Boire | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Dormir | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲɛː/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲal/ | ཉལ /ɲɛː/ |
| Un | གཅིག /tɕi/ | གཅིག /tɕiʔ/ | ཅིག /tɕik/ | གཅིག /ɡtɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕi/ |
| Deux | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ | གཉིས /ɲi/ | གཉིས /ɡɲis/ | ངིས /ŋis/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲiː/ |
| Trois | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /ɡsum/ | གསུམ /xsum/ | གསུམ /sum/ | གསུམ /súm/ |
| Quatre | བཞི /ɕi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /ʑi/ | བཞི /bʑi/ | བཞི /bʒi/ | བཞི /ʒi/ | བཞི /ʑi/ |
| Cinq | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /lŋa/ | ལྔ /ɣa/ | ལྔ /ŋa/ | ལྔ /ŋa/ |
| Cent | བརྒྱ /ca/ | བརྒྱ /ɡʲɛ/ | — | བརྒྱ /brɡja/ | བརྒྱ་གཅིག /bɡja tɕik/ | བརྒྱ /rɡʲa/ | བརྒྱ /dʑa/ |
| Bonjour | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /ʈʂəɕi tele/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /bkra ɕis bde leɡs/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | སྐུ་གཟུགས་བཟང་པོ་ལ /kuzu zaŋpo la/ |
| Merci | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuksrdʑe tɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kaʈʰitɕʰe/ |
| Bon | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགམ /lɛm/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགས་ཤོམ /lekɕom/ |
| Nouveau | གསར་པ /saːpa/ | — | གསམ་པ /samba/ | གསར་པ /ɡsarpa/ | གསར་པ /sarpa/ | སོ་མ /soma/ | གསརཔ /saːp/ |
| Rouge | དམར་པོ /maː po/ | དམར་པོ /maːpu/ | མར་རུ /maru/ | དམར་པོ /dmar po/ | དམར་པོ /marpo/ | དམར་པོ /marpo/ | དམརཔོ /maːp/ |
| Blanc | དཀར་པོ /kaː po/ | དཀར་པོ /kaːpu/ | དཀར་རུ /karu/ | དཀར་པོ /dkar po/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀར་པོ /kar po/ | དཀརཔོ /kaːp/ |
| Noir | ནག་པོ /nako/ | — | ནག་པུ /nakpu/ | ནག་པོ /nag po/ | ནག་པོ /naɡpo/ | ནག་པོ /nakpo/ | གནགཔོ /nap/ |
| Vert | ལྗང་ཁུ /tɕəŋku/ | ལྗང་ཀུ /dʑaŋku/ | ལྗང་སྨུ /dʑaŋmu/ | ལྗང་ཁུ /ldʑaŋkʰu/ | — | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | ཧོནམ /høm/ |
| Bleu | སྔོན་པོ /ŋø̃po/ | — | — | སྔོན་པོ /sngon po/ | — | སྔོན་པོ /ŋonpo/ | — |
| Coucou | ཁུ་བྱུག /kʰu bjuɡ/ | — | — | ཁུ་བྱུག /kʰu bjuɡ/ | — | — | ཁུ་བྱུག /kʰú tɕǔʔ/ |
| Thé | ཇ /tɕʰa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /dʑa/ | ཇ /tɕa/ | — | ཇ /tɕa/ |
| Sucre | ཀ་ར /kara/ | ཅི་ནི /tɕini/ | — | — | — | — | — |
| 99 | དགུ་བཅུ་གོ་དགུ /dɡu btɕu ɡo dɡu/ | — | — | དགུ་བཅུ་གོ་དགུ /dɡu btɕu ɡo dɡu/ | — | — | གོ་དགུ /ɡoɡu/ |
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap