I-ñe' yiwö
Bribri
Chibchan
Le bribri (autonyme I-ñe' yiwö, « la langue de mon propre peuple ») est une langue chibcha de la sous-branche talamanca, parlée par environ 7 000 autochtones bribris dans les hautes terres de Talamanca, au sud-est du Costa Rica, et dans de petites parties du Panama. Sur le plan linguistique, le bribri est le plus étroitement apparenté au cabécar (cjp) — sa langue talamanca sœur — et plus lointainement aux autres langues chibchas de la région isthmo-colombienne. Le bribri présente des traits chibchas typiques : des contrastes tonaux (bas/descendant/haut), un inventaire phonétique inhabituel avec des consonnes rétroflexes et labialisées, un alignement casuel ergatif-absolutif, et des classes nominales selon l'animéité. Les Bribris ont conservé une forte identité culturelle grâce à leur structure clanique matrilinéaire et à leur chamanisme traditionnel (la tradition awá), avec d'importants efforts de revitalisation depuis que la loi indigène du Costa Rica de 1977 a instauré la protection territoriale bribri.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en bribri
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Chibchan
| Sens | Bribri | Totonaque de Coyutla | Otomi | Ixil | Tzeltal | Chontal de Tabasco | Zapotèque de Tlacolula |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | díʼ /díʔ/ | chúchut /tʃútʃut/ | dehe /dehe/ | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | nis /nis/ |
| Feu | böʼ /bøʔ/ | lhkúyat /ɬkújat/ | tsibi /tsibi/ | tzaʼ /tsaʔ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | bal /bal/ |
| Soleil | diwö /diwø/ | chichiní /tʃitʃiní/ | hyadi /hjadi/ | qʼii /qʼiː/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | kʼin /kʼin/ | gubidx /ɡubidʒ/ |
| Lune | siʼwö /siʔwø/ | papá /papá/ | zänä /zãnã/ | ichʼ /itʃʼ/ | u /u/ | ä /æ/ | buu /buː/ |
| Étoile | bëkwö /bəkwø/ | staku /staku/ | tsøhø /tsøhø/ | chumiil /tʃumiːl/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ | balgui /balɡi/ |
| Nuit | nañewe /naɲewe/ | tsisní /tsisní/ | xui /ʃui/ | aqʼbʼal /aqʼɓal/ | ajkʼabal /ahkʼaɓal/ | akʼäb /akʼɨb/ | gueel /ɡeːl/ |
| Pluie | ka̱li̱ /kãlĩ/ | sin /sin/ | däʼye /dãʔje/ | jabʼal /haɓal/ | jaʼal /haʔal/ | — | nisguia /nisɡia/ |
| Neige | mochka /motʃka/ | — | tse̲ /tsɛ/ | txuncheʼv /tʃuntʃeʔv/ | — | nieve /ˈnjebe/ | — |
| Vent | siwa̱ʼ /siwãʔ/ | uún /uún/ | ndähi /ndãhi/ | kajiqʼ /kahiqʼ/ | ikʼ /ʔikʼ/ | — | bi /bi/ |
| Terre | íyök /íjøk/ | tíyat /tíjat/ | hai /hai/ | txʼavaʼ /tʃʼaʋaʔ/ | lum /lum/ | lum /lum/ | yiu /jiu/ |
| Pierre | ák /ák/ | chíwix /tʃíwiʃ/ | do /do/ | kʼubʼ /kʼuɓ/ | ton /ton/ | jiʼtun /hiʔtun/ | guia /ɡia/ |
| Montagne | ka̱bata /kãbata/ | kestín /kestín/ | tʼøhø /tʼøhø/ | vitz /vits/ | wits /wits/ | tzʼik /tsʼik/ | dany /daɲ/ |
| Mer | dayë /dajə/ | pupunú /pupunú/ | lamä /lamã/ | mar /mar/ | mar /mar/ | nab /nab/ | nisdoo /nisdoː/ |
| Mère | amiʼ /amiʔ/ | tzí /tsí/ | nänä /nãnã/ | naʼ /naʔ/ | meʼ /meʔ/ | naʼ /naʔ/ | xnan /ʃnan/ |
| Père | yë́ /jə́/ | tlat /tɬat/ | dada /dada/ | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | xtad /ʃtad/ |
| Fille | alà busi /ala busi/ | tsumat /tsumat/ | tʼixu /tʼiʃu/ | meʼal /meʔal/ | antsil nichʼan /antsil nitʃʼan/ | jixik chʼok /hiʃik tʃʼok/ | zhinyzhyap /ʒiɲʒjap/ |
| Je | yeʼ /jeʔ/ | akit /akit/ | nugä /nuɡã/ | in /in/ | joʼon /hoʔon/ | noʼon /noʔon/ | naa /naː/ |
| Tu | beʼ /beʔ/ | wix /wiʃ/ | nuʼi /nuʔi/ | axh /aʃ/ | jaʼat /haʔat/ | neʼet /neʔet/ | liʼ /liʔ/ |
| Nous | seʼ / saʼ /seʔ / saʔ/ | akinín /akinín/ | nugähʉ / nugähe /nuɡãhɨ / nuɡãhe/ | oʼ /oʔ/ | joʼotik / joʼotikon /hoʔotik / hoʔotikon/ | noʼonla /noʔonla/ | nuʼ /nuʔ/ |
| Nom | kie /kie/ | takuwiní /takuwiní/ | thuhu /tʰũhũ/ | bʼii /ɓiː/ | biil /ɓiːl/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | laʼ /laʔ/ |
| Personne | pëʼ /pəʔ/ | — | jäʼi /hãʔi/ | uxhchil /uʃtʃil/ | ants winik /ants winik/ | winik /winik/ | bniety /bnietj/ |
| Tête | wö́kir /wǿkiɾ/ | akgxakga /aqʃaqa/ | ñä /ɲã/ | viʼ /viʔ/ | jol /hol/ | pam /pam/ | guëcy /ɡəkʲ/ |
| Œil | wöbla /wøbla/ | lakgastapu /laqastapu/ | da /da/ | vusal /vusal/ | sit /sit/ | wich /witʃ/ | bsloo /bsloː/ |
| Oreille | kukuö̀ /kukuø/ | takgén /taqén/ | gu /ɡu/ | xikin /ʃikin/ | chikin /tʃikin/ | chikin /tʃikin/ | diaga /diaɡa/ |
| Bouche | ajkö̀ /ahkø/ | kilhni /kiɬni/ | ne /ne/ | tziʼ /tsiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | tiʼ /tiʔ/ | ruu /ɾuː/ |
| Dent | akà /aka/ | tatsán /tatsán/ | tsʼi /tsʼi/ | eh /eh/ | ehal /ehal/ | ej /eh/ | yalay /jalaj/ |
| Langue | kuʼ /kuʔ/ | simakgat /simaqat/ | jäne /hãne/ | aqʼ /aqʼ/ | akʼ /akʼ/ | akʼ /akʼ/ | ludxy /ludʒj/ |
| Main | ulà /ula/ | makán /makán/ | ʼye /ʔje/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | kʼab /kʼab/ | kʼäb /kʼɨb/ | na /na/ |
| Pied | klö̀ /klø/ | tantún /tantún/ | wa /wa/ | oj /oχ/ | ok /ok/ | ok /ok/ | nii /niː/ |
| Cœur | sûʼ /suʔ/ | naku /naku/ | mu̲i /mɨi/ | vatzʼ /vatsʼ/ | oʼtan /oʔtan/ | pixan /piʃan/ | lazdoo /lazdoː/ |
| Os | diché /ditʃé/ | lúkut /lúkut/ | ndoʼyo /ndoʔjo/ | bʼaq /ɓaq/ | bak /ɓak/ | bak /ɓak/ | dxit /dʒit/ |
| Sang | pë́ /pə́/ | kgalhni /qaɬni/ | ji /hi/ | kaq /kaq/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | chʼichʼ /tʃʼitʃʼ/ | rén /ɾen/ |
| Amour | shkö /ʃkø/ | — /—/ | mädi /mãdi/ | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | kʼanbey /kʼanbej/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ | rcaaz /ɾkaːz/ |
| Arbre | kál /kál/ | kiwi /kiwi/ | za /za/ | tze /tse/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | yag /jaɡ/ |
| Chien | chichi /tʃitʃi/ | chichi /tʃitʃi/ | ʼyo /ʔjo/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | wichuʼ /witʃuʔ/ | beecu /beːku/ |
| Chat | mishi /miʃi/ | mishtu /miʃtu/ | mixi /miʃi/ | mees /meːs/ | mis /mis/ | ajmis /ahmis/ | mishu /miʃu/ |
| Poisson | nima /nima/ | skiti /skiti/ | hua /hwa/ | chay /tʃaj/ | chay /tʃaj/ | buchʼ /butʃʼ/ | beld /beld/ |
| Oiseau | dù /du/ | spun /spun/ | tsʼintsʼu̲ /tsʼintsʼɨ/ | tzʼikin /tsʼikin/ | mut /mut/ | mut /mut/ | — |
| Papillon | kuaʼkua /kuaʔkua/ | — | tu̲xu̲mu /tɨʃɨmu/ | naaviʼ /naːviʔ/ | pejpen /pehpen/ | ajpempem /ahpempem/ | beguidy /beɡidj/ |
| Œuf | sia̱ʼ /siãʔ/ | kálhwat /káɬwat/ | mädo /mãdo/ | kʼolobʼ /kʼoloɓ/ | tomut /tomut/ | säktokʼ /sɨktokʼ/ | — |
| Cheval | kabaio /kabaio/ | kawayu /kawaju/ | fani /fani/ | kaay /kaːj/ | kawu /kawu/ | tzimim /tsimim/ | cabay /kabaj/ |
| Maison | u /u/ | chiki /tʃiki/ | ngu /ŋɡu/ | kabʼal /kaɓal/ | na /na/ | otot /otot/ | yuu /juː/ |
| Lait | tsuʼdiö /tsuʔdiø/ | leche /letʃe/ | ʼba /ʔba/ | chʼuʼ /tʃʼuʔ/ | lech /letʃ/ | leche /letʃe/ | lech /letʃ/ |
| Miel | bulali /bulali/ | táxkat /táʃkat/ | tʼafi /tʼafi/ | kabʼ /kaɓ/ | chab /tʃab/ | chab /tʃaɓ/ | — |
| Sel | dayë /dajə/ | mátzat /mátsat/ | u /u/ | atzʼam /atsʼam/ | atsʼam /atsʼam/ | atzʼam /atsʼam/ | zeidy /zeidj/ |
| Vin | vino /ˈbino/ | vino /bino/ | vinu /ˈbinu/ | vino /ˈbino/ | vino /bino/ | vino /ˈbino/ | vin /vin/ |
| Riz | àrros /aros/ | — | arros /aros/ | arus /arus/ | — | arroz /aros/ | rros /ros/ |
| Soie | seda /seda/ | seda /seda/ | seda /seda/ | seda /ˈseda/ | seda /seda/ | seda /ˈseda/ | sed /sed/ |
| Livre | ayë́jkuö /ajə́hkuø/ | libro /libro/ | he̲ʼmi /hɛʔmi/ | uʼuj /uʔuχ/ | jun /hun/ | jun /hun/ | liebr /liebɾ/ |
| Manger | chkök /tʃkøk/ | wayán /waján/ | ñuni /ɲuni/ | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | weʼel /weʔel/ | weʼ /weʔ/ | rau /ɾau/ |
| Boire | yök /jøk/ | kgotnún /qotnún/ | tsi /tsi/ | ucha /utʃa/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼe /ukʼe/ | re /ɾe/ |
| Dormir | kapö̀k /kapøk/ | lhtata /ɬtata/ | ähä /ãhã/ | wat /wat/ | way /waj/ | wäye /wɨje/ | rasi /ɾasi/ |
| Un | ètöm /etøm/ | aktum /aktum/ | ʼna /ʔna/ | jun /hun/ | jun /hun/ | un /un/ | tuby /tubj/ |
| Deux | bö́l /bǿl/ | aktuy /aktuj/ | yoho /joho/ | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | cheb /tʃeb/ | chaʼ /tʃaʔ/ | tiop /tiop/ |
| Trois | mañál /maɲál/ | aktutu /aktutu/ | hñu /hɲu/ | oxvaʼl /oʃʋaʔl/ | oxeb /oʃeb/ | ux /uʃ/ | chon /tʃon/ |
| Quatre | tkë́l /tkə́l/ | aktati /aktati/ | goho /ɡoho/ | kajvaʼl /kahʋaʔl/ | chaneb /tʃaneb/ | chan /tʃan/ | tap /tap/ |
| Cinq | ske̱l /skẽl/ | kitsis /kitsis/ | kʉtʼa /kɨtʼa/ | oʼvaʼl /oʔʋaʔl/ | joʼeb /hoʔeɓ/ | joʼ /hoʔ/ | gai /ɡai/ |
| Cent | cien /sjen/ | ciento /sjento/ | nthebe /ntʰebe/ | oʼkʼalal /oʔkʼalal/ | joʼ winik /hoʔ winik/ | cien /sjen/ | gayuaa /ɡajuaː/ |
| Bonjour | iriʼ /iɾiʔ/ | tlen lhítat /tɬen ɬítat/ | hatsi /hatsi/ | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | banti winik /banti winik/ | bin a bel /bin a bel/ | padiux /padiuʃ/ |
| Merci | wëstela /wəstela/ | paʼxkatkatsiniyán /paʔʃkatkatsiniján/ | jamädi /hamãdi/ | tantixh /tantiʃ/ | wokol awal /wokol awal/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ | xclen loʼ /ʃklen loʔ/ |
| Bon | buaʼ /buaʔ/ | tlan /tɬan/ | hño /hɲo/ | utzʼ /utsʼ/ | lek /lek/ | tsʼak /tsʼak/ | nazaac /nazaːk/ |
| Nouveau | pa̱ʼa̱li̱ /pãʔãlĩ/ | xasasti /ʃasasti/ | ʼraʼyo /ʔɾaʔjo/ | akʼ /akʼ/ | achʼ /atʃʼ/ | tzijib /tsihib/ | cuby /kubj/ |
| Rouge | dölöí /døløí/ | tsutsokgo /tsutsoqo/ | the̲ni /tʰɛni/ | kaq /kaq/ | tsajal /tsahal/ | chäk /tʃɨk/ | xnia /ʃnia/ |
| Blanc | saruru /saɾuɾu/ | snapapa /snapapa/ | tʼaxi /tʼaʃi/ | saj /saχ/ | sak /sak/ | säk /sæk/ | nguits /ŋɡits/ |
| Noir | dalòlò /dalolo/ | tsitsekge /tsitseqe/ | ʼbo /ʔbo/ | qʼeq /qʼeq/ | ijkʼal /ihkʼal/ | ikʼ /ikʼ/ | ngas /ŋas/ |
| Vert | tsipátsipà /tsipátsipa/ | — | kʼantsʼi /kʼantsʼi/ | chaʼx /tʃaʔʃ/ | yax /jaʃ/ | yäx /jɨʃ/ | nga /ŋa/ |
| Bleu | siè̱ /siẽ̀/ | — | kʼangi /kʼaŋɡi/ | — | yax /jaʃ/ | yäx /jɨʃ/ | — |
| Orange | àsh balòbalo /aʃ balobalo/ | — | nanxa /nanʃa/ | — | alaxax /alaʃaʃ/ | aranxax /aranʃaʃ/ | — |
| 99 | dabom su̱li̱yök ki̱ su̱li̱tu /dabom sũlĩjøk kĩ sũlĩtu/ | — | — | bʼelelaval toʼkʼal /ɓelelaʋal toʔkʼal/ | — | — | — |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap